ទិដ្ឋភាពទូទៅ

នៅឆ្នាំ២០២៤ ទីក្រុងបេរុត រដ្ឋធានីនៃប្រទេសលីបង់ បានទទួលរងការវាយប្រហារតាមអាកាសធំៗជាច្រើនលើកពីកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល ដែលផ្ដោតលើតំបន់ជាយក្រុងភាគខាងត្បូងហៅថាដាហ៊ីយ៉េ (Dahieh) ជាបន្ទាយរបស់ក្រុមហេសប៊ូឡា (Hezbollah)។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Al Jazeera គោលបំណងសំខាន់គឺការកម្ចាត់មេដឹកនាំនិងប្រព័ន្ធបញ្ជាការយោធារបស់ហេសប៊ូឡា ដែលអ៊ីស្រាអែលចាត់ទុកជាក្រុមភេរវកម្ម។

នៅថ្ងៃទី ៣០ កក្កដា ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលបានទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងចំគោលដៅទៅលើអគារមួយក្នុងសង្កាត់ហារ៉ែតហ្រីក (Haret Hreik) បណ្ដាលឱ្យលោកហ្វួដ ស៊ូគរ (Fuad Shukr) មេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់ហេសប៊ូឡាស្លាប់។ Reuters បានរាយការណ៍ថាការវាយប្រហារនេះជាការសងសឹកចំពោះការវាយប្រហារដោយគ្រាប់រ៉ុកកែតពីលីបង់ ដែលសម្លាប់កុមារអ៊ីស្រាអែល ១២ នាក់នៅខ្ពង់រាបហ្គោឡង់ កាលពីថ្ងៃទី ២៧ កក្កដា។ ការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៧ កញ្ញា ២០២៤ នៅពេលដែលអ៊ីស្រាអែលទម្លាក់គ្រាប់បែករាប់តោនទៅលើទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ហេសប៊ូឡានៅដាហ៊ីយ៉េ សម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលលោកហាសាន់ ណាសរ៉ាឡា (Hassan Nasrallah) និងមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនទៀត តាមប្រភពពី Al Jazeera។ ប្រតិបត្តិការនេះបានកត់សម្គាល់ជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងជម្លោះដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពីសង្គ្រាមហ្គាហ្សាបានចាប់ផ្ដើមនៅខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដាហ៊ីយ៉េ ដែលមានឈ្មោះពេញថាដាហ៊ីយ៉េខាងត្បូង (Dahiyeh Janoubiyeh) គឺជាតំបន់ជាយក្រុងកាន់កាប់ផ្ទៃដីធំមួយនៅភាគខាងត្បូងក្រុងបេរុត។ យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia តំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៥០០.០០០ នាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤) ដែលភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ីអ៊ីត។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានជំរំជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនធំៗដូចជា ប៊ូរច អាល់ បារ៉ាចនេ (Burj el-Barajneh) ដែលធ្វើឱ្យដង់ស៊ីតេប្រជាជនកាន់តែខ្ពស់។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ដាហ៊ីយ៉េគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល យោធា និងសេវាសង្គមរបស់ហេសប៊ូឡា ដែលផ្ដល់សេវាដូចជាសាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ ដោយសារភាពទន់ខ្សោយនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលលីបង់។ ការវាយប្រហារឆ្នាំ ២០២៤ បានបំផ្លាញអគារស្នាក់នៅរាប់រយខ្នង និងបណ្ដាលឱ្យពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺននាក់ភៀសខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ហេសប៊ូឡាមានប្រវត្តិរ៉ាំរ៉ៃតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០។ តាម Wikipedia ហេសប៊ូឡាបានកកើតឡើងជាក្រុមតស៊ូនិយមស៊ីអ៊ីត ដោយមានការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីបណ្ដេញកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលចេញពីលីបង់ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពាននៅឆ្នាំ ១៩៨២។ ក្រុមនេះបានប្រកាសជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយបានអភិវឌ្ឍខ្លួនជាអង្គការនយោបាយនិងយោធាដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅលីបង់។ នៅឆ្នាំ ២០០០ អ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីតំបន់សន្តិសុខនៅភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែភាពតានតឹងនៅតែបន្ត។

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៦ ហេសប៊ូឡាបានចាប់ពង្រត់ទាហានអ៊ីស្រាអែលពីរនាក់ ដែលបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមរយៈពេល ៣៤ ថ្ងៃ។ យោងតាម BBC សង្គ្រាមនេះបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១.២០០ នាក់ ភាគច្រើនជាជនស៊ីវិលលីបង់ និងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងដំណំ។ តាមរបាយការណ៍របស់ BBC ក្រោយសង្គ្រាម អង្គការសហប្រជាជាតិបានពង្រឹងកងកម្លាំង UNIFIL នៅតាមព្រំដែន តែហេសប៊ូឡានៅតែបន្តពង្រីកឥទ្ធិពល និងឃ្លាំងអាវុធ។ ក្រុមនេះក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី គាំទ្ររបបលោកបាស្ហា អាល់អាសាដ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters។

បន្ទាប់ពីការវាយប្រហាររបស់ក្រុមហាម៉ាសទៅលើអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី ៧ តុលា ២០២៣ ហេសប៊ូឡាបានបើករណសិរ្សភាគខាងជើង ដោយបាញ់រ៉ុកកែតចូលអ៊ីស្រាអែលស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃ។ BBC រាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងនេះបានបណ្ដាលឱ្យអ៊ីស្រាអែលឆ្លើយតបកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ រហូតដល់ការវាយប្រហារចូលជម្រៅទឹកដីលីបង់នៅឆ្នាំ ២០២៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រទេសលីបង់បាននឹងកំពុងឆ្លងកាត់វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរតាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ ដោយតម្លៃរូបិយប័ណ្ណធ្លាក់ចុះជាង ៩០% និងអតិផរណាហក់ឡើងខ្ពស់។ តាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក ជាង ៨០% នៃប្រជាជនកំពុងរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រនៅឆ្នាំ ២០២៣។ ការវាយប្រហារបេរុតឆ្នាំ ២០២៤ បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។ តំបន់ដាហ៊ីយ៉េជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដែលមានហាងឆេង ផ្សារ និងអាជីវកម្មខ្នាតតូចរាប់ពាន់។ Reuters រាយការណ៍ថា ការបំផ្លាញទាំងនោះបានបណ្ដាលឱ្យមានការខាតបង់រាប់រយលានដុល្លារ និងបង្កើនអត្រាគ្មានការងារធ្វើ។ ការភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាជនជាង ១០០.០០០ នាក់ក៏បានបង្កសម្ពាធធំដល់តំបន់ផ្សេងទៀតនៃប្រទេស។

ផ្នែកវប្បធម៌ ដាហ៊ីយ៉េគឺជាកន្លែងប្រមូលផ្ដុំបេតិកភណ្ឌស៊ីអ៊ីតដ៏សំខាន់ ដោយមានវិហារអ៊ីស្លាម សាលាសិក្សាសាសនា និងទីសក្ការៈដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកបរិសុទ្ធស៊ីអ៊ីត។ តាម Al Jazeera ពិធីបុណ្យអាស៊ូរ៉ាដែលរំឭកដល់ការស្លាប់របស់អ៊ីម៉ាមហ៊ូសេន ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយមានអ្នកចូលរួមរាប់ម៉ឺននាក់។ ការវាយប្រហារបានបង្អាក់ប្រពៃណីទាំងនេះ ហើយបានធ្វើឱ្យខូចខាតបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មួយចំនួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

មកដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ ស្ថានភាពនៅលីបង់នៅតែមានភាពតានតឹង ទោះបីជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ដែលបានសម្រេចនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤ ក៏ដោយ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលនិងសមាជិកហេសប៊ូឡានៅតែកើតមានម្ដងម្កាលនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន រាយការណ៍ថាប្រទេសចិនបានអំពាវនាវឱ្យមានការអត់ធ្មត់ និងគាំទ្រដល់ការដោះស្រាយនយោបាយ ខណៈ RT នៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី បានរិះគន់ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលថាជាការបង្កអស្ថិរភាពដល់តំបន់។

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារកម្ពុជាមានកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពចំនួនប្រមាណ ១៨៥ នាក់កំពុងបម្រើការក្នុងក្របខណ្ឌ UNIFIL នៅភាគខាងត្បូងលីបង់។ តាមការរាយការណ៍របស់កាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ (Phnom Penh Post) មន្ដ្រីយោធាកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងទ័ពកម្ពុជាមានសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះហានិភ័យដែលអាចកើតមាន។ ការបន្តអស្ថិរភាពនៅមជ្ឈិមបូព៌ាក៏អាចបណ្ដាលឱ្យឡើងថ្លៃប្រេងលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ដែលនឹងជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងតម្លៃទំនិញនៅកម្ពុជា។