ពុទ្ធសាសនា៖ ភិក្ខុ និងភិក្ខុនី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ពុទ្ធសាសនិកបព្វជិតគឺជាប្រព័ន្ធសង្ឃដែលមានវ័យចំណាស់មួយក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធដំបូងបង្អស់ដែលបានរៀបចំជាលំដាប់ ហើយជាស្ថាប័នស្នូលមួយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ យោងតាមវិគីភីឌា ព្រះភិក្ខុ (bhikkhu) និងព្រះភិក្ខុនី (bhikkhuni) មានកាតព្វកិច្ចថែរក្សា និងផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌របស់ព្រះពុទ្ធ ព្រមទាំងណែនាំពុទ្ធបរិស័ទដែលជាឧបាសកឧបាសិកា។

នៅទូទាំងពិភពលោក គេសង្កេតឃើញមានវិន័យសង្ឃ (Vinaya) សំខាន់ៗចំនួនបីដែលគ្រប់គ្រងជីវិតព្រះសង្ឃក្នុងប្រពៃណីតាមតំបន់ដូចជា៖ ថេរវាទ (Theravada) ដែលនិយមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ព្រហ្មគុប្តក (Dharmaguptaka) នៅអាស៊ីបូព៌ា និងមូលសវ៌តិវាទ (Mulasarvastivada) នៅតំបន់ហិមាល័យ និងម៉ុងហ្គោលី។ វិន័យទាំងនេះសម្តៅលើការបន្តពូជវង្សសង្ឃតាំងពីសម័យព្រះពុទ្ធអង្គមក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រះពុទ្ធសាសនានិងជីវិតបព្វជិតបានរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី ដោយមានលក្ខណៈប្រែប្រួលទៅតាមប្រទេសនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗ។ តាមការសិក្សាពីប្រភពវិគីភីឌា ប្រពៃណីថេរវាទមានឥទ្ធិពលនៅប្រទេសស្រីលង្កា កម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយភាគច្រើនប្រជាជនប្រុសក្នុងវ័យជំទង់ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យបួសជាភិក្ខុឬសាមណេរ។ នៅកម្ពុជា យោងតាមទំនៀមប្រពៃណី បុរសខ្មែរត្រូវបួសយ៉ាងហោចណាស់មួយព្រះវស្សាក្នុងមួយជីវិត។

ផ្ទុយទៅវិញ នៅប្រទេសចិន ជប៉ុន កូរ៉េ និងវៀតណាម ភិក្ខុក្នុងនិកាយមហាយានគោរពតាមវិន័យព្រហ្មគុប្តក ហើយភិក្ខុនីនៅតែមានវត្តមានក្នុងប្រពៃណីនេះ។ ចំណែកឯនៅទីបេ ប៊ូតាន និងម៉ុងហ្គោលីវិញ ភិក្ខុនៃព្រះពុទ្ធសាសនាវជរយានអនុវត្តវិន័យមូលសវ៌តិវាទ ដែលមានច្បាប់ខុសបន្តិចបន្តួចពីថេរវាទ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមឯកសារព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រះពុទ្ធបានបង្កើតសង្ឃដំបូងនៅប្រទេសឥណ្ឌាកាលពីជាង ២៥០០ ឆ្នាំមុន ក្រោយពេលព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹង។ ព្រះសង្ឃជំនាន់ដើមរស់នៅដោយការសុំទានបាតុភូមិ និងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិន័យដែលព្រះពុទ្ធបានកំណត់។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា វិន័យដើមត្រូវបានចងក្រងជាបីភាគគឺ សុត្តវិភង្គ ខន្ធកៈ និងបរិវារៈ ដែលបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ពូជវង្សសង្ឃជាបន្តបន្ទាប់។

នៅពេលដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងៗ ទំនៀមទម្លាប់សង្ឃក៏មានការផ្លាស់ប្តូរតាមលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌។ ជាឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសជប៉ុន មានវត្តអារាមដូចជា អេនរ៉ាគូជី (Enryaku-ji) ដែលមានភិក្ខុចម្បាំង (sōhei) ក្នុងសម័យសក្តិភូមិ ដែលបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងឆាកនយោបាយ។ ចំណែកឯនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រពៃណីថេរវាទរក្សាបានទម្រង់ដើមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយមានការសិក្សាព្រះត្រៃបិដក និងប្រតិបត្តិធម៌។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វត្តអារាមនិងព្រះសង្ឃបានដើរតួជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នៅក្នុងសង្គមពុទ្ធសាសនា។ នៅកម្ពុជា និងប្រទេសថេរវាទដទៃទៀត ព្រះសង្ឃពឹងផ្អែកលើការបច្ច័យពីឧបាសកសប្បុរសជន ដែលតាមប្រពៃណីផ្តល់ចង្ហាន់ ក្រណាត់ និងថ្នាំពេទ្យ។ ការបរិច្ចាគនេះជាការកសាងបុណ្យកុសលសម្រាប់អ្នកឱ្យ និងទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងសហគមន៍។

តាមវិស័យវប្បធម៌ ព្រះសង្ឃត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកថែរក្សាភាសាបាលី សិល្បៈពុទ្ធសាសនា សំណង់ស្ថាបត្យកម្ម និងពិធីបុណ្យទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងៗ។ រូបថតភិក្ខុកំពុងជជែកធម៌នៅទីបេបង្ហាញពីប្រពៃណីអប់រំបែបសន្ទនាដែលជួយពង្រឹងការយល់ដឹងព្រះធម៌។ ក្រៅពីនេះ បុណ្យតាមពុទ្ធសាសនា ដូចជា វិសាខបូជា មាឃបូជា គឺជាឱកាសដែលព្រះសង្ឃដើរតួស្នូលក្នុងការដឹកនាំពិធីសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សទី២១ ពុទ្ធសាសនិកបព្វជិតនៅតែមានភាពសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរនិងពុទ្ធសាសនិកទូទាំងពិភពលោក។ នៅកម្ពុជា បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមដែលបានបំផ្លាញស្ទើរទាំងអស់នូវព្រះសង្ឃ ការស្តារឡើងវិញនូវព្រះពុទ្ធសាសនានិងការបួសរៀនគឺជាសាក្សីនៃភាពធន់នៃវប្បធម៌ជាតិ។ ចំនួនភិក្ខុនិងសាមណេរនៅកម្ពុជាបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយមានវត្តជាច្រើនបានបើកសាលាបាលីនិងពុទ្ធិកសិក្សា។

បញ្ហាទំនើបដូចជា ការស្តារវង្សភិក្ខុនីក្នុងនិកាយថេរវាទ កំពុងតែក្លាយជាប្រធានបទចម្រូងចម្រាស់។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ មានការប៉ុនប៉ងក្នុងការបង្កើតឡើងវិញនូវព្រះភិក្ខុនីពេញសិទ្ធិនៅប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែនៅមានភាពទាស់ទែងជាមួយអ្នកអភិរក្សនិយម។ ទន្ទឹមនេះ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិបរិស្ថាន និងសង្គម ដូចជាការអប់រំសីលធម៌ សុខភាពសាធារណៈ និងការផ្សះផ្សាជាតិ។ ការបន្តវត្តមានរបស់ព្រះសង្ឃក្នុងសង្គមខ្មែរជាតឹកតាងថា បព្វជ្ជាពុទ្ធសាសនាមិនមែនគ្រាន់តែជាប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកម្លាំងរស់ដែលបន្តដឹកនាំមនុស្សឱ្យរកសេចក្ដីសុខ។