ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យុគសំរិទ្ធ គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសខាងបុរាណវិទ្យា និងនរវិទ្យា ដែលគេប្រើដើម្បីចាត់ថ្នាក់ដំណាក់កាលនៃការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌សម្ភារៈរបស់សង្គមបុរាណនៅអាស៊ី តំបន់ជិតបូព៌ា និងអឺរ៉ុប។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា អរិយធម៌ ឬវប្បធម៌បុរាណមួយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃយុគសំរិទ្ធ ប្រសិនបើវាបានផលិតសំរិទ្ធដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការរំលាយស្ពាន់ និងលាយជាមួយសំណប៉ាហាំង អាសេនិក ឬលោហៈផ្សេងទៀត ឬប្រសិនបើវាបានដោះដូរទំនិញផ្សេងៗដើម្បីទទួលបានសំរិទ្ធពីតំបន់ផលិតនៅកន្លែងផ្សេង។

យុគសំរិទ្ធជាសម័យកណ្តាលក្នុងប្រព័ន្ធយុគទាំងបី គឺបន្ទាប់ពីយុគថ្ម និងមុនយុគដែក។ តាមវិគីភីឌា ប្រសិនបើគេចាត់ទុកថាជាសម័យសកល យុគសំរិទ្ធស្ថិតបន្ទាប់ពីយុគថ្មរំលីង ដោយមានដំណាក់កាលអន្តរកាលហៅថាយុគស្ពាន់-ថ្ម (Chalcolithic) នៅចន្លោះនោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យុគសំរិទ្ធមិនបានកើតឡើងក្នុងពេលតែមួយនៅគ្រប់កន្លែងទេ។ តាមវិគីភីឌា ការវិវត្តន៍បច្ចេកទេសទាំងនេះកើតឡើងនៅពេលខុសគ្នា និងតាមតំបន់ខុសគ្នា ហើយដូច្នេះប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់នីមួយៗត្រូវបានកំណត់តាមប្រព័ន្ធកាលប្បវត្តិផ្សេងៗគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណា វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា យុគសំរិទ្ធបានចាប់ផ្តើមរួចហើយនៅតំបន់ភាគច្រើននៃពិភពលោកចាស់នៅត្រឹមឆ្នាំ ៣០០០ មុនគ្រិស្តសករាជ។

ដោយសារយុគសំរិទ្ធជាដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រទូលំទូលាយ មិនមានប្រជាជាតិឬទីក្រុងតែមួយដែលកំណត់សម័យនេះទាំងមូលទេ។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញវត្ថុបុរាណពីវប្បធម៌ជាច្រើន រួមមានវប្បធម៌ហ៊ីទីតនៅអាណាតូលី អេហ្ស៊ីបបុរាណ ចិនបុរាណ ឥណ្ឌាបុរាណ និងកូរ៉េ ជាដើម។ ផែនទីពីវិគីភីឌាក៏បង្ហាញអំពីការរីករាលដាលនៃបុព្វបុរសវប្បធម៌យ៉ាំណាយ៉ានពីវាលស្មៅចូលទៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ីខាងត្បូង ដែលជាបាតុភូតចលនាប្រជាជនមួយក្នុងសម័យនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធយុគទាំងបី ដែលមានយុគថ្ម យុគសំរិទ្ធ និងយុគដែក ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីរៀបចំកាលប្បវត្តិនៃសង្គមបុរាណ។ យុគសំរិទ្ធជាសម័យកណ្តាល ហើយការលេចចេញរបស់វាមិនមែនដោយការផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែតាមរយៈយុគស្ពាន់-ថ្ម ដែលជាដំណាក់កាលអន្តរកាល ហើយសង្គមខ្លះបានចាប់ផ្តើមប្រើស្ពាន់មុននឹងឈានទៅរកសំរិទ្ធ។

វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ថា កាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្តើមនៃយុគសំរិទ្ធខុសគ្នាតាមតំបន់។ ជាឧទាហរណ៍ ផ្ទាំងសំរិទ្ធហ៊ីទីតដែលមានសំណេរគូណេអ៊ីហ្វ័ម ពីឆ្នាំប្រមាណ ១២៣៥ មុនគ្រិស្តសករាជ ត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរអរិយធម៌អាណាតូលីក្នុងទីក្រុងអង់ការ៉ា។ នេះបង្ហាញថាពួកហ៊ីទីតបានប្រើប្រាស់សំរិទ្ធសម្រាប់សរសេរឯកសារក្នុងសតវត្សទី ១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចនៃយុគសំរិទ្ធផ្អែកលើការផលិតសំរិទ្ធ ដោយត្រូវរំលាយស្ពាន់របស់ខ្លួន ហើយលាយជាមួយសំណប៉ាហាំង អាសេនិក ឬលោហៈផ្សេងទៀត។ ប្រសិនបើតំបន់ណាមួយមិនមានវត្ថុធាតុដើម គេអាចដោះដូរទំនិញផ្សេងៗ ដើម្បីទទួលសំរិទ្ធពីតំបន់ផលិត ដែលបង្កើតបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មឆ្លងតំបន់។

ផ្នែកវប្បធម៌ វិគីភីឌាបានបង្ហាញវត្ថុបុរាណជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងសិល្បៈ និងជំនឿ ដូចជារូបស្ត្រីរាំពី Mohenjo-daro ក្នុងអាងអរិយធម៌ឥណ្ឌូ អាយុកាលប្រមាណ ២៥០០ មុនគ្រិស្តសករាជ ឌីសមេឃ Nebra ពីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងកង់រទេះសំរិទ្ធពីវប្បធម៌ Urnfield ជាដើម។ វត្ថុទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងការវិវត្តន៍បច្ចេកទេសលោហៈ ព្រមទាំងជំនាញសិល្បៈរបស់សង្គមក្នុងសម័យនោះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យុគសំរិទ្ធនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធក្នុងបច្ចុប្បន្ន តាមរយៈការសិក្សាបុរាណវិទ្យា និងការអភិរក្សវត្ថុបុរាណនៅសារមន្ទីរនានា។ តាមវិគីភីឌា វត្ថុបុរាណពីសម័យនេះ ដូចជាផ្ទាំងសំរិទ្ធហ៊ីទីតនៅសារមន្ទីរអរិយធម៌អាណាតូលីក្នុងទីក្រុងអង់ការ៉ា ឬឌីសមេឃ Nebra នៅតែជាប្រធានបទសម្រាប់ការសិក្សា និងការដាក់តាំងបង្ហាញជាសាធារណៈ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីយុគសំរិទ្ធជួយភ្ជាប់បរិបទសកលនៃការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាលោហៈ ដែលជាមូលដ្ឋាននៃសង្គមស្មុគស្មាញនៅពេលក្រោយ។ វត្ថុបុរាណទាំងនេះក៏ជាភស្តុតាងនៃការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌ឆ្លងតំបន់ផងដែរ។