ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

សមុទ្រខ្មៅ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ផែនទីសមុទ្រខ្មៅ ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សមុទ្រខ្មៅគឺជាសមុទ្ររាងជ្រលងមួយស្ថិតនៅចន្លោះទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសចំនួន ៦ គឺ ប៊ុលហ្គារី ហ្សកហ្ស៊ី រូម៉ានី រុស្ស៊ី តួកគី និងអ៊ុយក្រែន។ សមុទ្រនេះទទួលបានទឹកពីទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេដានូបេ ទន្លេដោនីប្រ្រើ (Dnieper) និងទន្លេដោនីស្ទែរ (Dniester) ។ ខណៈដែលមានប្រទេសចំនួន ៦ ដែលមានឆ្នេរសមុទ្រជាប់នឹងសមុទ្រខ្មៅ អាងទន្លេរបស់វារួមបញ្ចូលតំបន់នានានៃប្រទេសចំនួន ២៤ នៅអឺរ៉ុប។ សមុទ្រខ្មៅគឺជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម ថាមពល និងយោធា ហើយក៏ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទឹកទន្លេដានូបេហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមុទ្រខ្មៅត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេតាមរយៈច្រកបូស្ព័រ (Bosporus) សមុទ្រម៉ាម៉ារ៉ា (Sea of Marmara) និងច្រកដាដាណែល (Dardanelles) ។ នៅភាគខាងជើង វាតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រអាហ្សូវ (Sea of Azov) តាមរយៈច្រកកេរ្តិ៍ (Kerch Strait) ។ ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលសមុទ្រខ្មៅមានដូចជា ទន្លេដានូបេ ដែលជាទន្លេធំជាងគេទី២ នៅអឺរ៉ុប និងទន្លេដោនីប្រ្រើ និងដោនីស្ទែរ។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅមានទីក្រុងធំៗជាច្រើនដូចជា អ៊ីស្តង់ប៊ុល (តួកគី) អូដេសា (អ៊ុយក្រែន) សូជី (រុស្ស៊ី) វ៉ារណា និងប៊ូរហ្គាស (ប៊ុលហ្គារី) កុងស្តង់ត្សា (រូម៉ានី) និងបាទូមី (ហ្សកហ្ស៊ី) ។ អាកាសធាតុរបស់តំបន់នេះមានលក្ខណៈអាកាសធាតុទ្វីប ដោយរដូវរងានៅភាគខាងជើងអាចមានទឹកកកនៅតាមឈូងសមុទ្រ ដូចជាឈូងសមុទ្រអូដេសា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនូរកងនាវាសមុទ្រខ្មៅដោយអ៊ីវ៉ាន អៃវ៉ាហ្សូវស្គី ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សមុទ្រខ្មៅធ្លាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ប៉ុងតូស អឺស៊ីណូស" (Pontus Euxinus) ក្នុងសម័យបុរាណ មានន័យថា "សមុទ្រដែលរាក់ទាក់" ។ នៅក្នុងសម័យអាណានិគមក្រិក (ស.វ.ទី ៨ ដល់ទី ៣ មុនគ.ស.) ពួកក្រិកបានបង្កើតទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មជាច្រើននៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ នៅមជ្ឈិមសម័យ សមុទ្រខ្មៅបានក្លាយជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់សម្រាប់ផ្លូវពីវ៉ារ៉ាំង (Varangian) ទៅក្រិក ដោយភ្ជាប់ទ្វីបអឺរ៉ុបខាងជើងជាមួយអាណាចក្រប៊ីហ្សង់ទីន។ ក្នុងសម័យថ្មី សមុទ្រខ្មៅបានក្លាយជាសមរភូមិសម្រាប់អំណាចមហាអំណាច រួមទាំងសង្គ្រាមគ្រីមៀ (Crimean War) នៅឆ្នាំ ១៨៥៣-១៨៥៦ រវាងរុស្ស៊ីនិងសម្ព័ន្ធមិត្តអង់គ្លេស-បារាំង-អូតូម៉ង់។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ សង្គ្រាមត្រជាក់បានបង្កើនភាពតានតឹងនៅក្នុងតំបន់ ហើយការដណ្តើមឧបទ្វីបគ្រីមៀដោយរុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ បានធ្វើឱ្យសមុទ្រខ្មៅក្លាយជាចំណុចប្រសព្វភូមិសាស្ត្រនយោបាយម្តងទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ស្ពាន Yavuz Sultan Selim ដែលតភ្ជាប់អឺរ៉ុប និងអាស៊ី នៅក្បែរច្រកចូលសមុទ្រខ្មៅ ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រខ្មៅមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ប្រទេសជុំវិញ។ តាមវិគីភីឌា ការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ ជាពិសេសការនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ប្រេង និងឧស្ម័នគឺជាសកម្មភាពសំខាន់។ ច្រកបូស្ព័រ និងដាដាណែលគឺជាផ្លូវទឹកដ៏អ៊ូអរ ដែលតភ្ជាប់សមុទ្រខ្មៅទៅកាន់មហាសមុទ្រពិភពលោក។ ទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រជាច្រើនដូចជា សូជី យ៉ាល់តា (Yalta) និងប៊ូរហ្គាស ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់រៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារឆ្នេរសមុទ្រ និងកន្លែងកម្សាន្ត។ វប្បធម៌នៅតាមតំបន់ឆ្នេរខ្មៅមានភាពចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌ក្រិក រ៉ូម៉ាំង ប៊ីហ្សង់ទីន និងអូតូម៉ង់។ ម្ហូបអាហារប្រពៃណី និងតន្ត្រីប្រជាប្រិយរបស់តំបន់ក៏មានលក្ខណៈពិសេសផងដែរ។ ការនេសាទ ទោះបីមានការថយចុះក៏ដោយ ក៏នៅតែផ្តល់ការងារដល់សហគមន៍មួយចំនួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យុទ្ធនាវាអាមេរិក USS Porter នៅកំពង់ផែបាទូមី ឆ្នាំ ២០២០ ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សមុទ្រខ្មៅបានក្លាយជាចំណុចក្តៅនៃការប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ ចាប់តាំងពីការដណ្តើមឧបទ្វីបគ្រីមៀដោយរុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ និងការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនយ៉ាងពេញលុយនៅឆ្នាំ ២០២២ តំបន់នេះមានការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពដែនសមុទ្រ និងការរាំងស្ទះការនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិរបស់អ៊ុយក្រែន។ ប្រទេសណាតូដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តបានបង្កើនវត្តមានកងទ័ពជើងទឹកនៅសមុទ្រខ្មៅ ដើម្បីគាំទ្រសន្តិសុខក្នុងតំបន់។ តាមវិគីភីឌា កំពង់ផែដូចជាបាទូមី (ហ្សកហ្ស៊ី) និងកុងស្តង់ត្សា (រូម៉ានី) បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនជំនួសសម្រាប់ទំនិញពីអ៊ុយក្រែន។ បញ្ហាបរិស្ថានដូចជាការបំពុល និងការមកដល់នៃប្រភេទសត្វឈ្លានពានក៏ជាក្តីបារម្ភផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរពល (KhmerPulse) សមុទ្រខ្មៅបង្ហាញពីរបៀបដែលភូមិសាស្ត្រអាចជាចំណុចកណ្តាលនៃជម្លោះ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។