ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ពាក្យ «Big Oil» ឬក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗ គឺជាការហៅសាមញ្ញមួយសម្រាប់ក្រុមក្រុមហ៊ុនប្រេង និងឧស្ម័នធំៗចំនួន ៦ ទៅ ៧ ដែលត្រូវបានជួញដូរជាសាធារណៈ និងគ្រប់គ្រងដោយវិនិយោគិន។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «supermajors» ដែរ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា (Wikipedia) ក្រុមហ៊ុនដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងក្រុមនេះរួមមាន ExxonMobil, Chevron, BP, Shell, TotalEnergies, Eni និងជួនកាល ConocoPhillips។ ពួកគេមានភាពខុសគ្នាពីក្រុមហ៊ុនប្រេងរដ្ឋដូចជា Saudi Aramco ឬ Gazprom ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិ។ ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗគ្រប់គ្រងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មពីការរុករកប្រភពប្រេងនិងឧស្ម័ន ការផលិត ការចម្រាញ់ រហូតដល់ការចែកចាយទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់។ ប្រាក់ចំណូលប្រចាំឆ្នាំរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗច្រើនតែលើសពី ២០០ ពាន់លានដុល្លារ ហើយពួកវាស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់កំពូលនៃបញ្ជី Fortune 500 ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះជាតួអង្គសំខាន់បំផុតនៅក្នុងទីផ្សារថាមពលសកល និងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងលើនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗមានប្រតិបត្តិការនៅស្ទើរតែគ្រប់ទ្វីប ចាប់ពីតំបន់ឈូងសមុទ្រមិចស៊ិក សមុទ្រខាងជើង នៅអឺរ៉ុប រហូតដល់តំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ពួកគេភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍៖ ExxonMobil និង Chevron មានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក, BP នៅចក្រភពអង់គ្លេស, Shell នៅហុល្លង់/ចក្រភពអង់គ្លេស, TotalEnergies នៅបារាំង, និង Eni នៅអ៊ីតាលី។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះជួលបុគ្គលិកផ្ទាល់រាប់សែននាក់ និងមានអ្នកម៉ៅការបន្តជាច្រើនទៀតនៅទូទាំងពិភពលោក។ ពួកគេដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដល់ប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់ និងមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសដែលពួកគេប្រតិបត្តិការ ដែលជួនកាលនាំឱ្យមានការរិះគន់អំពីឥទ្ធិពលនយោបាយហួសហេតុ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗចាប់ផ្ដើមពីក្រុមហ៊ុន «Seven Sisters» ដែលជាក្រុមហ៊ុនប្រេងអន្តរជាតិធំៗនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី២០។ ក្នុងនោះរួមមាន Anglo-Persian Oil Company (ក្រោយមក BP), Royal Dutch Shell, និងក្រុមហ៊ុនកូនចៅរបស់ Standard Oil ដូចជា Standard Oil of New Jersey (Exxon), Standard Oil of New York (Mobil), Standard Oil of California (Chevron), Gulf Oil និង Texaco។ ក្នុងអំឡុងវិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣ អំណាចរបស់ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបានធ្លាក់ចុះ ដោយសារការកើនឡើងនៃក្រុមប្រឹក្សាប្រេង OPEC និងការធ្វើជាតូបនីយកម្មធនធាននៅប្រទេសជាច្រើន។ នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ និងដើមឆ្នាំ២០០០ ការរួមបញ្ចូលគ្នាធំៗបានកើតឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមនិងបង្កើនប្រសិទ្ធភាព។ ឧទាហរណ៍ Exxon បានច្របាច់បញ្ចូលគ្នាជាមួយ Mobil នៅឆ្នាំ១៩៩៩, BP ជាមួយ Amoco និង ARCO, Chevron ជាមួយ Texaco, និង Total ជាមួយ Petrofina និង Elf Aquitaine។ ការរួមបញ្ចូលនេះបានបង្កើតជាក្រុមហ៊ុន supermajors ដូចសព្វថ្ងៃ ហើយពាក្យ «Big Oil» បានក្លាយជាពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់សំដៅលើក្រុមយក្សទាំងនេះ និងឥទ្ធិពលដ៏ធំធេងរបស់ពួកគេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗគឺជាម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចសកល។ យោងតាមវិគីភីឌា ពួកគេគ្រប់គ្រងប្រហែល ១៥% នៃផលិតកម្មប្រេងពិភពលោក និងមានចំណែកធំនៅក្នុងទុនបម្រុងឧស្ម័នផងដែរ។ ប្រាក់ចំណូលសរុបរបស់ពួកគេច្រើនតែធំជាង GDP របស់ប្រទេសជាច្រើន។ ពួកគេមានឥទ្ធិពលលើតម្លៃប្រេងសកល និងវិនិយោគរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងការរុករក ការផលិត និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មាន ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបានចំណាយប្រាក់រាប់រយលានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំលើការធ្វើឡប់ប៊ីនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយថាមពលនិងបរិស្ថាន។ ក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ពាក្យ «Big Oil» ជារឿយៗត្រូវបានប្រើដើម្បីតំណាងឲ្យភាពលោភលន់របស់សាជីវកម្ម។ ពួកគេត្រូវបានគេពិពណ៌នាជាតួអង្គអាក្រក់ក្នុងខ្សែភាពយន្តដូចជារឿង «There Will Be Blood» និង «Syriana» ជាដើម ហើយក្រុមបរិស្ថាននិយមតែងតែរិះគន់ពួកគេថាជាឧបសគ្គចម្បងក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ លើសពីនេះ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋបរិស្ថាន ដូចជាការធ្លាយប្រេង Exxon Valdez ឆ្នាំ១៩៨៩ និង Deepwater Horizon ឆ្នាំ២០១០ ព្រមទាំងការបដិសេធការប្រែប្រួលអាកាសធាតុអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ បើទោះបីជាមានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រក៏ដោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងឆ្នាំថ្មីៗនេះ ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗកំពុងប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នវិនិយោគ និងសង្គមស៊ីវិលឲ្យផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញ។ មានការប្តឹងផ្តល់ពីសំណាក់រដ្ឋនានាក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយចោទប្រកាន់ថាក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបានកុហកសាធារណជនអំពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនខ្លះបានប្តូរយីហោ ដូចជា BP ដែលបានប្រកាសថាខ្លួនជា «Beyond Petroleum» និង Total ប្តូរទៅ TotalEnergies ដើម្បីបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរ។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងវិបត្តិថាមពលដែលបង្កឡើងដោយសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២ ប្រាក់ចំណេញរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រេងធំៗបានកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបង្កឲ្យមានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំង និងការអំពាវនាវឲ្យមានពន្ធលើប្រាក់ចំណេញមិនប្រក្រតី (windfall tax) នៅតាមបណ្តាប្រទេសជាច្រើន។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់គឺការឡើងថ្លៃប្រេងសាំង ដែលបង្កើនថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងតម្លៃទំនិញប្រចាំថ្ងៃ។ ដោយសារកម្ពុជាជាប្រទេសនាំចូលប្រេងសុទ្ធ ការប្រែប្រួលនៃតម្លៃប្រេងសកលដែលជះឥទ្ធិពលដោយក្រុមហ៊ុនយក្សទាំងនេះ បន្តជាកត្តាសំខាន់ដល់ជីវភាពរស់នៅ និងស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។