ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណា គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់បាល់កង់ ភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេសស៊ើប៊ីនៅខាងកើត ម៉ុងតេនេហ្គ្រោនៅភាគអាគ្នេយ៍ និងក្រូអាតនៅខាងជើង និងនិរតី ហើយមានឆ្នេរតាមបណ្តោយសមុទ្រអាឌ្រៀទិកប្រវែងប្រមាណ ២០ គីឡូម៉ែត្រ។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺសារ៉ាយេវ៉ូ (Sarajevo)។

បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទីតាំងនៃព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗ៖ ការធ្វើឃាតអាច់ឌុចហ្វ្រង់ស៊ីស ហ្វ៊ែឌីណង់ នៅឆ្នាំ១៩១៤ ដែលបង្កឲ្យមានសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងសង្គ្រាមបូស្នីនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដែលជាជម្លោះដ៏ឈឺចាប់ក្នុងយុគសម័យក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសនេះមានប្រព័ន្ធនយោបាយស្មុគស្មាញដែលបង្កើតឡើងដោយកិច្ចព្រមព្រៀងដេយតុន ដែលបែងចែកអំណាចតាមក្រុមជនជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ទឹកដីបូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាត្រូវបានបែងចែកជាពីរតំបន់ភូមិសាស្ត្រធំៗគឺ បូស្នី (Bosnia) នៅភាគខាងជើងដែលធំជាង និងមានអាកាសធាតុទ្វីប និងហឺហ្សេហ្គោវីណា (Herzegovina) នៅភាគខាងត្បូងដែលមានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ។ តំបន់ភាគច្រើនជាតំបន់ភ្នំ ជាពិសេសជួរភ្នំឌីណារិក (Dinaric Alps) ដែលលាតសន្ធឹងនៅកណ្តាល និងខាងកើត។ ទន្លេសំខាន់ៗរួមមាន ណេរ៉េតវ៉ា (Neretva) និងឌ្រីណ៍ (Drina) ដែលមានជ្រលងភ្នំស្រស់ស្អាត។

តាមទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ២០១៣ ដែលបានដកស្រង់ដោយ Wikipedia ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៣,៣ លាននាក់។ ក្រុមជនជាតិធំៗមានបី៖ បូស្នីក (Bosniaks ឬមូស្លីមបូស្នី) ស៊ែប (Serbs) និងក្រូអាត (Croats)។ ភាសាផ្លូវការគឺ បូស្នី ក្រូអាត និងស៊ែប ដែលជាភាសាស្ទើរតែដូចគ្នា និងអាចយល់គ្នាទៅវិញទៅមកបាន។ តាមស្ថិតិ អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមមានចំនួនច្រើនជាងគេ (ប្រមាណ ៥០ ភាគរយ) បន្ទាប់មកគ្រិស្តអូស្សូដក់ (សឺប៊ី) និងកាតូលិក (ក្រូអាត)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia តំបន់បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប ចាប់តាំងពីសម័យអ៊ីលីរី (Illyrians) និងរ៉ូម៉ាំង។ នៅមជ្ឈិមសម័យ ព្រះរាជាណាចក្របូស្នីបានរីកចម្រើនក្រោមរាជវង្សកូត្រូម៉ានីច (Kotromanić) ហើយស្តេចធវើកូទី១ (Tvrtko I) បានពង្រីកអំណាច និងកសាងបន្ទាយនានា ដូចជានៅប៉ូហ្សីតេលជាដើម។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៥ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានវាតទី និងគ្រប់គ្រងតំបន់នេះអស់រយៈពេលជាង ៤០០ ឆ្នាំ។ របបអូតូម៉ង់នាំមកនូវសាសនាឥស្លាម និងឥទ្ធិពលស្ថាបត្យកម្មថ្មីៗ ដូចជាស្ពាន Mostar (សាងសង់ឆ្នាំ១៥៥៧) និងទីក្រុងចាស់សារ៉ាយេវ៉ូ។

ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៨ អាណាចក្រអូទ្រីស-ហុងគ្រីបានចូលកាន់កាប់ និងបញ្ចូលជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩០៨។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩១៤ និស្សិតបូស្នីស៊ែបម្នាក់ឈ្មោះហ្កាវរីឡូ ព្រីនស៊ីប (Gavrilo Princip) បានធ្វើឃាតអាច់ឌុចហ្វ្រង់ស៊ីស ហ្វ៊ែឌីណង់ ដែលជាម្ចាស់រាជ្យបន្ត នៅសារ៉ាយេវ៉ូ បង្កឲ្យមានសង្គ្រាមលោកលើកទី១។

ក្រោយសង្គ្រាម បូស្នីបានក្លាយជាផ្នែកនៃព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី និងក្រោយមកសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីក្រោមការដឹកនាំរបស់សេនាប្រមុខទីតូ។ នៅពេលយូហ្គោស្លាវីបែកបាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសនេះប្រកាសឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៩២ ដែលនាំឲ្យមានសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមរយៈពេល ៣ ឆ្នាំរវាងក្រុមបូស្នីក ស៊ែប និងក្រូអាត។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមនេះមានឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាការឡោមព័ទ្ធក្រុងសារ៉ាយេវ៉ូ និងការសម្លាប់រង្គាលនៅស្រេប្រេនីតសា (Srebrenica)។ កិច្ចព្រមព្រៀងដេយតុនឆ្នាំ១៩៩៥ បានបញ្ចប់សង្គ្រាម និងបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយបច្ចុប្បន្ន ដោយមានអង្គភាពធំពីរ៖ សហព័ន្ធបូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណា និងសាធារណរដ្ឋស៊្រិបស្កា (Republika Srpska)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាជាសេដ្ឋកិច្ចកំពុងផ្លាស់ប្តូរ ដោយពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មដូចជាលោហៈ ឈើ និងវាយនភណ្ឌ ព្រមទាំងទេសចរណ៍។ ប្រាក់ផ្ញើពីជនភៀសខ្លួនបូស្នីនៅក្រៅប្រទេសក៏ជាប្រភពចំណូលសំខាន់ដែរ។ រូបិយវត្ថុគឺម៉ាកក៍បូស្នី (BAM)។

ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រទេសនេះមានកេរដំណែលចម្រុះពីអរិយធម៌ជាច្រើន។ អក្សរសិល្ប៍មានអ្នកនិពន្ធរង្វាន់ណូបែល អ៊ីវ៉ូ អង់ឌ្រិច (Ivo Andrić) ដែលស្នាដៃរបស់គាត់រៀបរាប់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់បាល់កង់។ របាំកូឡូ (Kolo) គឺជារបាំរួមគ្នាដែលពេញនិយមក្នុងចំណោមក្រុមជនជាតិទាំងបី។ ម្ហូបបូស្នីដូចជា ឆេវ៉ាប៊ី (ćevapi) និងប៊ូរ៉េក (burek) មានឥទ្ធិពលអូតូម៉ង់ និងមេឌីទែរ៉ាណេ។ ស្តេចចក (Stećci) ជាផ្នូរថ្មមជ្ឈិមសម័យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយយូណេស្កូ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាកំពុងឈានទៅរកការធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប ដោយទទួលបានឋានៈជាបេក្ខភាពនៅឆ្នាំ២០២២។ ទោះយ៉ាងណា ប្រព័ន្ធនយោបាយត្រីភាគីនៅតែប្រឈមនឹងការរាំងស្ទះ ដោយសារជម្លោះជាតិនិយមរវាងឥស្សរជននយោបាយមកពីក្រុមជនជាតិផ្សេងៗគ្នា។ នៅឆ្នាំ២០២៦ សមាជិកថ្មីនៃគណៈប្រធានាធិបតី ដូចជាលោកដេនិស បេស៊ីរ៉ូវិច (Denis Bećirović) បានចូលកាន់តំណែង ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបន្តដំណើរការនយោបាយដ៏ស្មុគស្មាញ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ប្រទេសនេះអាចជាមេរៀនមួយអំពីការកសាងសន្តិភាព និងការចែករំលែកអំណាចក្នុងសង្គមពហុជនជាតិក្រោយសង្គ្រាម។ ម្យ៉ាងវិញទៀត បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គោវីណាកំពុងក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដែលមានតម្លៃសមរម្យ ជាមួយនឹងសម្រស់ធម្មជាតិ និងកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប។