ប្រទេសបេឡារុស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសបេឡារុស ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋបេឡារុស គឺជាប្រទេសគ្មានច្រកសមុទ្រស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅខាងកើតនិងឦសាន ប្រទេសអ៊ុយក្រែននៅខាងត្បូង ប្រទេសប៉ូឡូញនៅខាងលិច និងប្រទេសលីទុយអានីនិងឡេតូនីនៅខាងពាយព្យ។ បេឡារុសមានផ្ទៃដីសរុប ២០៧ ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនប្រមាណ ៩,១ លាននាក់។ រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺទីក្រុងមីនស្គី (Minsk)។

ប្រទេសនេះមានអាកាសធាតុត្រជាក់ល្មម និងបែងចែករដ្ឋបាលជា ៦ តំបន់។ បេឡារុសត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រដែលរងឥទ្ធិពលពីមហាអំណាចជិតខាង និងការគ្រប់គ្រងដ៏យូរអង្វែងរបស់លោក Alexander Lukashenko ដែលកាន់អំណាចតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសបេឡារុសស្ថិតនៅលើវាលទំនាបអឺរ៉ុបខាងកើត ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាវាលរាប និងមានព្រៃឈើច្រើន។ តាម Wikipedia ព្រៃឈើគ្របដណ្ដប់ប្រហែល ៤០% នៃផ្ទៃដីសរុប។ ប្រទេសនេះមានទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេ Dnieper និង Berezina ហើយមានបឹងជាច្រើននៅតំបន់ភាគខាងជើង។

ប្រជាជនប្រមាណ ៩,១ លាននាក់ រស់នៅភាគច្រើនក្នុងតំបន់ទីក្រុង។ ភាសាផ្លូវការមានពីរគឺ ភាសាបេឡារុស និងភាសារុស្ស៊ី ដោយភាសារុស្ស៊ីត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ សាសនាសំខាន់គឺគ្រិស្តសាសនានិកាយអ័រតូដូកខាងកើត។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចរួមមាន ប៉ូឡូញ អ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របេឡារុសត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងមហាអំណាចជុំវិញដូចជា ព្រះរាជាណាចក្រប៉ូឡូញ Grand Duchy of Lithuania ចក្រភពរុស្ស៊ី និងសហភាពសូវៀត។ យោងតាម Wikipedia ក្នុងសតវត្សទី ៩ ទឹកដីបច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃ Kievan Rus'។ ក្រោយមកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ Grand Duchy of Lithuania និងបន្ទាប់មកក្លាយជាផ្នែកនៃសហព័ន្ធប៉ូឡូញ-លីទុយអានី (Polish-Lithuanian Commonwealth)។

នៅសតវត្សទី ១៨ ក្នុងអំឡុងការបែងចែកប្រទេសប៉ូឡូញ ទឹកដីបេឡារុសត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពរុស្ស៊ី។ នៅសតវត្សទី ២០ បេឡារុសបានប្រកាសឯករាជ្យជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស (BNR) ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៨ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាសាធារណរដ្ឋសូវៀត និងក្លាយជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស (Byelorussian SSR) ក្នុងឆ្នាំ ១៩២២។ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៣០ ក្រោមរបបស្តាលីន បញ្ញវន្តនិងប្រជាជនបេឡារុសជាច្រើននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងបេសកកម្មបោសសំអាតធំ (Great Purge) ហើយសាកសពត្រូវបានកប់ក្នុងទីតាំងដូចជា Kurapaty ជាដើម។

ប្រទេសនេះបានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ដោយមានប្រជាជនប្រហែល ២,៣ លាននាក់បាត់បង់ជីវិត និងទីក្រុងជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បេឡារុសនៅតែជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតរហូតដល់ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១។ កិច្ចព្រមព្រៀង Belavezha ដែលបានចុះហត្ថលេខាដោយថ្នាក់ដឹកនាំនៃរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស នៅថ្ងៃទី ៨ ធ្នូ ១៩៩១ បានរំលាយសហភាពសូវៀតជាផ្លូវការ ហើយបេឡារុសបានក្លាយជារដ្ឋឯករាជ្យមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចបេឡារុសគឺជាសេដ្ឋកិច្ចដែលមានការគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋច្រើន ដោយមានវិស័យឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ និងកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលថាមពលពីប្រទេសរុស្ស៊ី ហើយសេដ្ឋកិច្ចបានរងឥទ្ធិពលពីទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិដោយសារបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលនៅតែរក្សាបានស្ថិរភាពមួយកម្រិត តាមរយៈការឧបត្ថម្ភពីរុស្ស៊ី និងគោលនយោបាយសង្គមនិយម។

វប្បធម៌បេឡារុសមានការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណីស្លាវី និងឥទ្ធិពលពីប្រទេសជិតខាង។ ភាសាបេឡារុស ដែលជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាស្លាវីខាងកើត កំពុងស្ថិតក្នុងហានិភ័យដោយសារការប្រើប្រាស់ភាសារុស្ស៊ីកាន់តែច្រើន។ មុខម្ហូបប្រពៃណីរួមមានម្ហូប draniki (នំដំឡូងបារាំង) និងមានរបាំនិងតន្ត្រីប្រជាប្រិយពិសេសៗ។ ស្ថាបត្យកម្មប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា វិហារ Saint Sophia នៅទីក្រុង Polotsk គឺជាស្នាដៃដើមនៃស្ថាបត្យកម្ម Baroque នៅអតីតសហព័ន្ធប៉ូឡូញ-លីទុយអានី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្នភាពនយោបាយបេឡារុសត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយលោក Alexander Lukashenko ដែលកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤។ តាម Wikipedia ការគ្រប់គ្រងរបស់លោកត្រូវបានគេរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិថាជារបបផ្តាច់ការ និងមានការគាបសង្កត់សិទ្ធិមនុស្សជាប្រព័ន្ធ។ ក្រោយការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២០ ដែលត្រូវបានគេចោទថាមានការក្លែងបន្លំ បាតុកម្មធំៗបានផ្ទុះឡើងទូទាំងប្រទេស។ រដ្ឋាភិបាលបានបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ នាំឱ្យមានការចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ និងមេដឹកនាំប្រឆាំងជាច្រើននាក់ត្រូវភៀសខ្លួនទៅកាន់បរទេស។

បេឡារុសក៏មានទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសរុស្ស៊ី រួមទាំងក្នុងវិស័យយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ប្រទេសនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ទឹកដីខ្លួនដើម្បីឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន ដែលធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជាចំណុចសំខាន់ក្នុងសន្តិសុខតំបន់។ ក្នុងពេលថ្មីៗនេះ ក៏មានការពិភាក្សាអំពីការធ្វើសមាហរណកម្មកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ីតាមរយៈរដ្ឋសហភាព (Union State)។

ប្រធានបទទាំងនេះធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជាប្រទេសដែលទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ និងមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយអឺរ៉ុបខាងកើត។