ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ជីវមាត្រ (Biometrics) គឺជាការវាស់វែងរាងកាយ និងការគណនាទាក់ទងនឹងលក្ខណៈរាងកាយ និងចរិតរបស់មនុស្ស។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជីវមាត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ ជាទម្រង់មួយនៃការសម្គាល់អត្តសញ្ញាណ និងការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិចូលដំណើរការ។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការអនុវត្តន៍ច្បាប់ និងការឃ្លាំមើលសាធារណៈ។

ប្រព័ន្ធជីវមាត្រ អាចបែងចែកបុគ្គលម្នាក់ៗដោយផ្អែកលើលក្ខណៈពិសេសដែលមិនងាយចម្លង ដូចជាស្នាមម្រាមដៃ រូបមុខ និងទម្រង់សំឡេង។ បច្ចេកវិទ្យានេះកំពុងវិវត្តន៍យ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការរីកចម្រើននៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដែលជួយឱ្យប្រព័ន្ធកាន់តែមានភាពត្រឹមត្រូវ និងល្បឿនលឿន។

ប្រភេទ និងបច្ចេកវិទ្យា

ប្រភព: Wikipedia

ជីវមាត្ររួមមានប្រភេទច្រើន ដែលអាចចែកចេញជាពីរក្រុមធំៗ៖ ជីវមាត្ររូបរាងកាយ (physiological) ដូចជាស្នាមម្រាមដៃ រូបសាច់មុខ កែវភ្នែក និងរូបរាងសរសៃឈាម និងជីវមាត្រចរិកលក្ខណៈ (behavioral) ដូចជាសំឡេង ហត្ថលេខី និងរបៀបដើរ។ ប្រភេទនីមួយៗមានវិធីសាស្ត្រចាប់យក និងដំណើរការខុសៗគ្នា។

តាមវីគីភីឌា ដំណើរការនៃប្រព័ន្ធជីវមាត្រមានជំហានសំខាន់ៗ៖ ការចាប់យក (capture) ដោយប្រើឧបករណ៍ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កែន ឬកាមេរ៉ា ការស្រង់លក្ខណៈពិសេស (feature extraction) ដោយក្បួនដោះស្រាយ AI ហើយបន្ទាប់មកប្រៀបធៀបនឹងគំរូដែលរក្សាទុកក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យ។ ប្រសិនបើត្រូវគ្នា ការចូលដំណើរការត្រូវបានអនុញ្ញាត។ បច្ចេកវិទ្យាសម្គាល់មុខ និងកែវភ្នែក កំពុងត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិ និងអន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រើប្រាស់ជីវមាត្រមិនមែនជារឿងថ្មីទេ។ តាំងពីសម័យបាប៊ីឡូនបុរាណ មនុស្សបានប្រើស្នាមម្រាមដៃលើបន្ទះដីឥដ្ឋដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់កម្មសិទ្ធិ និងកត់ត្រាប្រតិបត្តិការ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ បុគ្គលិកនគរបាលបារាំងឈ្មោះ Alphonse Bertillon បានបង្កើតប្រព័ន្ធ Bertillonage ដែលវាស់វែងផ្នែករាងកាយជាច្រើនដើម្បីសម្គាល់ឧក្រិដ្ឋជន។

ការឈានទៅរកប្រព័ន្ធស្នាមម្រាមដៃបែបវិទ្យាសាស្ត្របានកើតឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅពេលដែលលោក Francis Galton បានបោះពុម្ពស្នាដៃស្រាវជ្រាវអំពីលក្ខណៈពិសេសនិងភាពមិនប្រែប្រួលរបស់ស្នាមម្រាមដៃ។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ភ្នាក់ងារនគរបាលជុំវិញពិភពលោកបានចាប់ផ្តើមប្រមូលស្នាមម្រាមដៃជាប្រព័ន្ធ។ ការអភិវឌ្ឍន៍កុំព្យូទ័រនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ បានធ្វើឱ្យមានប្រព័ន្ធសម្គាល់ស្វ័យប្រវត្តិដំបូងគេ (AFIS) ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ស្នាមម្រាមដៃរាប់ពាន់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។

ក្រោយការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០១ ការស្រាវជ្រាវ និងវិនិយោគលើជីវមាត្របានកើនឡើងយ៉ាងគំហុក រួមទាំងការសម្គាល់មុខ កែវភ្នែក និងការសម្គាល់តាមចរិកលក្ខណៈផ្សេងទៀត។ បច្ចុប្បន្ន AI បានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធទាំងនេះកាន់តែឆ្លាតវៃ និងរីករាលដាលទៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។

ការប្រើប្រាស់ និងហានិភ័យ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រើប្រាស់ជីវមាត្រក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃកំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ វាត្រូវបានប្រើនៅក្នុងស្មាតហ្វូនដើម្បីដោះសោ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ការបង់ប្រាក់។ ធនាគារ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុកំពុងប្រើប្រាស់ជីវមាត្រសម្រាប់ការបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណអតិថិជន (KYC) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការក្លែងបន្លំ។ រដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានបញ្ចូលមុខងារជីវមាត្រទៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ និងលិខិតឆ្លងដែន ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសម្គាល់មុខសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងព្រំដែន និងសន្តិសុខសាធារណៈ។

យ៉ាងណាមិញ ជីវមាត្រមិនមែនគ្មានគុណវិបត្តិទេ។ ហានិភ័យចម្បងមួយគឺការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន។ ប្រសិនបើទិន្នន័យជីវមាត្រត្រូវបានលួចចូល វាមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបានដូចពាក្យសម្ងាត់ឡើយ។ ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឃ្លាំមើលដោយរដ្ឋាភិបាលដែលមិនមានតម្លាភាព អាចនាំទៅដល់ការរំលោភសិទ្ធិឯកជន។ លើសពីនេះ ក្បួនដោះស្រាយសម្គាល់មុខអាចមានការលម្អៀង (bias) ចំពោះក្រុមជនជាតិ ឬយេនឌ័រមួយចំនួន ដែលបង្កើនហានិភ័យនៃការចាប់ខ្លួនខុសពីការពិត និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលលោក ជីវមាត្រកំពុងបង្កជាការជជែកដេញដោលយ៉ាងសកម្មរវាងតម្រូវការសន្តិសុខ និងការការពារសិទ្ធិឯកជន។ ការរីកចម្រើននៃ AI បានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសម្គាល់មុខកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែក៏បាននាំមកនូវការគំរាមកំហែងថ្មីៗ ដូចជាការក្លែងអត្តសញ្ញាណបែប deepfake និងការឃ្លាំមើលដោយគ្មានការយល់ព្រម។ បណ្តាប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងពិភាក្សាលើច្បាប់ដែលដាក់កម្រិតការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាសម្គាល់មុខក្នុងទីសាធារណៈ ដើម្បីការពារសិទ្ធិពលរដ្ឋ។

ចំពោះប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅអាស៊ី រួមទាំងកម្ពុជា ការអនុម័តប្រព័ន្ធផ្ទៀងផ្ទាត់ជីវមាត្រសម្រាប់សេវាហិរញ្ញវត្ថុ និងសាធារណៈកំពុងកើនឡើង ប៉ុន្តែក្រុមសង្គមស៊ីវិលបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីអវត្តមាននៃច្បាប់ការពារទិន្នន័យឯកជន។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការប្រើប្រាស់ជីវមាត្រសម្រាប់ការឃ្លាំមើលកំពុងបង្កើនបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក ដែលអ្នកអាន KhmerPulse គួរតែយល់ដឹង និងតាមដាន។