ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រទេសគុយបាបានប្រឈមនឹងវិបត្តិថាមពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលនាំឱ្យមានការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើក រួមទាំងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីទូទាំងប្រទេសលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Reuters បញ្ហានេះបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន រួមមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលចាស់ទ្រុឌទ្រោម កង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់ ការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលឥន្ធនៈ និងការរាំងស្ទះសេដ្ឋកិច្ចពីសំណាក់ការដាក់ទណ្ឌកម្មរយៈពេលយូររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ជីវភាពរបស់ប្រជាជនជាង ១១ លាននាក់ និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ដោយធ្វើឱ្យប្រទេសនេះធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិមនុស្សធម៌កាន់តែជ្រៅ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការខ្វះអគ្គិសនីបានប៉ះពាល់ដល់សេវាសុខាភិបាល និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គុយបាគឺជាប្រទេសកោះមួយនៅសមុទ្រការាបៀន មានទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាយុទ្ធសាស្ត្ររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាមេរិកឡាទីន។ ជាមួយនឹងផ្ទៃដីប្រមាណ ១១០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជន ១១.២ លាននាក់ (ឆ្នាំ២០២៤) គុយបាជាប្រទេសដែលមានកម្រិតជីវភាពមធ្យម ប៉ុន្តែប្រឈមនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។ រាជធានីហាវ៉ាណា និងទីក្រុងធំៗដូចជា Santiago de Cuba គឺជាតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ ហើយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រព័ន្ធអគ្គិសនីកណ្តាល។ យោងតាមវីគីភីឌា បណ្តាញអគ្គិសនីរបស់គុយបាត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យសហភាពសូវៀត ហើយរោងចក្រកម្តៅជាច្រើនមានអាយុជាង ៤០ ឆ្នាំ។ កោះនេះក៏ងាយរងគ្រោះដោយខ្យល់ព្យុះត្រូពិច ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលញឹកញាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

វិបត្តិថាមពលរបស់គុយបាមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៥៩ រដ្ឋាភិបាលហ្វីដែល កាស្ត្រូ (Fidel Castro) បានពឹងផ្អែកលើសហភាពសូវៀតដើម្បីទទួលបានឥន្ធនៈ និងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់រោងចក្រអគ្គិសនី។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ គុយបាបានធ្លាក់ចូលក្នុង “សម័យពិសេស” (Special Period) ដែលសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះយ៉ាងដុនដាប ហើយការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីបានក្លាយជារឿងធម្មតា។ នៅទសវត្សឆ្នាំ២០០០ កិច្ចព្រមព្រៀង Petrocaribe ជាមួយវ៉េណេស៊ុយអេឡាបានជួយស្តារការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលមួយរយៈ ប៉ុន្តែវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនៅវ៉េណេស៊ុយអេឡាចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ បានកាត់បន្ថយជំនួយនោះ។

តាមការរាយការណ៍របស់ AP និង BBC គ្រោះខ្យល់ព្យុះអៀន (Hurricane Ian) នៅឆ្នាំ២០២២ បានបំផ្លាញបណ្តាញអគ្គិសនីយ៉ាងដំណំ ដែលបណ្តាលឱ្យដាច់ចរន្តអគ្គិសនីអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ស្ថានភាពកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនដោយសារការធ្លាក់ចុះនៃផលិតកម្មប្រេងក្នុងស្រុក និងការរឹតបន្តឹងទណ្ឌកម្មពីសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមរដ្ឋបាលលោកដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) ដែលបានដាក់ប្រទេសគុយបាចូលក្នុងបញ្ជីរដ្ឋឧបត្ថម្ភភេរវនិយម (State Sponsor of Terrorism) ហើយរារាំងការផ្ញើប្រាក់ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ នៅថ្ងៃទី ១៨ តុលា ឆ្នាំ២០២៤ ប្រព័ន្ធអគ្គិសនីជាតិរបស់គុយបាបានដួលរលំទាំងស្រុង ក្រោយការបរាជ័យនៃរោងចក្រ Antonio Guiteras ដែលជារោងចក្រធំជាងគេមួយ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកជាការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងជួបការលំបាករបស់គុយបា។ យោងតាម Reuters វិស័យទេសចរណ៍ដែលជាប្រភពចំណូលសំខាន់ បានរងការខាតបង់ដោយសារខ្វះភ្លើងសម្រាប់សណ្ឋាគារ និងកន្លែងទាក់ទាញ។ រោងចក្រ និងក្រុមហ៊ុនផលិតកម្មត្រូវបិទដំណើរការ ដែលនាំឲ្យអត្រាអត់ការងារធ្វើកើនឡើង ហើយសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការបានពង្រីក។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ធនាគារពិភពលោក ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់គុយបាបានធ្លាក់ចុះជាង ១០% ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ដែលជាការធ្លាក់ចុះធំបំផុតមួយ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជនគុយបាបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រសម្របខ្លួនប្លែកៗ ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនភ្លើងប្រេងម៉ាស៊ូត (diesel generators) ក្នុងសង្កាត់ និងការចម្អិនអាហារដោយអុស (cocina de leña)។ ពាក្យ “apagón” (ការដាច់ភ្លើង) បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវាក្យសព្ទប្រចាំថ្ងៃ ហើយរបាយការណ៍បានរាយការណ៍ថា មនុស្សត្រូវរង់ចាំក្នុងជួរដើម្បីទិញឥន្ធនៈ និងអាហារដែលអាចរក្សាទុកបានយូរ។ កំហឹងសាធារណៈបានផ្ទុះឡើងជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅឆ្នាំ២០២១ និង២០២២ ដែលជាការកម្រក្នុងប្រទេសកុម្មុយនិស្តមួយនេះ។ ទោះបីជាមានការបង្ក្រាបក៏ដោយ ការខកចិត្តនៅតែបន្ត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ចាប់ពីដើមឆ្នាំ២០២៦ គុយបានៅតែប្រឈមនឹងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីជាប្រចាំ (rolling blackouts) ដែលអាចមានរយៈពេលពី ៨ ទៅ ១២ ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋាភិបាលគុយបាបានអនុម័តវិធានការសង្គ្រោះបន្ទាន់ថ្មី រួមទាំងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីក្នុងវិស័យសាធារណៈ និងការលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ (renewable energy)។ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន រាយការណ៍ថា ក្រុមហ៊ុនចិនកំពុងជួយសាងសង់សួនថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ (solar farms) នៅគុយបា ប៉ុន្តែគម្រោងនេះនៅតែមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទប់ទល់នឹងវិបត្តិ។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ RT នៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី រាយការណ៍ថា រុស្ស៊ីបានផ្ញើអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសទៅជួសជុលរោងចក្រកម្តៅ ខណៈដែលទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបន្តរារាំងការនាំចូលគ្រឿងបន្លាស់។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ វិបត្តិនៅគុយបាផ្តល់ជាមេរៀនអំពីសារៈសំខាន់នៃសន្តិសុខថាមពល និងភាពងាយរងគ្រោះនៃការពឹងផ្អែកលើជំនួយបរទេស ឬរបបដាក់ទណ្ឌកម្ម។ កម្ពុជាដែលកំពុងអភិវឌ្ឍប្រភពថាមពលរបស់ខ្លួន (វារីអគ្គិសនី ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ) អាចទាញបទពិសោធន៍ពីការបរាជ័យរបស់គុយបា ដើម្បីធានាថាប្រព័ន្ធរបស់ខ្លួនមានភាពធន់នឹងគ្រោះខាងក្រៅ។ លើសពីនេះ ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសមហាអំណាច និងប្រទេសតូចនៅតែជាប្រធានបទក្តៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថានភាពកម្ពុជាផងដែរ ជាពិសេសក្នុងក្របខណ្ឌការប្រកួតប្រជែងរវាងចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក។