ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ភេរវកម្មជីវសាស្ត្រគឺជាអំពើភេរវកម្មដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ចេញឬការបែកចែកដោយចេតនានូវភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដូចជា បាក់តេរី វីរុស បរាសិត ពពួកផ្សិត និងជាតិពុលដែលផលិតដោយសារពាង្គកាយទាំងនេះ។ ភ្នាក់ងារទាំងនេះអាចមាននៅក្នុងទម្រង់ធម្មជាតិ ឬត្រូវបានកែច្នៃដោយមនុស្ស ស្រដៀងទៅនឹងសង្គ្រាមជីវសាស្ត្រ។ មួយប្រភេទសំខាន់នៃភេរវកម្មជីវសាស្ត្រគឺភេរវកម្មកសិ-ជីវសាស្ត្រ ដែលតម្រង់ទិសទៅលើវិស័យកសិកម្ម និងអាចបង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ច និងទំនុកចិត្តសាធារណៈ។ ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដែលគេបារម្ភជាងគេរួមមាន អង់ថ្រាក់ ទុក្ករ៉េមី (tularemia) បាស៊ីឡាសស្សឺរ៉េស (Bacillus anthracis) ជាតិពុលបូទុលីន (botulinum toxin) និងវីរុសផ្តាសាយបក្សីជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការគំរាមកំហែងដោយភេរវកម្មជីវសាស្ត្រមានលក្ខណៈជាសកល មិនកំណត់ចំពោះតំបន់ណាមួយឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រមួយចំនួនមានវត្តមានច្រើននៅតំបន់កសិកម្ម ឬតំបន់ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជំងឺសត្វ។ ឧទាហរណ៍ អង់ថ្រាក់ជាជំងឺដែលកើតឡើងជាទូទៅក្នុងសត្វពាហនៈនៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុបខាងកើត។ ក្រុមភេរវករបានព្យាយាមទទួលបានអាវុធជីវសាស្ត្រនៅប្រទេសជាច្រើន ដូចជាពួកអូម ស៊ីនរីក្យូ (Aum Shinrikyo) នៅជប៉ុន ដែលបានព្យាយាមប្រើប្រាស់អង់ថ្រាក់ និងជាតិពុលបូទុលីន។ ប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះជាងគេគឺអ្នករស់នៅក្នុងទីក្រុងធំ បុគ្គលិកសុខាភិបាល កម្មករកសិកម្ម និងកុមារ។ វិគីភីឌាក៏បានលើកឡើងពីតម្រូវការសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដើម្បីតាមដានការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺ និងទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រជាអាវុធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រជាអាវុធមានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ ករណីដំបូងគេមួយគឺនៅសតវត្សទី១៤ នៅពេលដែលកងទ័ពម៉ុងហ្គោលបានបាញ់ខ្មោចដែលមានមេរោគប៉េស្តចូលទៅក្នុងក្រុងកាហ្វា (Caffa)។ នៅសតវត្សទី១៨ កងទ័ពអង់គ្លេសបានចែកភួយដែលមានមេរោគរោគឃ្លង់ (smallpox) ដល់ជនជាតិដើមអាមេរិក ក្នុងសង្គ្រាមបារាំងនិងឥណ្ឌា។ នៅសតវត្សទី២០ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនបានបង្កើតអង្គភាព ៧៣១ ដែលបានធ្វើពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រលើអ្នកទោស។

ឧប្បត្តិហេតុភេរវកម្មជីវសាស្ត្រដំបូងគេក្នុងសម័យទំនើបគឺការវាយប្រហារដោយពួករ៉ាជនីស (Rajneeshee) នៅអូរ៉េហ្គិន សហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ១៩៨៤។ ពួកគេបានបំពុលអាហារនៅភោជនីយដ្ឋានជាមួយបាក់តេរីសាល់ម៉ូណែល (Salmonella) បណ្តាលឱ្យមនុស្ស ៧៥១ នាក់ឈឺ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ ពួកអូម ស៊ីនរីក្យូបានព្យាយាមបាញ់ថ្នាំអង់ថ្រាក់ពីលើអាគារក្នុងទីក្រុងតូក្យូ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច។ ព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនាពេលថ្មីៗគឺការវាយប្រហារដោយស្ព័រអង់ថ្រាក់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ២០០១ ដែលបានសម្លាប់មនុស្ស ៥ នាក់ និងឆ្លង ១៧ នាក់ ហើយចំណាយក្នុងការសម្អាតជាង ១ ពាន់លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ភេរវកម្មជីវសាស្ត្រមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ការសម្អាតទីកន្លែងដែលកខ្វក់ដោយអង់ថ្រាក់អាចត្រូវចំណាយរហូតដល់រាប់រយលានដុល្លារ។ ប្រសិនបើមានការវាយប្រហារលើកសិកម្ម វាអាចបង្អាក់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារ និងធ្វើឱ្យមានការហាមឃាត់ការនាំចូលពីប្រទេសនានា ដែលបណ្តាលឱ្យខាតបង់ប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។ វិគីភីឌាបានព្រមានថា ភេរវកម្មកសិ-ជីវសាស្ត្រអាចបំផ្លាញទំនុកចិត្តអ្នកប្រើប្រាស់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ខ្សែភាពយន្ត និងអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើនបានបង្ហាញពីការគំរាមកំហែងនេះ ដូចជាខ្សែភាពយន្ត "Outbreak" និង "12 Monkeys" ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការភ័យខ្លាចរបស់សង្គមចំពោះភាពអសន្តិសុខជីវសាស្ត្រ។ ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តពីការវាយប្រហារបែបនេះអាចធ្ងន់ធ្ងរ បង្កឱ្យមានការភ័យស្លន់ស្លោទ្រង់ទ្រាយធំ និងការប្រកាន់ក្រុមជនជាតិដើម ឬអ្នកដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកផ្ទុកជំងឺ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ភេរវកម្មជីវសាស្ត្រនៅតែជាការព្រួយបារម្ភដ៏សំខាន់។ ការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពងាយរងគ្រោះនៃសង្គមសកលចំពោះមេរោគ ហើយបានធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាឡើងវិញអំពីសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រ។ បច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជាការកែប្រែហ្សែន CRISPR និងបច្ចេកទេស mRNA មានគុណប្រយោជន៍ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ប៉ុន្តែក៏អាចត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើតភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដែលមានគ្រោះថ្នាក់ជាងមុន។

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងការិយាល័យកិច្ចការរំសាយអាវុធនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បាននឹងកំពុងពង្រឹងសមត្ថភាពតាមដាន និងឆ្លើយតបចំពោះការគំរាមកំហែងជីវសាស្ត្រ។ សមយុទ្ធដូចជា Portland Area Capabilities Exercise នៅឆ្នាំ២០១៣ គឺជាឧទាហរណ៍នៃកិច្ចប្រឹងប្រែងជាបន្តដើម្បីបង្កើនការត្រៀមលក្ខណៈរបស់អ្នកឆ្លើយតបដំបូង និងស្ថាប័នសុខាភិបាល។ វិគីភីឌាបានសន្និដ្ឋានថា ដោយសារភាពជឿនលឿននៃបច្ចេកវិទ្យា ការប្រុងប្រយ័ត្ននិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិជាកត្តាមិនអាចខ្វះបានក្នុងការទប់ស្កាត់ភេរវកម្មជីវសាស្ត្រ។