ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ គឺជាជម្លោះដែនដីដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ និងអូសបន្លាយជាច្រើនទសវត្សរ៍ ដែលផ្តោតសំខាន់ជុំវិញតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងដីជាប់ព្រំដែននៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទព្រះវិហារខ្លួនឯងត្រូវបានតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) កាត់ឱ្យកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៦២ ប៉ុន្តែព្រំដែនពិតប្រាកដនៅដីជុំវិញប្រាសាទនៅតែមិនទាន់មានការឯកភាពគ្នា។ ជម្លោះនេះបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅឆ្នាំ ២០០៨ នៅពេលដែលអង្គការយូណេស្កូបានចុះប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដោយមានការជំទាស់ពីថៃ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការប្រឈមមុខខាងយោធា និងការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបន្តបន្ទាប់។

នៅឆ្នាំ ២០១៣ ICJ បានបញ្ជាក់សាលក្រមថ្មីថា ផ្ទាំងថ្មដែលជាទីតាំងប្រាសាទព្រះវិហារទាំងមូលជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា ហើយបានបញ្ជាឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញ។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែននៅតែបន្តកើតមានជាបន្តបន្ទាប់ ហើយការចរចាដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះនៅតែបន្តរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ជម្លោះមានទីតាំងស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក ដែលលាតសន្ធឹងតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ប្រមាណ ៣០០ គីឡូម៉ែត្រ។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅលើច្រាំងថ្មមួយដែលមានកម្ពស់ប្រហែល ៥០០ ម៉ែត្រ ដោយផ្តល់ទេសភាពមើលឃើញវាលទំនាបរបស់កម្ពុជា។ ខាងកើតជាប់នឹងខេត្តស៊ីសាកេតរបស់ថៃ និងខាងលិចជាខេត្តព្រះវិហាររបស់កម្ពុជា។ ប្រជាជននៅតំបន់ព្រំដែននេះ ភាគច្រើនជាកសិករដាំស្រូវ និងអ្នកប្រមូលផលព្រៃឈើ។ ពួកគេច្រើននិយាយភាសាខ្មែរ និងភាសាថៃ ដោយមានក្រុមជនជាតិភាគតិច ដូចជាជនជាតិគួយ (Kuy) រស់នៅផងដែរ។ ដោយសារភាពដាច់ស្រយាល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់នេះមិនសូវអភិវឌ្ឍន៍ទេ ហើយប្រជាជនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើរបៀបរស់នៅបែបប្រពៃណី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ដើមចមនៃជម្លោះព្រំដែននេះអាចតាមដានទៅដល់សម័យអាណានិគមបារាំង។ តាមវិគីភីឌា សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ រវាងបារាំង (ការពារប្រទេសកម្ពុជា) និងសៀម (បច្ចុប្បន្នថៃ) បានកំណត់ខ្សែព្រំដែនដោយប្រើផែនទី ប៉ុន្តែការបោះបង្គោលព្រំដែនជាក់ស្តែងមិនបានធ្វើឡើងត្រឹមត្រូវទេ។ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ជម្លោះអំពីកម្មសិទ្ធិប្រាសាទបានកាន់តែច្បាស់។ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ ICJ បានសម្រេចដោយសម្លេង ៩ ទល់ ៣ ថាប្រាសាទព្រះវិហារជារបស់កម្ពុជា ប៉ុន្តែចៅក្រមមិនបានកំណត់ព្រំដែនដីជុំវិញទេ។

នៅថ្ងៃទី ៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨ អង្គការយូណេស្កូបានប្រកាសដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ការប្រកាសនេះបានបង្កឱ្យមានការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសថៃ និងនាំឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំកងទ័ពនៅសងខាងព្រំដែន។ ការបាញ់ប្រហារគ្នាបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០១០ ដោយមានទាហានស្លាប់ និងរបួស។ ការប៉ះទង្គិចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតបានកើតឡើងនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១១ ដែលមានការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ និងរថក្រោះ បណ្តាលឱ្យទាហាននិងជនស៊ីវិលស្លាប់ជាច្រើននាក់។

វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា បន្ទាប់ពីកម្ពុជាស្នើសុំឱ្យ ICJ បកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ ១៩៦២ តុលាការបានចេញសាលក្រមបន្ថែមនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៣ ដោយបញ្ជាក់ថា ដីជុំវិញប្រាសាទទាំងមូលជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា និងតម្រូវឱ្យថៃដកកម្លាំងយោធាចេញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រាសាទព្រះវិហារគឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណដ៏អស្ចារ្យ ដែលសាងសង់ឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ២ និងព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ១ ក្នុងសតវត្សទី ១១-១២ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវ្឵។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទនេះមានតម្លៃខាងវប្បធម៌ដ៏មហាសាល ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់ពាន់នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ នៅពេលដែលស្ថានការណ៍សន្តិសុខអនុញ្ញាត។ ការប៉ះទង្គិចព្រំដែនបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់វិស័យទេសចរណ៍ក្នុងតំបន់ ដោយធ្វើឱ្យអាជីវកម្មសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន និងសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនជួបការលំបាក។

ពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែនក៏រងផលប៉ះពាល់ផងដែរ ដោយការបិទផ្លូវច្រកព្រំដែនមួយចំនួនបានធ្វើឱ្យលំហូរទំនិញស្របច្បាប់ និងខុសច្បាប់ថយចុះ។ វប្បធម៌របស់ប្រជាជននៅតំបន់នេះគឺជាល្បាយនៃឥទ្ធិពលខ្មែរ និងថៃ ដោយមានប្រពៃណី និងពិធីបុណ្យដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងដ៏យូរអង្វែងរវាងប្រជាជនទាំងពីរសាសន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ភាពតានតឹងព្រំដែនជាមួយថៃនៅតែជាបញ្ហានយោបាយ និងជាតិនិយមដ៏សំខាន់។ តាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៣ មក ស្ថានការណ៍យោធាបានធូរស្រាល ប៉ុន្តែការចរចាដើម្បីបោះបង្គោលព្រំដែនឱ្យបានពេញលេញនៅតែបន្តដំណើរការ។ ពេលខ្លះ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមនៅតែប្រើបញ្ហានេះដើម្បីទាក់ទាញការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ ដែលអាចនាំឱ្យមានពាក្យចចាមអារ៉ាម និងភាពតានតឹងឡើងវិញ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នៅព្រំដែនគឺចាំបាច់ ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសជិតខាង។ បច្ចុប្បន្ននេះ រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរហាក់បានសហការគ្នាល្អប្រសើរជាងមុន ដោយផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងតំបន់ ប៉ុន្តែព្រំដែននៅជាប្រភពនៃហានិភ័យដែលត្រូវតែគ្រប់គ្រងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។