ទីផ្សារខ្មៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌា បានពណ៌នាថា "ទីផ្សារខ្មៅ" គឺជាទីផ្សារសម្ងាត់ ឬជាស៊េរីនៃប្រតិបត្តិការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុណាមួយ ដែលមានលក្ខណៈខុសច្បាប់ ឬមិនអនុលោមតាមវិធានកំណត់របស់ស្ថាប័ន។ ប្រសិនបើច្បាប់កំណត់ថា ទំនិញ ឬសេវាកម្មណាមួយត្រូវបានហាមឃាត់ ឬដាក់កំហិត ការមិនគោរពតាមច្បាប់នោះនឹងក្លាយជាទីផ្សារខ្មៅ ពីព្រោះប្រតិបត្តិការណ៍នោះគឺខុសច្បាប់។

យោងតាមវិគីភីឌា ទីផ្សារខ្មៅរួមមានការជួញដូរគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ ពេស្យាកម្ម ការផ្លាស់ប្តូររូបិយវត្ថុខុសច្បាប់ និងការជួញដូរមនុស្ស។ ទីផ្សារខ្មៅអាចកើតឡើងនៅពេលដែលផលិតផល ឬសេវាកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ដោយច្បាប់ ហើយមនុស្សនៅតែមានតម្រូវការសម្រាប់វា។ កត្តាដែលជំរុញឱ្យមានទីផ្សារខ្មៅ អាចរួមបញ្ចូលការគ្រប់គ្រងតម្លៃ ពន្ធខ្ពស់ ការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្ម ឬសូម្បីតែគ្រោះអាសន្នសង្គ្រាម ឬគ្រាអាសន្ន។

ឧទាហរណ៍នៃទីផ្សារខ្មៅដែលកើតមានជាទូទៅមានដូចជា ការជួញដូរគ្រឿងញៀន ការលក់ឌីវីឌីក្លែងក្លាយ ការរត់ពន្ធប្រេងឥន្ធនៈ និងការជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់។ រូបភាពដែលបានបង្ហាញក្នុងអត្ថបទនេះ ពីប្រទេសថៃ ទុយនីស៊ី និងកេនយ៉ា ជាភស្តុតាងនៃភាពសម្បូរបែបនៃទីផ្សារខ្មៅនៅទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីផ្សារខ្មៅមិនមែនមានតែនៅក្នុងប្រទេសជាក់លាក់ណាមួយទេ ប៉ុន្តែកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក។ រូបភាពពីទីក្រុងឡាប៉ាស ប្រទេសបូលីវី បង្ហាញទីផ្សារមួយឈ្មោះ "មើកាដូនេហ្គ្រោ" (Mercado Negro) ដែលមានន័យថាទីផ្សារខ្មៅ—ជាកន្លែងដែលការលក់ដូរប្រព្រឹត្តទៅក្រៅប្រព័ន្ធផ្លូវការ។ ដូចគ្នានេះដែរ រូបភាពពីទីក្រុងបាសេឡូណា ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ក៏បានបង្ហាញអំពីអ្នកលក់ដូរខុសច្បាប់ ដែលជាភស្តុតាងថាទីផ្សារខ្មៅអាចស្ថិតនៅទាំងក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ អ្នកចូលរួមក្នុងទីផ្សារខ្មៅរួមមានទាំងអ្នកលក់ និងអ្នកទិញ ដែលអាចជាមនុស្សសាមញ្ញដែលកំពុងស្វែងរកទំនិញថោក ឬជាក្រុមឧក្រិដ្ឋជនរៀបចំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទីផ្សារខ្មៅមានប្រវត្តិវែងឆ្ងាយរាប់សិប្បវត្ស។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កំឡុងសម័យហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹង (Prohibition) ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ ការផលិត និងលក់ស្រាត្រូវបានហាមឃាត់ ប៉ុន្តែតម្រូវការនៅតែមាន ដែលបង្កើតបានទីផ្សារខ្មៅដ៏ធំមួយ។ រូបភាពពីទីប្រជុំជនអេលខ៍ឡេក (Elk Lake) នៅរដ្ឋអនធារ្យូ (Ontario) ប្រទេសកាណាដា ឆ្នាំ១៩២៥ បង្ហាញធុងស្រាដែលត្រូវបានបំបែកដោយប៉ូលិស ក្រោយពេលឆ្មកចូលឃ្លាំងខុសច្បាប់មួយ។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទីផ្សារខ្មៅក៏បានរីកដុះដាលនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយសារការខ្វះខាតទំនិញ និងការរាំងស្ទះសេដ្ឋកិច្ច។ រូបភាពពីទីក្រុងស៊ីនបាស៊ី ប្រទេសជប៉ុន ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ បង្ហាញអ្នកលក់ដូរតាមចិញ្ចើមផ្លូវដែលកំពុងជួញដូរគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ និងទំនិញផ្សេងៗ ដែលបញ្ជាក់ថាទីផ្សារខ្មៅជាផ្នែកមួយនៃជីវភាពប្រចាំថ្ងៃក្រោយសង្គ្រាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទីផ្សារខ្មៅជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌តាមរបៀបផ្សេងៗ។ ការលក់ទំនិញក្លែងក្លាយដូចជាឌីវីឌីភាពយន្ត (ដូចក្នុងរូបភាពពីប្រទេសថៃ) ប៉ះពាល់ដល់ឧស្សាហកម្មភាពយន្ត ព្រោះវាកាត់បន្ថយចំណូលរបស់អ្នកផលិត និងម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ ដំណាំកញ្ឆានៅសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "ដំណាំសាច់ប្រាក់" (cash crop) នៅក្នុងទីផ្សារខ្មៅ ដែលបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចស្របគ្នាធំមួយ។

នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ទីផ្សារខ្មៅសម្រាប់ប្រេងឥន្ធនៈ (ដូចក្នុងរូបភាពពីទុយនីស៊ី) បង្ហាញពីរបៀបដែលគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលដូចជាការឧបត្ថម្ភ ឬការរឹតត្បិតតម្លៃ អាចបង្កឱកាសឱ្យមានសកម្មភាពខុសច្បាប់។ លើសពីនេះ ការជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់ ដូចដែលឃើញក្នុងរូបភាពការដុតកាំភ្លើងរត់ពន្ធនៅកេនយ៉ា គឺជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រោមដីដែលអាចគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខសាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ទីផ្សារខ្មៅនៅតែជាបញ្ហាសាកល ដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំ ការគេចពន្ធ និងការផ្តល់មូលនិធិដល់ក្រុមប្រដាប់អាវុធ។ រូបភាពពីប្រទេសកេនយ៉ា បង្ហាញអំពីការដុតកាំភ្លើងដែលត្រូវបានរត់ពន្ធចូលប្រទេស ដែលជានិមិត្តរូបនៃកិច្ចប្រឹងប្រែងប្រឆាំងនឹងការជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់។ រូបភាពពីទុយនីស៊ីបង្ហាញថា សូម្បីតែទំនិញប្រចាំថ្ងៃដូចជាប្រេងសាំង ក៏ត្រូវបានលក់នៅក្នុងទីផ្សារខ្មៅ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខកខានគោលនយោបាយសាធារណៈ។ រូបភាពទាំងនេះមកពីទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី អាមេរិកខាងត្បូង និងអឺរ៉ុប ដែលបញ្ជាក់ថាទីផ្សារខ្មៅគឺជាបញ្ហាឆ្លងដែនពិតប្រាកដ។