ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គូវីណា (Bosnia and Herzegovina) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍ លើឧបទ្វីបបាល់កង់ ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹង ស៊ែប៊ី នៅខាងកើត ម៉ុងតេណេហ្គ្រោ នៅភាគអាគ្នេយ៍ និង ក្រូអាត នៅខាងជើង និងនិរតី ហើយមានឆ្នេរសមុទ្រខ្លីមួយប្រវែង ២០ គីឡូម៉ែត្រ ជាប់នឹងសមុទ្រអាឌ្រៀទិកនៅភាគខាងត្បូង ។ រដ្ឋធានីគឺ សារ៉ាយ៉េវ៉ូ (Sarajevo) ដែលជាទីក្រុងធំជាងគេផងដែរ ។ បូស្នី មានអាកាសធាតុទ្វីបក្ដៅនៅរដូវក្ដៅ និងត្រជាក់ព្រិលនៅរដូវរងា ខណៈតំបន់ហឺហ្សេហ្គូវីណា នៅភាគខាងត្បូង មានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ ។ ប្រទេសនេះក៏ល្បីល្បាញដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ និងភាពចម្រុះនៃជនជាតិ ដែលបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមស្ថាបត្យកម្មដូចជា ស្ពាន Mostar ជាដើម ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌា បានពណ៌នាថា ភូមិសាស្ត្របូស្នី គឺភាគច្រើនជាតំបន់ភ្នំ ជាពិសេសនៅតំបន់កណ្ដាល និងខាងកើត ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយជួរភ្នំឌីណារិក (Dinaric Alps) ។ តំបន់ហឺហ្សេហ្គូវីណា នៅភាគខាងត្បូង គឺមានទំហំតូចជាង និងមានភ្នំផងដែរ ប៉ុន្តែមានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ និងឆ្នេរសមុទ្រខ្លីមួយ ។ ទន្លេ Drina បង្កើតជាព្រំដែនធម្មជាតិមួយផ្នែកជាមួយប្រទេសស៊ែប៊ី ហើយមានជ្រលងភ្នំ និងទឹកធ្លាក់ដ៏ស្រស់ស្អាតដូចជា Štrbački buk ជាដើម ។

ប្រជាជនបូស្នី មានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍យ៉ាងខ្លាំង ។ យោងតាមផែនទីពីវីគីភីឌា ឆ្នាំ ២០១៣ ប្រជាជនភាគច្រើនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមជនជាតិធំៗបីគឺ បូស្នីអាក (Bosniaks) ស៊ែប (Serbs) និង ក្រូអាត (Croats) ដែលត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតង ទឹកក្រូច និងខៀវរៀងៗខ្លួន ។ ក្រុមទាំងបីនេះ មានភាសា ប្រពៃណី និងវប្បធម៌ខុសៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យសង្គមបូស្នីមានលក្ខណៈពហុភាគី ។ រដ្ឋធានីសារ៉ាយ៉េវ៉ូ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងនយោបាយដ៏សំខាន់ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នាក្នុងវីគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្របូស្នី មានច្រើនស្រទាប់ ដោយចាប់ផ្ដើមពីយុគសម័យដែក (Iron Age) ដូចបានរកឃើញរទេះគោរពបូជានៅ Banjani ក្បែរ Sokolac ។ ក្នុងសម័យចក្រភពរ៉ូម មានភូមិជនបទ Mogorjelo នៅជិត Čapljina ដែលជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មរ៉ូមនៅសតវត្សរ៍ទី៤ ។ ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៧ ពួកស្លាវីបានមកតាំងទីលំនៅ ហើយនគរបូស្នី បានងើបឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១២ ។ ព្រះបាទ Tvrtko I បានសាងសង់បន្ទាយ Počitelj ក្នុងឆ្នាំ ១៣៨៣ ហើយសាត្រាស្លឹករឹត Hval's Codex ជាស្នាដៃស្លាវីដែលមានរូបគំនូរ បានបង្ហាញពីវប្បធម៌នាមជ្ឈិមសម័យ ។ ព្រះមហាក្សត្រី Catherine ជាមហាក្សត្រីចុងក្រោយរបស់រាជវង្ស Kosača ហើយផ្នូរថ្ម Stećci ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៣ បានបន្សល់ទុកជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏សំខាន់ ។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៥ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានកាន់កាប់តំបន់នេះ ដោយបង្កើតជាអាណាខេត្ត Bosnia Eyalet ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីឆ្នាំ ១៦៨៣ ។ ស្ថាបត្យកម្ម Ottoman រួមមាន ស្ពាន Mostar ដែលសាងសង់ដោយស្តេច Suleiman the Magnificent ក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៧ និងអគារជាច្រើនទៀត ។ នៅឆ្នាំ ១៨៧៨ អាណាចក្រអូទ្រីស-ហុងគ្រី បានចូលកាន់កាប់ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពទាហានចូល Sarajevo ។ រយៈពេលនេះ បាននាំមកនូវទំនើបកម្ម ប៉ុន្តែក៏បានបង្កើនភាពតានតឹងជាតិនិយមផងដែរ ។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩១៤ និស្សិតជាតិនិយមស៊ែប លោក Gavrilo Princip បានធ្វើឃាត អាច់ឌុច Franz Ferdinand និងភរិយានៅ Sarajevo ដែលជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បូស្នី បានក្លាយជាផ្នែកនៃព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវី ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ស្ពានផ្លូវដែក Neretva នៅ Jablanica ត្រូវបានបំផ្លាញពីរដងក្នុងយុទ្ធនាការ Operation Weiss ឆ្នាំ ១៩៤៣ ហើយមានអនុស្សាវរីយ៍អណ្ដាតភ្លើងអស់កល្ប (Eternal flame) នៅ Sarajevo ដើម្បីរំលឹកដល់ជនរងគ្រោះ ។ ក្រោយសង្គ្រាម យូហ្គោស្លាវីសង្គមនិយមបានបង្កើតឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់ Josip Broz Tito ។ នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ការរំលាយយូហ្គោស្លាវីបាននាំឱ្យមានសង្គ្រាមបូស្នី (១៩៩២-១៩៩៥) ដែលជាជម្លោះដ៏សាហាវ រួមមានការឡោមព័ទ្ធ Sarajevo ដោយកងទ័ពស៊ែប និងការបាញ់ផ្លោងអគាររដ្ឋាភិបាល (ដូចរូបភាពកងទ័ព UN ឆ្នាំ ១៩៩៥) ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព Dayton ឆ្នាំ ១៩៩៥ បានបញ្ចប់សង្គ្រាម និងដាក់ចេញរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយដែលនៅតែប្រើប្រាស់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមរូបភាព និងកំណត់ត្រាពីវីគីភីឌា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបូស្នីរួមមាន អគារ Avaz Twist Tower នៅ Sarajevo ដែលជាអគារខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេស និងធនាគារកណ្តាល ។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Sarajevo គឺជាច្រកទ្វារសំខាន់សម្រាប់ទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្ម ។ ទេសចរណ៍ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ដោយមានរមណីយដ្ឋានជិះស្គី Jahorina ដែលជាកន្លែងប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ ១៩៨៤ និងជាគោលដៅពេញនិយម ។ ក្រៅពីនេះ សេដ្ឋកិច្ចនៅមានភាពខ្សោយ ដោយសារផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាម និងអស្ថិរភាពនយោបាយ ។

វប្បធម៌របស់បូស្នីគឺជាល្បាយនៃឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌ធំៗ ។ ម្ហូបជាតិដែលល្បីជាងគេគឺ ćevapi (សាច់ដុត) ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពបន្ទះសាច់ ។ របាំប្រពៃណីកូឡូ (kolo) ត្រូវបានរក្សាទុកដោយជនជាតិបូស្នីអាក និងស៊ែប ។ ផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ លោក Ivo Andrić កើតនៅបូស្នី បានឈ្នះរង្វាន់ណូបែលនៅឆ្នាំ ១៩៦១ សម្រាប់ស្នាដៃដូចជា "The Bridge on the Drina" ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស ។ កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលធ្វើឡើងនៅ Sarajevo គឺជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិដ៏ធំមួយ ដែលបានបន្សល់ទុកកេរដំណែលផ្នែកកីឡា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ។ ផ្នូរថ្ម Stećci ដែលជាស្នាដៃចម្លាក់នាមជ្ឈិមសម័យ ក៏ជាផ្នែកនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់ប្រទេស ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ បូស្នី និងហឺហ្សេហ្គូវីណា គឺជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយស្មុគស្មាញតាមសន្ធិសញ្ញា Dayton ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិត្រូវបានចែករំលែកដោយគណៈប្រធានាធិបតី ដែលមានសមាជិកបីរូប មួយរូបមកពីក្រុមជនជាតិនីមួយៗ ។ រូបភាពដែលភ្ជាប់មកនេះបង្ហាញពីលោក Denis Bećirović ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដែលជាសមាជិកបច្ចុប្បន្នមួយរូបនៃគណៈប្រធានាធិបតី ។ កាលពីឆ្នាំ ២០១១ សមាជិកក្រូអាត លោក Željko Komšić បានជួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោកស្រី Hillary Clinton (ដូចក្នុងរូបភាព) ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ។

ទោះយ៉ាងណា ប្រទេសនេះនៅតែប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន ។ នៅឆ្នាំ ២០១៤ មានការតវ៉ាសង្គមដ៏ធំនៅ Tuzla និងទីក្រុងដទៃទៀត ដោយសារអត្រាអត់ការងារខ្ពស់ និងអំពើពុករលួយ (ដូចរូបភាពអគាររដ្ឋាភិបាលដុត) ។ ប្រព័ន្ធនយោបាយដែលផ្អែកលើកូតាជនជាតិ បាននាំឱ្យមានការស្ទះដំណើរការ និងការពន្យារពេលក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់ ។ សហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហភាពអឺរ៉ុប បានបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាសន្តិភាព និងជំរុញកំណែទម្រង់ ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នៅកម្ពុជា បូស្នី គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយអំពីដំណើរការស្ដារប្រទេសឡើងវិញក្រោយសង្គ្រាម ការគ្រប់គ្រងភាពចម្រុះ និងការខិតខំធ្វើសមាហរណកម្មអឺរ៉ុប ។ បទពិសោធន៍របស់ប្រទេសនេះ អាចផ្ដល់ជាមេរៀនសម្រាប់សង្គមដែលកំពុងព្យាយាមផ្សះផ្សា និងកសាងសន្តិភាពយូរអង្វែង ។