រុក្ខសាស្ត្រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ស្របតាមការចុះផ្សាយរបស់វិគីភីឌា រុក្ខសាស្ត្រ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា វិទ្យាសាស្ត្ររុក្ខជាតិ (phytology) គឺជាសាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ និងជីវវិទ្យា ដែលសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិ ជាពិសេសកាយវិភាគសាស្ត្រ វគ្គីករណ៍សាស្ត្រ និងបរិស្ថានវិទ្យារបស់វា។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលមានជំនាញក្នុងវិស័យនេះត្រូវបានហៅថា អ្នករុក្ខសាស្ត្រ ឬអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររុក្ខជាតិ។ ជាទូទៅ រុក្ខសាស្ត្រផ្តោតលើរុក្ខជាតិលើដី ដោយបច្ចុប្បន្នបានកត់ត្រាប្រហែល ៤១០ ០០០ ប្រភេទ ក្នុងនោះមានរុក្ខជាតិសរសៃឈាមប្រមាណ ៣៩១ ០០០ ប្រភេទ និងរុក្ខជាតិប្រ៊ីយ៉ូហ្វីត (bryophytes) ប្រមាណ ២០ ០០០ ប្រភេទ។

រុក្ខជាតិមានសារៈសំខាន់ដល់ជីវិត ដោយវាផ្តល់អាហារ ដូចអង្ករស្រូវដែលយកមកពីដើម Oryza sativa ហើយថែមទាំងផ្តល់អុកស៊ីហ្សែន វត្ថុធាតុដើម និងជាគ្រឹះនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងឡាយ។ មុខងាររុក្ខជាតិត្រូវបានសិក្សាតាមសាខាសំខាន់ៗចំនួនប្រាំនៃសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពពីវិគីភីឌា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា រុក្ខជាតិមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប ដោយតំបន់ត្រូពិកជាទីកំណើតនៃប្រភេទសត្វជាច្រើនដូចជា Myristica fragrans ដែលមានប្រភពនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ រុក្ខជាតិក៏រស់នៅក្នុងតំបន់អាកាសធាតុត្រជាក់ដូចនៅភ្នំអាល់ (Alps) ដែលមានថ្នាក់សិក្សារុក្ខសាស្ត្រភ្នំនៅប្រទេសស្វីស តាំងពីឆ្នាំ ១៩៣៦ មក (ដូចរូបភាពថ្នាក់សិក្សាពីវិគីភីឌា)។ ការសិក្សាទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីជុំវិញពិភពលោក ដែលហៅថាអ្នករុក្ខសាស្ត្រ។

ដើម្បីចៀសវាងការភាន់ច្រឡំ គេប្រើឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រឡាតាំង ដូចជា Echeveria glauca ដែលពាក្យ "glauca" មានន័យថាខៀវ តាមការបញ្ជាក់ពីវិគីភីឌា។ អ្នករុក្ខសាស្ត្រក៏ប្រមូលនិងថែរក្សាសំណាករុក្ខជាតិក្នុងហ៊ែបបារីយ៉ូម (herbarium) ដើម្បីធ្វើជាឯកសារយោង ដែលជាការងារយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកត់ត្រាជីវៈចម្រុះរបស់ភពផែនដី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសិក្សារុក្ខជាតិបានចាប់ផ្តើមតាំងពីបុរាណកាល ប៉ុន្តែការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្ររីកចម្រើននៅអឺរ៉ុបក្នុងសម័យរ៉េណេសង់។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា អ្នកជំនាញដូចជា Leonhart Fuchs, Otto Brunfels និង Hieronymus Bock បាននិពន្ធសៀវភៅពិពណ៌នាអំពីរុក្ខជាតិនិងរូបភាពគំនូរ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូង។ នៅសតវត្សទី ១៧ លោក Robert Hooke បានបោះពុម្ព Micrographia ក្នុងឆ្នាំ ១៦៦៥ ដែលបង្ហាញរូបឆ្លាក់កោសិកាឆ្នុក (cork) ជាលើកដំបូង បើកផ្លូវឱ្យការសិក្សាកាយវិភាគសាស្ត្ររុក្ខជាតិ។

នៅសតវត្សទី ១៨ លោក Carl Linnaeus បានបង្កើតប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ឈ្មោះពីរផ្នែក (binomial nomenclature) ដែលនៅតែប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ យោងតាមវិគីភីឌា សួនលីនេអានដែលឃើញក្នុងរូបភាពនេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមគម្រោង Systema sexuale របស់គាត់។ ក្រោយមក ការរកឃើញហ្វូស៊ីលរុក្ខជាតិបរមបុរាណដូចជា Rhynia gwynne-vaughani ពីសម័យ Devonian បានជួយឱ្យយល់អំពីការវិវត្តន៍រុក្ខជាតិ (យោងតាមរូបភាពពីវិគីភីឌា)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានឱ្យដឹងថា អាហារដែលមនុស្សបរិភោគភាគច្រើនបានមកពីរុក្ខជាតិ ដោយផ្ទាល់ឬប្រយោល។ អង្ករស្រូវ (Oryza sativa) ជាអាហារចម្បងរបស់ប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់ ហើយការដាំដុះរបស់វាមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចធំធេង។ ផ្លែរបស់ Myristica fragrans ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាព ជាប្រភពនៃគ្រឿងទេសពីរគឺ ផ្លែម៉េស (mace) និងក្លាំពូណាត់មេគ (nutmeg) ដែលជាទំនិញពាណិជ្ជកម្មសកលដ៏សំខាន់តាំងពីសម័យបុរាណ។

មិនត្រឹមតែសេដ្ឋកិច្ច រុក្ខជាតិក៏ជាផ្នែកនៃវប្បធម៌និងវិទ្យាសាស្ត្រដែរ។ កាលពីសតវត្សទី ១៩ គេបានបោះពុម្ពរូបភាពគំនូរលម្អិតនៃសរីរាង្គរុក្ខជាតិដូចជា ឫស ដើម ស្លឹក និងផ្កា នៃដើមស្រូវ (យោងតាមវិគីភីឌា) ដែលជាការរួមផ្សំវប្បធម៌និងចំណេះដឹង។ សំណាកហ៊ែបបារីយ៉ូមដូចជារុក្ខជាតិ Athyrium filix-femina បានចូលរួមក្នុងការអភិរក្សប្រវត្តិសាស្ត្រនិងអត្តសញ្ញាណប្រភេទរុក្ខជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសម័យទំនើប រុក្ខសាស្ត្រមានសារៈសំខាន់កាន់តែខ្លាំង ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសកលដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សន្តិសុខស្បៀង និងការបាត់បង់ជីវិចម្រុះ។ យោងតាមវិគីភីឌា រុក្ខជាតិ Arabidopsis thaliana (Thale cress) គឺជារុក្ខជាតិដំបូងដែលមានហ្សែនទាំងមូលត្រូវបានអាន (sequenced) ហើយសព្វថ្ងៃនៅតែត្រូវបានប្រើជាសារពាង្គកាយគំរូ (model organism) ក្នុងការស្រាវជ្រាវជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលរុក្ខជាតិ។ ការសិក្សាផ្នែកសរីរវិទ្យារុក្ខជាតិ ដែលគ្របដណ្តប់ដំណើរការដូចជារស្មីសំយោគនិងការលូតលាស់ បាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មថ្មីៗ។

លើសពីនេះ ការស្រាវជ្រាវផ្នែកអតិសុខុមជីវវិទ្យារុក្ខជាតិ ដូចទំនាក់ទំនងរវាង Medicago italica និងបាក់តេរីជួសជុលអាសូត Ensifer meliloti (យោងតាមរូបភាពពីវិគីភីឌា) បានជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ បច្ចេកទេសដូចជាការបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិប្តូរហ្សែន (micropropagation) ក៏អនុញ្ញាតឱ្យផលិតរុក្ខជាតិមានគុណភាពខ្ពស់និងធន់នឹងជំងឺ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងពីរុក្ខសាស្ត្រគឺជាគន្លឹះក្នុងការការពារអនាគតនៃជីវិតនៅលើផែនដី។