ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបូស្នៀ គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសបូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩២ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៥។ តាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីមានអំពើហិង្សាជាច្រើនលើកកន្លងមក សង្គ្រាមនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទូទៅថាបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩២ នៅពេលដែលសាធារណរដ្ឋបូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា ដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៥ នៅពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងដេយតុនត្រូវបានចុះហត្ថលេខាបឋម។

ភាគីចម្បាំងសំខាន់ៗរួមមាន កងកម្លាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋបូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា ទល់នឹងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋបំបែកខ្លួនពីរ គឺសាធារណរដ្ឋហេហ្សេហ្គបូស្នៀ និងរីពូប្លីកាស៊ែបស្កា ដែលត្រូវបានដឹកនាំ និងផ្គត់ផ្គង់ដោយប្រទេសក្រូអាត និងប្រទេសស៊ែប៊ីរៀងៗខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសបូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់បាល់កង់ នៃទ្វីបអឺរ៉ុបភាគអាគ្នេយ៍។ វិគីភីឌាបានដកស្រង់ផែនទីជនជាតិឆ្នាំ ១៩៩១ ដែលបង្ហាញថា ប្រជាជនក្នុងប្រទេសនេះមានក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗចំនួនបី គឺជនជាតិបូស្នៀក (Bosniaks) ជនជាតិស៊ែប និងជនជាតិក្រូអាត។ ផែនទីនេះបង្ហាញថាក្រុមជនជាតិទាំងបីមានការចែកចាយទីតាំងលំនៅឋានចម្រុះគ្នានៅទូទាំងទឹកដី ដែលជាចំណុចស្មុគស្មាញមួយក្នុងពេលមានជម្លោះ។ វិគីភីឌាក៏បានបង្ហាញផែនទីនៃតំបន់ស្វយ័តស៊ែប ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩១ ផងដែរ។ ក្រោយសង្គ្រាម សមាសភាពជនជាតិនៅតាមសាលាក្រុងបានផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងខ្លាំង ដូចផែនទីប្រៀបធៀបរវាងឆ្នាំ ១៩៩១ និងឆ្នាំ ១៩៩៨ ដែលវិគីភីឌាបានផ្ដល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេលផ្ទុះសង្គ្រាម មានហិង្សាមួយចំនួនបានកើតឡើងរួចមកហើយ។ តាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅថាបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩២ បន្ទាប់ពីការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យរបស់បូស្នៀជាអន្តរជាតិ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្វែងរកសន្តិភាពក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងផងដែរ។ ផែនការខារីងតុន–គូទីលេរ៉ូ ឆ្នាំ ១៩៩២ តាមវិគីភីឌា បានស្នើចែកប្រទេសជាកង់តុនបូស្នៀក ស៊ែប និងក្រូអាត ដោយកង់តុនបូស្នៀក និងស៊ែបនឹងកាន់កាប់ទឹកដី ៤៤ ភាគរយនីមួយៗ ខណៈកង់តុនក្រូអាតកាន់កាប់ ១២ ភាគរយដែលនៅសល់។ ចំណែកផែនការវ៉ាន់ស៍–អូវេន បានស្នើបង្កើតខេត្តចំនួន ១០ រួមទាំងស្រុកពិសេសសារ៉ាយេវ៉ូ ហើយក៏មានផែនការអូវេន–ស្តូលតេនបឺកដែរ។

អំឡុងពេលនោះ ការប្រយុទ្ធធ្ងន់ធ្ងរបានកើតមាននៅតំបន់ជាច្រើន។ រូបថតពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីអ្នករងគ្រោះដោយសារគ្រាប់ម៉ូតានៅសារ៉ាយេវ៉ូ អគារខូចខាតនៅតំបន់ក្របាវីកាអំឡុងការឡោមព័ទ្ធសារ៉ាយេវ៉ូ និងកងទ័ពអង្គការសហប្រជាជាតិធ្វើដំណើរតាម «ផ្លូវអ្នកបាញ់សម្ងាត់»។ វិគីភីឌាក៏បានបង្ហាញរូបថតនៃការបាញ់ប្រហារជនស៊ីវិលនៅទីក្រុងប្រេកូឆ្នាំ ១៩៩២ ជំរុំឃុំឃាំងម៉ាន់យ៉ាកា និងគំរូជំរុំឆេលេប៊ីឈី ដែលត្រូវបានប្រើជាភស្តុតាងក្នុងការជំនុំជម្រះ។ ចំពោះការប្រយុទ្ធរវាងក្រូអាត និងបូស្នៀកនៅជ្រលងឡាស្វ៉ាឆ្នាំ ១៩៩៣ គេឃើញមានរូបថតនៃអ្នកស្លាប់នៅជុំវិញទីក្រុងវីតេស និងរូបថតពីលើអាកាសនៃទីក្រុងម៉ូសតាដែលខូចខាត។

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយ គឺការសម្លាប់រង្គាលនៅស្រេប្រេនីកាក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩៥។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញរូបថតនៃការបើកផ្នូរសាកសពនៅស្រេប្រេនីកាឆ្នាំ ១៩៩៦ និងលលាដ៍ក្បាលជនរងគ្រោះដែលត្រូវបានរកឃើញក្នុងផ្នូរមហាជននៅជិតប៉ូតូការីឆ្នាំ ២០០៧។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងដេយតុនត្រូវបានចុះហត្ថលេខាបឋមនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៩៥។ ការចុះហត្ថលេខាផ្លូវការបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងប៉ារីស នៅថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩៥ ដោយស្លូបូដាន មីឡូសេវិច អាលីយ៉ា អ៊ីហ្សេតបេហ្គោវិច និងហ្វ្រង់យ៉ូ ទូតម៉ាន តាមរូបថតដែលវិគីភីឌាបានផ្ដល់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបានបណ្ដាលឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ លំនៅឋាន និងទ្រព្យសម្បត្តិស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ រូបថតពីលើអាកាសដែលវិគីភីឌាបានផ្ដល់ បង្ហាញអគារខូចខាតយ៉ាងច្រើននៅទីក្រុងម៉ូសតាក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់។ បន្ថែមពីនេះ រូបថតជនភៀសខ្លួនបូស្នៀដែលបានជួបគ្រួសារឡើងវិញដោយរំជួលចិត្ត ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់ផ្នែកសង្គម និងការបែកបាក់គ្រួសារដោយសារជម្លោះផងដែរ។ យោងតាមផែនទីដែលវិគីភីឌាបានដកស្រង់ សមាសភាពជនជាតិនៅតាមសាលាក្រុងបានផ្លាស់ប្ដូរខ្លាំងរវាងឆ្នាំ ១៩៩១ និងឆ្នាំ ១៩៩៨ ហើយចំនួនភាគរយនៃជនជាតិបូស្នៀកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ឆ្នាំ ២០១៣ ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាមបូស្នៀនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធសម្រាប់អ្នកអានសព្វថ្ងៃ ពីព្រោះកិច្ចព្រមព្រៀងដេយតុនបានក្លាយជាក្របខ័ណ្ឌសន្តិភាពដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាម ហើយការរំលឹកដល់ជនរងគ្រោះនៅតែបន្ត។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញរូបថតពិធីបញ្ចុះសពឡើងវិញ និងពិធីរំលឹកជនរងគ្រោះស្រេប្រេនីកានៅឆ្នាំ ២០០៧ និងឆ្នាំ ២០០៩ ដែលបង្ហាញថាការងារកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការចងចាំចំពោះជនរងគ្រោះនៅតែមានសារៈសំខាន់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ប្រធានបទនេះក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងយុត្តិធម៌ក្រោយសង្គ្រាម និងការផ្សះផ្សាជាតិ ដែលជាបញ្ហាដែលសង្គមនានាទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងកម្ពុជា អាចរៀនសូត្របាន។