ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ស្ពានគឺជារចនាសម្ព័ន្ធដែលរចនាឡើងដើម្បីឆ្លងកាត់ឧបសគ្គ ដូចជាទន្លេ ឬផ្លូវរថភ្លើង ដោយអនុញ្ញាតឱ្យយានយន្ត អ្នកថ្មើរជើង និងបន្ទុកផ្សេងៗឆ្លងកាត់ទៅមកបាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ស្ពានភាគច្រើនមានផ្ទៃស្ពានរាបស្មើមួយ ដែលទ្រទ្រង់ដោយធ្នឹម ធ្នូ ឬខ្សែកាប។ រចនាសម្ព័ន្ធទាំងនេះឈរលើគ្រឹះដែលត្រូវបានគូរប្លង់យ៉ាងល្អិតល្អន់ ដើម្បីផ្ទេរទម្ងន់របស់ស្ពានទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោម ដោយមិនឱ្យមានការស្រុត។

ស្ពានមានចាប់ពីរចនាសម្ព័ន្ធតូចៗ ដូចជាស្ពានបេតុងប្រអប់ឆ្លងកាត់ផ្លូវល្បឿនលឿននៅសហរដ្ឋអាមេរិក រហូតដល់ស្ពានយក្សឆ្លងកាត់ជ្រលងភ្នំ និងច្រកទឹកជ្រៅ។ ដោយសារឧបសគ្គ និងលក្ខខណ្ឌដីខុសៗគ្នា វិស្វករប្រើបច្ចេកទេសច្រើនបែប ចាប់ពីធ្នូថ្មបុរាណ រហូតដល់ខ្សែកាបដែកថែប និងស្ពានចល័តដែលអាចបើកបាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ស្ពានត្រូវបានសាងសង់នៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានឧបសគ្គរារាំងការធ្វើដំណើរ ដូចជាទន្លេ ជ្រលងភ្នំ ច្រកសមុទ្រ និងប្រឡាយ។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាអ្នកកំណត់បែបរចនា៖ នៅន័រវេស ស្ពាន Nordhordland ប្រើប៉ុងតូបេតុងអណ្តែតទ្រទម្ងន់របស់ខ្លួន ខណៈដែលវាឆ្លងកាត់ច្រកទឹកជ្រៅ ចំណែកស្ពាន Millau Viaduct នៅបារាំង ឆ្លងកាត់ជ្រលងទន្លេ Tarn។

សម្រាប់ប្រជាជន ស្ពានគឺជាផ្លូវឆ្លងកាត់ប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកបើកបរ អ្នកជិះរថភ្លើង អ្នកថ្មើរជើង និងអ្នកជិះកង់។ ការសាងសង់ស្ពានទាមទារជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ ដូចជាការសាងសង់សសរស្ពានក្នុងទឹក និងការដំឡើងដែកពង្រឹងមុនពេលចាក់បេតុង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ស្ពានមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់។ វិគីភីឌា រាយការណ៍ថា ចក្រភពរ៉ូមបានសាងសង់ស្ពានទឹក Pont du Gard នៅប្រទេសបារាំង ប្រហែលឆ្នាំគ.ស. ៤០ ដល់ ៦០។ នៅប្រទេសចិន ស្ពាន Anji ដែលប្រើធ្នូបែបផ្នែករាក់ (shallow segmental arch) ត្រូវបានសាងសង់ប្រហែលឆ្នាំគ.ស. ៦០០។ ចំណែកស្ពាន Rialto ក្នុងទីក្រុងវេនីស ដែលសាងសង់រួចនៅឆ្នាំ១៥៩១ ឆ្លងកាត់ប្រឡាយធំ Grand Canal។

ការប្រើប្រាស់ដែកបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់ស្ពានក្នុងយុគបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម។ ស្ពាន Iron Bridge ក្នុងខេត្ត Shropshire នៃប្រទេសអង់គ្លេស ដែលបញ្ចប់ការសាងសង់នៅឆ្នាំ១៧៨១ គឺជាស្ពានធំដំបូងគេដែលធ្វើពីដែកជាតិ (cast iron) ទាំងស្រុង។ ក្រោយមក ការផលិតដែកថែបយ៉ាងច្រើនបានបើកផ្លូវឱ្យសាងសង់ស្ពានព្យួរខ្សែកាបធំៗ ដោយស្ពាន Brooklyn ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ជាស្ពានព្យួរខ្សែកាបដំបូងគេដែលប្រើខ្សែកាបធ្វើពីដែកថែប។

នៅសម័យសង្គ្រាម ស្ពាន Bailey ត្រូវបានប្រឌិតឡើងសម្រាប់ការប្រើប្រាស់យោធា ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ វាក៏បានក្លាយជាស្ពានស៊ីវិលដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ស្ពានជាឆ្អឹងខ្នងនៃការដឹកជញ្ជូន និងពាណិជ្ជកម្ម។ យោងតាមវិគីភីឌា ស្ពាន Padma នៅបង់ក្លាដែស ដឹករថភ្លើងនៅជាន់ក្រោម និងយានយន្តនៅជាន់លើ រីឯស្ពានទឹក Magdeburg នៅអាល្លឺម៉ង់ ដឹកទូកឆ្លងកាត់ជ្រលងមួយ។

លើសពីមុខងារដឹកជញ្ជូន ស្ពានក៏ជានិមិត្តរូបវប្បធម៌។ ស្ពាន Rialto នៅវេនីស និងស្ពាន Tower Bridge នៅឡុងដ៍ ដែលជាស្ពានចល័ត គឺជានិមិត្តរូបនៃទីក្រុងរៀងៗខ្លួន។ តាមវិគីភីឌា អ្នករចនាមួយចំនួនបានបង្កើត "ស្ពានតំណាង" (signature bridge) ដូចជាស្ពាន Dagu នៅចិន ដែលរចនាឡើងឱ្យក្លាយជានិមិត្តរូបរបស់ទីក្រុង។ ចំណែកស្ពានវែងរមួល Brusio នៅស្វីស ជាផ្នែកមួយនៃផ្លូវរថភ្លើង Bernina និងជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សុវត្ថិភាព និងការថែទាំស្ពានជាប្រធានបទដែលទទួលការចាប់អារម្មណ៍ជាសាកល។ វិគីភីឌា រាយការណ៍ថា ស្ពាន Nanfang'ao នៅតៃវ៉ាន់ បានដួលរលំដោយសារការច្រេះយ៉ាងខ្លាំងដែលមិនត្រូវបានរកឃើញ ហើយការរញ្ជួយដី Northridge ឆ្នាំ១៩៩៤ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានធ្វើឱ្យស្ពានជាច្រើនខូចខាត។

ការរចនាស្ពានសម័យថ្មីគិតគូរយ៉ាងលម្អិតពីហានិភ័យបែបនេះ៖ ផ្នែកខាងកើតនៃស្ពាន San Francisco–Oakland Bay Bridge ត្រូវបានរចនាឱ្យអាចទប់ទល់នឹងការរញ្ជួយដីកម្រិតម្តងក្នុងរយៈពេល ១,៥០០ ឆ្នាំ។ ការថែទាំជាប្រចាំក៏មិនអាចខ្វះបាន៖ ស្ពានដែកត្រូវលាបថ្នាំការពារការច្រេះឡើងវិញជាប្រចាំ ដូចជាខ្សែកាបស្ពាន Golden Gate ដែលលាបពណ៌ទឹកក្រូចអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង មេរៀនអំពីគុណភាពសាងសង់ ការត្រួតពិនិត្យការច្រេះ និងភាពធន់នឹងគ្រោះធម្មជាតិ គឺជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់។