ជនជាតិបានទូ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជនជាតិបានទូ គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ ៤០០ ក្រុម ដែលនិយាយភាសាបានទូ។ ភាសាទាំងនេះមានដើមកំណើតនៅតាមបណ្តាប្រទេសដែលលាតសន្ធឹងពីអាហ្វ្រិកខាងលិច រហូតដល់អាហ្វ្រិកកណ្ដាល អាហ្វ្រិកអាគ្នេយ៍ អាហ្វ្រិកខាងកើត និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ជនជាតិបានទូក៏រស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនៅតំបន់អាហ្វ្រិកឦសានផងដែរ។

ក្រុមជនជាតិនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុមភាសាវប្បធម៌ដ៏ធំបំផុតមួយនៅអាហ្វ្រិក ហើយមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គម និងវប្បធម៌របស់ទ្វីប។ ជនជាតិបានទូរួមមានក្រុមជនជាតិដូចជា ហ្ស៊ូលូ ឃ្យូសា ស្វាហ៊ីលី លូបា និងម៉ាស៊ីកុងហ្គោ ជាដើម ដែលនីមួយៗមានភាសា វប្បធម៌ និងប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ដើមកំណើតនៃជនជាតិបានទូ (Bantu urheimat) យោងតាមវិគីភីឌា ស្ថិតនៅតំបន់ព្រំដែននៃប្រទេសកាមេរូន និងនីហ្សេរីយ៉ាបច្ចុប្បន្ន។ ពីទីនោះ ការរីករាលដាលបានកើតឡើងទៅគ្រប់ទិសទីនៃអាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ា ដែលបណ្តាលឱ្យសព្វថ្ងៃនេះមានប្រជាជនរាប់រយលាននាក់ដែលជាអ្នកនិយាយភាសាបានទូ។ តំបន់ដែលពួកគេរស់នៅរួមមានព្រៃត្រូពិចកុងហ្គោ ទំនាបស្មៅសាហារ៉ា និងជួរភ្នំនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត ដែលបង្ហាញពីភាពសម្របខ្លួនខាងជីវិតរស់នៅដ៏អស្ចារ្យ។

ក្រុមជនជាតិបានទូរស់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដូចជា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ តង់ហ្សានី អាហ្វ្រិកខាងត្បូង កេនយ៉ា អង់ហ្គោឡា ម៉ាឡាវី ហ្សំប៊ី និងកាមេរូនជាដើម។ ភាសាបានទូដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេរួមមាន ភាសាស្វាហ៊ីលី ហ្ស៊ូលូ ឃ្យូសា និងលីនហ្គាឡា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការរីករាលដាលនៃជនជាតិបានទូ (Bantu expansion) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាហ្វ្រិក។ យោងតាមផែនទីដែលបានមកពីការស្រាវជ្រាវភាសាវិទ្យា និងបុរាណវត្ថុវិទ្យា (ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ ពីវិគីភីឌា) ការរីករាលដាលបានចាប់ផ្តើមពីស្រុកកំណើតនៅព្រំដែនកាមេរូន‑នីហ្សេរីយ៉ា ប្រហែល ២០០០‑១៥០០ មុនគ.ស.។ ការបែកចេញជាពីរទិសគឺ បានទូខាងកើត និងបានទូខាងលិច បានកើតឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ១៥០០ មុនគ.ស.។

ការឈានទៅមុខភាគខាងត្បូងបានបន្តពី ១០០០‑៥០០ មុនគ.ស. ហើយដំណាក់កាលចុងក្រោយបានកើតឡើងចន្លោះពីគ.ស. ០ ដល់ ១០០០។ ក្នុងកំឡុងពេលនេះ ជនជាតិបានទូបានផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងកសិកម្ម ការបង្កាត់សត្វ និងបច្ចេកវិទ្យាធ្វើដែកទៅកាន់តំបន់ធំៗនៃទ្វីប។ រាជាណាចក្រហ្ស៊ីមបាវេដ៏អស្ចារ្យ (Great Zimbabwe) ដែលសាងសង់ដោយជនជាតិសូណា (Shona) ដែលនិយាយភាសាបានទូ ក៏ជាសំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញពីស្ថាបត្យកម្មនិងវិស្វកម្មដំបូងៗ។

នៅសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រក្រោយៗ នគរបានទូជាច្រើនបានលេចឡើង ដូចជាព្រះរាជាណាចក្រកុងហ្គោ (សតវត្សទី ១៤‑១៦) ដែលធ្លាប់ជាមហាអំណាចក្នុងតំបន់ ហើយបានទំនាក់ទំនងជាមួយពួកព័រទុយហ្គាល់ដំបូង។ ក្នុងសម័យអាណានិគម ទឹកដីរបស់ជនជាតិបានទូត្រូវបានបែងចែករវាងមហាអំណាចអឺរ៉ុប ដែលជះឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់ព្រំដែននយោបាយ និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមបច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ជនជាតិបានទូមានមូលដ្ឋានលើកសិកម្ម (ដាំដុះស្រូវជល់ យ៉ាអំពៅ និងដំណាំផ្សេងៗ) និងការចិញ្ចឹមសត្វ (គោ ចៀម)។ ជំនាញផលិតដែក ដែលពួកគេបាននាំមកជាមួយការរីករាលដាល បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសង្គម។ សព្វថ្ងៃ ប្រជាជនបានទូភាគច្រើនប្រកបរបរក្នុងវិស័យកសិកម្មបុរាណ និងទំនើប ក៏ដូចជាឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងសេវាកម្ម អាស្រ័យលើប្រទេសនីមួយៗ។ ប្រទេសដូចជាអាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានប្រជាជនបានទូច្រើន គឺជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ហើយពលរដ្ឋរបស់ពួកគេកំពុងដើរតួនាទីកាន់តែធំក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ក្រុមជនជាតិបានទូមានប្រពៃណីសិល្បៈ តន្រ្តី របាំ និងរឿងនិទានដ៏ពិសេស។ ឧទាហរណ៍ វប្បធម៌ហ្ស៊ូលូ (ដូចក្នុងរូបភាព) មានពិធីបុណ្យ និងការស្លៀកពាក់ប្រពៃណីដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទូទាំងពិភពលោក។ សាសនាក្នុងចំណោមប្រជាជនបានទូមានភាពចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលជំនឿតាមប្រពៃណី គ្រិស្តសាសនា និងឥស្លាមសាសនា។ ភាសាស្វាហ៊ីលី ដែលជាភាសាបានទូមួយ បានក្លាយជាភាសាសម្រាប់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត និងជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់សហភាពអាហ្វ្រិក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីជនជាតិបានទូអាចផ្តល់ទស្សនវិស័យថ្មីអំពីភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ពិភពលោក និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណានិគមនិយម។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ពាក្យ "Bantu" ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្នុងសម័យ Apartheid ដើម្បីធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ជនជាតិស្បែកខ្មៅ ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយ Bantu ឆ្នាំ ១៩៥៩ (រូបភាពខាងលើ)។ ការប្រើប្រាស់នេះបានបន្សល់ទុកកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏ស្មុគស្មាញ ហើយបច្ចុប្បន្ន ជនជាតិបានទូជាច្រើនចូលចិត្តឲ្យគេស្គាល់តាមអត្តសញ្ញាណជនជាតិជាក់លាក់របស់ពួកគេ ដូចជា ហ្ស៊ូលូ ឃ្យូសា ស្វាហ៊ីលី ជាជាងពាក្យប្រមូលផ្តុំថា "Bantu"។

ក្នុងបរិបទសម័យទំនើប ភាសាបានទូនៅតែជាភាសាដែលមានថាមពល ហើយកំពុងត្រូវបានថែរក្សានិងអភិវឌ្ឍតាមរយៈសាលារៀន ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងគម្រោងសហគមន៍។ ការសិក្សាអំពីការរីករាលដាលរបស់ជនជាតិបានទូក៏កំពុងជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយល់ដឹងពីប្រវត្តិនៃការធ្វើចំណាកស្រុករបស់មនុស្ស និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងអតីតកាល។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលក៏មានភាសានិងក្រុមជនជាតិចម្រុះ ករណីនេះអាចជាមេរៀនស្តីពីការរក្សាអត្តសញ្ញាណក្នុងពិភពលោកទំនើប។