ប្រទេសភូតាន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសភូតាន ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រភូតាន គឺជាប្រទេសតូចមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ហិមាល័យខាងកើត នៃអនុតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។ វាជាប្រទេសដែលគ្មានព្រំដែនសមុទ្រ ដោយមានព្រំដែនគោកខាងជើងនិងខាងលិចឆៀងខាងជើងជាប់ប្រទេសចិន និងខាងត្បូងនិងខាងកើតឆៀងខាងត្បូងជាប់ប្រទេសឥណ្ឌា។

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាខ្មែរ ភូតានមានផ្ទៃដីសរុប ៣៨ ៣៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ៨០០ ០០០ នាក់ ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៣៣ ខាងទំហំផ្ទៃដី និងទី ១៦០ ខាងចំនួនប្រជាជន។ ឈ្មោះដើមរបស់ភូតាននៅក្នុងភាសាក្នុងស្រុកគឺ "ឌ្រុកយុល" (Druk Yul) ដែលប្រែថា "ទឹកដីនាគផ្គរលាន់"។

ប្រទេសនេះប្រកាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយមានព្រះមហាក្សត្រជាប្រមុខរដ្ឋ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយវិជ្រយានគឺជាសាសនាប្រចាំរដ្ឋ ដែលដឹកនាំដោយព្រះចៅអធិការហ្សេខេនប៉ូ (Je Khenpo)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្ររបស់ភូតានត្រូវបានកំណត់ដោយជួរភ្នំហិមាល័យ ដែលធ្វើឱ្យភាគច្រើននៃប្រទេសមានសណ្ឋានដីជាភ្នំខ្ពស់និងជ្រលងជ្រៅ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺភ្នំហ្គាងការពូអ៊ីនស៊ូម (Gangkhar Puensum) ដែលមានកម្ពស់ ៧ ៥៧០ ម៉ែត្រ ហើយជាភ្នំខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោកដែលមិនទាន់មានមនុស្សឡើងដល់កំពូល។ តំបន់ការពារធម្មជាតិ និងឧទ្យានជាតិជាច្រើនគ្របដណ្តប់មួយភាគធំនៃប្រទេស ដែលធ្វើឱ្យភូតានក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានបរិស្ថានសម្បូរបែប។ សត្វព្រៃកម្រដូចជា តាគីន (takin) ដែលជាសត្វនិមិត្តរូបជាតិ ខ្លាឃ្មុំខ្មៅហិមាល័យ និងសត្វច្រើនប្រភេទទៀតរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។

ប្រជាជនភូតានមានប្រមាណជាង ៨០០ ០០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅតាមជ្រលងភ្នំនិងតំបន់ទំនាប។ ក្រុមជនជាតិដើមសំខាន់ៗរួមមាន នហ្គាឡុប (Ngalop) ដែលនិយាយភាសាឌ្សុងខា (Dzongkha) ជាភាសាផ្លូវការ និងសាល់ចុប (Sharchop) ដែលរស់នៅភាគខាងកើត។ មានជនជាតិភាគតិចនេប៉ាល់ (Lhotshampa) ដែលធ្លាប់រស់នៅភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែពួកគេជាច្រើនបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសនេប៉ាល់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយសារគោលនយោបាយបណ្តេញចេញរបស់រដ្ឋាភិបាលភូតាន តាមវិគីភីឌាបានរាយការណ៍។ សាសនាព្រះពុទ្ធនិកាយវិជ្រយានគឺជាសាសនាធំបំផុត ហើយវប្បធម៌ប្រពៃណីត្រូវបានអភិរក្សយ៉ាងខ្លាំង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រភូតានចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យដើម ដែលតំបន់នេះជាកន្លែងនៃនគរតូចៗជាច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ព្រះពុទ្ធសាសនាវិជ្រយានបានផ្សព្វផ្សាយចូលមកដល់នៅសតវត្សទី៧។ ទោះជាយ៉ាងណា ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាធំមួយបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៧ ដោយព្រះចៅអធិការហ្សាបដ្រុង ង៉ាវ៉ាង ណាំហ្គែល (Shabdrung Ngawang Namgyal)។ លោកបានសាងសង់ប្រាសាទឌុងសំខាន់ៗដូចជានៅប៉ារ៉ូ (ឆ្នាំ១៦៤៦) និងនៅត្រាស៊ីហ្គាង (ឆ្នាំ១៦៥៩) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនិងសាសនា។

នៅសតវត្សទី១៧ និង១៨ ពួកអឺរ៉ុបដំបូងដូចជាព័រទុយហ្គាល់បានមកដល់ ដោយបន្សល់ទុកកាំភ្លើងធំនៅសារមន្ទីរជាតិប៉ារ៉ូ។ អ្នករុករកអង់គ្លេសក៏បានមកដល់ដូចមានគំនូរព្រាងឆ្នាំ១៧៨៣ និងគំនូរឆ្នាំ១៨១៣។ ទំនាក់ទំនងជាមួយចក្រភពអង់គ្លេសបានកើនឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ហើយនៅឆ្នាំ១៩០៧ លោកអ៊ូហ្គេន វ៉ាងឈុក (Ugyen Wangchuck) ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាព្រះមហាក្សត្រតំណពូជដំបូង បង្កើតរាជវង្សវ៉ាងឈុកដែលសោយរាជ្យរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

នៅសតវត្សទី២០ ភូតានបានធ្វើទំនើបកម្មបន្តិចម្តងៗ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រជាបន្តបន្ទាប់។ ការផ្លាស់ប្តូរទៅរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រជាធិបតេយ្យបានប្រព្រឹត្តទៅនៅដើមសតវត្សទី២១ ក្រោមព្រះមហាក្សត្រជីហ្គេម ខាសារ ណាំហ្គែល វ៉ាងឈុក (Jigme Khesar Namgyel Wangchuck) ដែលជាព្រះមហាក្សត្របច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចភូតានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យថាមពលវារីអគ្គិសនី ដែលជាទំនិញនាំចេញសំខាន់បំផុត ជាពិសេសទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌា។ យោងតាមវិគីភីឌា ការិយាល័យកណ្តាលរបស់សាជីវកម្មថាមពលភូតាននៅធីមភូ (Thimphu) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងវិស័យនេះ។ កសិកម្មក៏ជាវិស័យមួយដែលផ្តល់ការងារដល់ប្រជាជនភាគច្រើន ដោយផលិតផលដូចជា ស្រូវ ក្រូចឃ្វិច និងបន្លែផ្សេងៗ។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏កំពុងរីកចម្រើន ប៉ុន្តែត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរឹងដើម្បីការពារវប្បធម៌និងបរិស្ថាន។

វប្បធម៌ភូតានជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយព្រះពុទ្ធសាសនាវិជ្រយាន។ ស្ថាបត្យកម្មឌុង (dzong) គ្របដណ្តប់ទូទាំងប្រទេស ដោយជាកន្លែងផ្សំរវាងវត្តអារាមនិងការិយាល័យរដ្ឋបាល។ ពិធីបុណ្យសាសនាប្រចាំឆ្នាំ ដូចជា ត្សេឈូ (Tshechu) មានការសម្តែងរបាំមុខព្រះ (Chaam) និងការស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ជាតិហ្គោ (Gho) សម្រាប់បុរស និងគីរ៉ា (Kira) សម្រាប់ស្ត្រី។ កីឡាជាតិគឺការបាញ់ធ្នូ ដែលជាកីឡាពេញនិយមនិងប្រពៃណី។ សិល្បៈហត្ថកម្មដូចជាការតាក់តែងថាន់កា (Thangka) និងការត្បាញវត្ថុពីដើម ក៏ជាផ្នែកមួយនៃមរតកវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ប្រទេសភូតានជាប្រទេសមួយដែលមានចំណុចគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើន។ ទោះបីជាប្រទេសតូចក៏ដោយ ភូតានបានក្លាយជាគំរូនៃការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព និងការការពារបរិស្ថាន ដែលជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។ ភូតានបច្ចុប្បន្នកំពុងពង្រឹងកិច្ចសហការអន្តរជាតិ ដូចជាការជួបជុំជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដើម្បីពង្រីកទំនាក់ទំនងការទូតនិងសេដ្ឋកិច្ច។ វាក៏ជាប្រទេសដែលរក្សាបាននូវស្ថិរភាពនយោបាយ និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌យ៉ាងរឹងមាំ បើទោះបីជាមានឥទ្ធិពលសាកលភាវូបនីយកម្មក៏ដោយ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលក៏ជាប្រទេសព្រះពុទ្ធសាសនានិងរាជាធិបតេយ្យ ភូតានអាចជាឧទាហរណ៍មួយនៃការអភិវឌ្ឍន៍ដែលគិតគូរពីសុភមង្គលរបស់ប្រជាជនជាជាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចតែមួយមុខ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រទេសទាំងពីរកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងកំពុងខិតខំរក្សាតុល្យភាពរវាងទំនើបកម្មនិងប្រពៃណី។