ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រចៀវ (Chiroptera) គឺជាថនិកសត្វមានស្លាប និងជាថនិកសត្វតែមួយគត់ដែលអាចហោះហើរបានយ៉ាងពិតប្រាកដ និងជាប្រចាំ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រចៀវមានភាពរហ័សរហួនក្នុងការហោះហើរជាងសត្វស្លាបភាគច្រើន ដោយសារតែម្រាមដៃវែងៗរបស់ពួកវាដែលត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយភ្នាសស្ដើង (patagium)។ មិនដូចស្លាបបក្សីដែលមានរោម ស្លាបប្រចៀវគឺជារចនាសម្ព័ន្ធស្បែកដ៏បត់បែន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកវាផ្លាស់ប្តូរទិសដៅយ៉ាងរហ័ស។

ប្រចៀវមានទំហំខុសៗគ្នាយ៉ាងធំធេង។ ប្រចៀវដែលតូចជាងគេ ហើយក៏ជាថនិកសត្វដែលមានជីវិតតូចជាងគេមួយដែរ គឺប្រចៀវច្រមុះជ្រូករបស់ Kitti (Kitti's hog-nosed bat) ដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ Craseonycteris thonglongyai។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia វាមានប្រវែងពី ២៩ ទៅ ៣៣ មីលីម៉ែត្រ ប្រវែងកំភួនដៃ ១៥០ មីលីម៉ែត្រ និងទម្ងន់ត្រឹម ២ ក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ រីឯប្រចៀវធំជាងគេគឺពពួកប្រចៀវផ្លែឈើ (flying foxes) ដែលក្នុងនោះប្រភេទយក្ស Golden-crowned flying fox (Acerodon jubatus) អាចមានទម្ងន់ដល់ទៅ ១,៥ គីឡូក្រាម និងប្រវែងស្លាប ១,៦ ម៉ែត្រ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រចៀវមានវត្តមាននៅលើគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ លើកលែងតែទ្វីបអង់តាក់ទិក។ ពួកវាអាចរស់នៅក្នុងជម្រកចម្រុះជាច្រើន ចាប់ពីព្រៃត្រូពិច វាលខ្សាច់ រហូតដល់ទីប្រជុំជន។ យោងតាម Wikipedia ប្រចៀវគឺជាលំដាប់ថនិកសត្វដែលមានភាពចម្រុះខ្ពស់បំផុតទីពីរ បន្ទាប់ពីសត្វកកេរ (rodents) ដោយមានប្រភេទច្រើនជាង ១,៤០០ ប្រភេទនៅទូទាំងពិភពលោក។ ផែនទីខាងលើបង្ហាញពីការចែកចាយរបស់ប្រចៀវ ដោយតំបន់ដែលពួកវាអវត្តមានគឺមានតែតំបន់ប៉ូល និងកោះដាច់ស្រយាលមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។

ប្រចៀវភាគច្រើនរស់នៅជាហ្វូង ដែលអាចមានចំនួនពីពីរបីក្បាល រហូតដល់រាប់លានក្បាល។ រូបថតក្រុមប្រចៀវផ្លែឈើនៅស្រីលង្កាបង្ហាញពីឥរិយាបថព្យួរលើមែកឈើជាហ្វូង ដែលជួយពួកវាការពារខ្លួនពីសត្រូវ និងរក្សាកម្តៅ។ កត្តាដែលធ្វើឱ្យប្រចៀវទទួលបានជោគជ័យក្នុងការរស់នៅរួមមាន សមត្ថភាពពិសេសក្នុងការហោះហើរ និងការប្រើប្រាស់អេកូឡូស្យុង (echolocation) សម្រាប់រុករកក្នុងទីងងឹត។ ប្រភេទប្រចៀវខ្លះអាចធ្លាក់ខ្លួនក្នុងសភាពទ្រឹង (torpor) ដើម្បីសន្សំសំចៃថាមពលនៅរដូវត្រជាក់ ដូចដែលឃើញក្នុងរូបភាពប្រចៀវ Tricoloured bat កំពុងសម្ងំ។ ចំណែកការបន្តពូជវិញ ប្រចៀវភាគច្រើនបង្កើតកូនតែ ១ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ហើយកូនដែលទើបកើតមានទំហំធំធៀបនឹងមេ ដែលជាការសម្របខ្លួនដើម្បីឱ្យកូនលូតលាស់លឿន និងអាចហោះហើរបានឆាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិវិវត្តន៍របស់ប្រចៀវអាចតាមដានបានតាមរយៈផូស៊ីលដែលចំណាស់ជាងគេបំផុត ដែលត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ Green River Formation និងមានអាយុកាលតាំងពីសម័យ Eocene ដើម (ប្រហែល ៥០ លានឆ្នាំមុន)។ ផូស៊ីលប្រភេទ Icaronycteris នេះបង្ហាញថា ប្រចៀវបានវិវត្តន៍ស្លាបយ៉ាងពេញលេញរួចទៅហើយនៅសម័យនោះ ដោយមានរចនាសម្ព័ន្ធស្រដៀងនឹងប្រចៀវសម័យទំនើប។ តាមការប៉ាន់ស្មាន ការវិវត្តន៍នៃការហោះហើរនេះត្រូវបានគេជឿថាបានកើតឡើងពីថនិកសត្វតូចៗដែលរស់នៅលើដើមឈើ ហើយបានអភិវឌ្ឍន៍ភ្នាសស្បែករវាងម្រាមដៃដើម្បីជិះលើអាកាស មុនពេលឈានទៅរកការហោះយ៉ាងសកម្ម។

នៅឆ្នាំ ១៩០៤ អ្នកជីវវិទូជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ Ernst Haeckel បានបញ្ចូលរូបគំនូរពពួកប្រចៀវចម្រុះនៅក្នុងស្នាដៃ Kunstformen der Natur របស់គាត់ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបនិងសោភ័ណភាពរបស់សត្វទាំងនេះ។ ការសិក្សាពីហ្សែនទំនើបបានបង្ហាញថា ប្រចៀវត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុមធំៗគឺ ប្រចៀវផ្លែឈើធំៗ (Megachiroptera) និងប្រចៀវតូចៗ (Microchiroptera) ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍រវាងក្រុមទាំងនេះនៅតែមានភាពស្មុគស្មាញ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះជឿថា ប្រចៀវទាំងអស់មានបុព្វបុរសរួមតែមួយដែលអាចហោះបាន ខណៈខ្លះទៀតគិតថា ការហោះហើរបានវិវត្តន៍ច្រើនដង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រចៀវមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម។ ប្រចៀវស៊ីផ្លែឈើ ដូចជាប្រភេទ Egyptian fruit bat (Rousettus aegyptiacus) ជួយលម្អងផ្កា និងពង្រាយគ្រាប់ពូជ ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការបង្កើតព្រៃឈើឡើងវិញ។ រុក្ខជាតិសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន រួមទាំងចេក មៀន និងស្វាយ ពឹងផ្អែកលើប្រចៀវសម្រាប់ការលម្អង និងដំណើរការផ្លែ។ ចំណែកប្រចៀវស៊ីសត្វល្អិត គឺជាអ្នកកំចាត់សត្វល្អិតធម្មជាតិដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដែលអាចសន្សំប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារដល់កសិករជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ លាមកប្រចៀវ (guano) ក៏ជាជីសរីរាង្គដែលសម្បូរសារធាតុចិញ្ចឹម ហើយត្រូវបានប្រមូលទិញនៅតាមប្រទេសជាច្រើន។

ក្រៅពីផ្នែកអេកូឡូស៊ី ប្រចៀវក៏មានឥទ្ធិពលលើវប្បធម៌មនុស្សផងដែរ។ នៅម៉ិកស៊ិក ជនជាតិ Zapotec បានគោរពបូជាព្រះប្រចៀវមួយអង្គ តាំងពីសតវត្សទី ៤-៥ នៃគ.ស. ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈរូបចម្លាក់បុរាណ (រូបភាពខាងលើ)។ នៅអឺរ៉ុប សិល្បករ Francisco de Goya បានគូររូបភាព «The Sleep of Reason Produces Monsters» ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៧ ដែលមានប្រចៀវជានិមិត្តរូបនៃភាពងងឹត និងអបេតង្គភាព។ រឿងព្រេងអំពីបិសាចជញ្ជក់ឈាម (vampire) ក៏ត្រូវបានបំផុសឡើងដោយវត្តមានរបស់ប្រចៀវបឺតឈាម (Desmodus rotundus) ដែលជាថនិកសត្វតែមួយគត់ដែលស៊ីឈាមសុទ្ធ។ យ៉ាងណាមិញ ប្រចៀវភាគច្រើនមិនមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សឡើយ ហើយសូម្បីតែប្រចៀវបឺតឈាមក៏កម្រវាយប្រហារមនុស្សដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រចៀវកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងជាច្រើន ជាពិសេសគឺជំងឺ White-Nose Syndrome ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Pseudogymnoascus destructans។ ជំងឺនេះបានឆក់យកជីវិតប្រចៀវរាប់លាននៅអាមេរិកខាងជើង តាំងពីឆ្នាំ ២០០៦ មក ហើយបានធ្វើឱ្យប្រភេទប្រចៀវមួយចំនួនស្ថិតក្នុងហានិភ័យនៃការផុតពូជ។ ការបាត់បង់ប្រចៀវមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពអេកូឡូស៊ីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើនការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងវិស័យកសិកម្មផងដែរ។

ម៉្យាងវិញទៀត ការរាតត្បាតជាសកលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីលើប្រចៀវ ក្នុងនាមជាភ្នាក់ងារផ្ទុកមេរោគកូរ៉ូណា។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានសង្កត់ធ្ងន់ថា ប្រចៀវមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដ៏ពិសេសដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកវាផ្ទុកមេរោគដោយមិនឈឺ ហើយការសិក្សាអំពីយន្តការនេះអាចនាំទៅរកវិធីព្យាបាលថ្មីៗសម្រាប់មនុស្ស។ ដូច្នេះ ការអភិរក្សប្រចៀវមិនត្រឹមតែជាការការពារប្រភេទសត្វប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាផ្នែកមួយនៃសុវត្ថិភាពសាធារណៈផងដែរ។

នៅកម្ពុជា ប្រចៀវដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ទាំងផ្នែកអេកូឡូស៊ី និងទេសចរណ៍។ នៅខេត្តបាត់ដំបង រូងប្រចៀវដ៏ធំបានក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម ដែលភ្ញៀវទេសចរអាចទស្សនាហ្វូងប្រចៀវរាប់សែនហើរចេញពីរូងនៅពេលថ្ងៃលិច បង្កើតបានជាទស្សនីយភាពដ៏អស្ចារ្យ។ លាមកប្រចៀវដែលប្រមូលបានពីរូងទាំងនេះក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាជីធម្មជាតិសម្រាប់កសិកម្ម ដែលជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ការរក្សាលំនឹងរវាងការអភិរក្ស និងការប្រើប្រាស់ធនធានប្រចៀវដោយនិរន្តរភាព គឺជាការងារចាំបាច់សម្រាប់អនាគត។