ប្រទេសប៊ុលហ្គារី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រទេសប៊ុលហ្គារី (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សាធារណរដ្ឋប៊ុលហ្គារី) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប ក្នុងតំបន់បាល់កង់។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់នឹងរូម៉ានីតាមដងទន្លេដានូប ខាងត្បូងជាប់ក្រិក និងតួកគី ខាងលិចជាប់ស៊ែបៀ និងម៉ាសេដូនីខាងជើង ហើយខាងកើតជាប់នឹងសមុទ្រខ្មៅ។ តាម Wikipedia ប៊ុលហ្គារីមានផ្ទៃដី ១១០,៩៩៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសធំជាងគេទី១០ ក្នុងចំណោមសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងជាប្រទេសធំជាងគេទី១៦ នៅអឺរ៉ុបទាំងមូល។ រាជធានីគឺសូហ្វីយ៉ា ហើយទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន ផ្លូវឌីវ វ៉ារណា និងបួរហ្គាស។ ប៊ុលហ្គារីជារដ្ឋមួយដែលមានវ័យចំណាស់នៅអឺរ៉ុប ដោយបានបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ៦៨១ និងបានរក្សាឈ្មោះរបស់ខ្លួនរហូតមក។ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសនេះជាសមាជិកយ៉ាងសកម្មរបស់អង្គការណាតូ (តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤) និងសហភាពអឺរ៉ុប (តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប៊ុលហ្គារីមានទេសភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពីជួរភ្នំខ្ពស់ៗ រហូតដល់វាលទំនាបមានជីជាតិ និងឆ្នេរខ្សាច់នៅតាមសមុទ្រខ្មៅ។ ជួរភ្នំបាល់កង់រត់កាត់កណ្តាលប្រទេស ខណៈដែលភ្នំរីឡានៅភាគនិរតីមានកំពូលភ្នំមូសាឡា ដែលមានកម្ពស់ ២,៩២៥ ម៉ែត្រ ជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេក្នុងតំបន់បាល់កង់។ ទន្លេដានូបបង្កើតជាព្រំប្រទល់ធម្មជាតិនៅភាគខាងជើង ហើយឆ្នេរសមុទ្រខ្មៅផ្ដល់ប្រយោជន៍ខាងទេសចរណ៍ និងដឹកជញ្ជូន។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈអាកាសក្តៅល្មមនៅតំបន់កណ្តាល និងមេឌីទែរ៉ាណេនៅតាមឆ្នេរ។

យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ប្រជាជនប៊ុលហ្គារីមានប្រមាណ ៦,៥ លាននាក់ ហើយកំពុងថយចុះជាលំដាប់ ដោយសារអត្រាកំណើតទាប និងការធ្វើចំណាកស្រុក។ ជនជាតិប៊ុលហ្គារីបង្កើតបានប្រមាណ ៨៤,៨% នៃប្រជាជន រីឯជនជាតិទួរគីមាន ៨,៨% និងជនជាតិរ៉ូម៉ាមាន ៤,៩%។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាប៊ុលហ្គារី ជាភាសាស្លាវខាងត្បូង ដែលសរសេរដោយប្រើអក្សរគីរីល (Cyrillic)។ សាសនាភាគច្រើនគឺគ្រិស្តអូស្សូដក់ ហើយមានវត្តមានជនជាតិឥស្លាមតិចតួចផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រប៊ុលហ្គារីមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ ដោយចាប់ផ្តើមពីអាណាចក្រថ្រាក់ (Thrace) បុរាណ មុននឹងត្រូវគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពរ៉ូម និងប៊ីហ្សេនទីន។ នៅឆ្នាំ ៦៨១ កុលសម្ព័ន្ធស្លាវ និងប៊ុលហ្គារ (Bulgar) បានបង្រួបបង្រួមក្រោមការដឹកនាំរបស់ខាន់ អាស្ប៉ារុហ (Asparuh) បង្កើតបានជាចក្រភពប៊ុលហ្គារីទី១។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គម្ចាស់បុរីសទី១ (Boris I) គ្រិស្តសាសនាត្រូវបានទទួលយកជាសាសនារដ្ឋនៅឆ្នាំ ៨៦៤ ហើយក្រោមព្រះចៅអធិរាជស៊ីម្មានទី១ (Simeon I) ចក្រភពបានឈានដល់យុគមាស ដោយបានផ្សព្វផ្សាយអក្សរគីរីល និងអក្សរសិល្ប៍ស្លាវយ៉ាងទូលំទូលាយ។ យ៉ាងណាមិញ ចក្រភពនេះបានដួលរលំក្រោមការវាយប្រហាររបស់ប៊ីហ្សេនទីននៅឆ្នាំ ១០១៨។

បន្ទាប់ពីការបះបោររបស់អាសេន និងពេតទ័រ (Asen and Peter) ចក្រភពប៊ុលហ្គារីទី២ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១១៨៥ និងមានវត្តមានរហូតដល់ឆ្នាំ ១៣៩៦ នៅពេលដែលចក្រភពអូតូម៉ង់បានដណ្តើមកាន់កាប់បន្ទាប់ពីសមរភូមិនីកូប៉ូលីស (Nicopolis)។ ប៊ុលហ្គារីបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អូតូម៉ង់អស់រយៈពេលជិត ៥០០ ឆ្នាំ។ ការភ្ញាក់រលឹកជាតិនៅសតវត្សទី១៨ និងទី១៩ នាំទៅដល់ការបះបោរដើម្បីឯករាជ្យ។ បន្ទាប់ពីការបង្ក្រាបការបះបោរខែមេសាឆ្នាំ ១៨៧៦ រុស្ស៊ីបានប្រកាសសង្គ្រាមលើចក្រភពអូតូម៉ង់នៅឆ្នាំ ១៨៧៧-៧៨ ដែលនាំទៅដល់ការរំដោះប៊ុលហ្គារី។ តាមសន្ធិសញ្ញាសានស្ទីហ្វាណូ (San Stefano) ដំបូង ប៊ុលហ្គារីទទួលបានទឹកដីធំទូលាយ ប៉ុន្តែសមាជប៊ែរឡាំងបានកាត់បន្ថយវានៅឆ្នាំ ១៨៧៨។ ប៊ុលហ្គារីបានក្លាយជាព្រះរាជាណាចក្រឯករាជ្យពេញលេញនៅឆ្នាំ ១៩០៨។

តាម Wikipedia ក្នុងសតវត្សទី២០ ប៊ុលហ្គារីបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមបាល់កង់ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងលើកទី២ (ដោយចងសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយអាល្លឺម៉ង់ ប៉ុន្តែបានជួយសង្គ្រោះជនជាតិជ្វីហ្វ)។ ក្រោយសង្គ្រាម របបកុម្មុយនីស្តបានឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ដោយមានហ្សកហ្ស៊ី ឌីមីទ្រូវ ជាអ្នកដឹកនាំដំបូង ហើយបន្តដោយតូឌ័រ ស៊ីវកូវ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃប្លុកសូវៀត ប៊ុលហ្គារីបានផ្លាស់ប្តូរទៅរបបប្រជាធិបតេយ្យ និងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ព្រមទាំងបានចូលជាសមាជិកណាតូក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ និងសហភាពអឺរ៉ុបក្នុងឆ្នាំ ២០០៧។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចប៊ុលហ្គារីគឺជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារបើកចំហ ដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់។ វិស័យសេវាកម្ម ជាពិសេសទេសចរណ៍ និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ឧស្សាហកម្មផលិតគ្រឿងម៉ាស៊ីន កែច្នៃចំណីអាហារ និងវាយនភណ្ឌក៏ជាផ្នែកដ៏រឹងមាំផងដែរ។ ប៊ុលហ្គារីជាប្រទេសផលិតប្រេងផ្កាឈូករ័ត្ននាំមុខគេលើពិភពលោក ហើយល្បីល្បាញដោយសារទឹកដោះគោជូរ (yogurt) ដែលមានបាក់តេរី Lactobacillus bulgaricus។ រូបិយប័ណ្ណគឺ «លេវ» (BGN) ដែលភ្ជាប់តម្លៃទៅនឹងប្រាក់អឺរ៉ូ។ ប៊ុលហ្គារីកំពុងត្រៀមខ្លួនដើម្បីប្រើប្រាស់ប្រាក់អឺរ៉ូ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមរួមមាន អំពើពុករលួយ និងការថយចុះចំនួនប្រជាជន។

ទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ ប៊ុលហ្គារីមានបេតិកភណ្ឌដ៏សប្បូរបែប ដោយមានទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូជាច្រើន ដូចជា វត្តរីឡា ព្រះវិហារបូយ៉ាណា និងទីក្រុងបុរាណណេសេបារ។ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីគូគឺរី (Kukeri) ដែលពាក់របាំងដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ជានិមិត្តរូបនៃការបណ្តេញវិញ្ញាណអាក្រក់។ ថ្ងៃទី ២៤ ឧសភា គឺជាទិវាអប់រំ និងវប្បធម៌ប៊ុលហ្គារី ជាកិត្តិយសដល់សាន ស៊ីរីល និងមេតូដេស អ្នកបង្កើតអក្សរគីរីល។ ក្នុងវិស័យកីឡា ប៊ុលហ្គារីល្បីខាងលើកទម្ងន់ ចំបាប់ និងកាយសម្ព័ន្ធ ខណៈដែលកីឡាករវាយកូនបាល់ហ្គ្រីហ្គោរ ឌីមីទ្រូវ បានធ្វើឱ្យប្រទេសនេះមានភាពលេចធ្លោនៅលើឆាកអន្តរជាតិនាពេលថ្មីៗនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមរបាយការណ៍របស់ Wikipedia និងព័ត៌មានអន្តរជាតិ ប៊ុលហ្គារីនៅតែជាសមាជិកសំខាន់របស់ណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុប ដោយមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅតាមបណ្តោយសមុទ្រខ្មៅ។ ឆាកនយោបាយក្នុងស្រុកមានការបែកបាក់ជាញឹកញយ ដោយសារតែប្រព័ន្ធពហុបក្ស ដែលនាំឱ្យមានការបោះឆ្នោតសភាញឹកញាប់ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ ប្រធានាធិបតី រូម៉ែន រ៉ាដេវ (ជាប់ឆ្នោតតាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ និងឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០២១) ជាតួអង្គនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពល ទោះបីជាមានការរិះគន់អំពីជំហរខ្លះដែលត្រូវបានមើលឃើញថាគាំទ្ររុស្ស៊ីក៏ដោយ។

បញ្ហាស្នូលរបស់ប្រទេសរួមមាន ការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងការធ្វើពិពិធកម្មថាមពលដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឧស្ម័នរុស្ស៊ី។ ប៊ុលហ្គារីបានទទួលការអនុញ្ញាតឱ្យចូលជាសមាជិកតំបន់ស្ហែនហ្គេន (Schengen) ដោយផ្នែក (ផ្លូវអាកាស និងផ្លូវទឹក) នៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤ ហើយកំពុងរង់ចាំការសម្រេចចំពោះព្រំដែនគោក។ ការចូលរួមក្នុងយន្តការអត្រាប្តូរប្រាក់អឺរ៉ូ (ERM II) បង្ហាញពីគោលដៅក្នុងការប្រើប្រាស់ប្រាក់អឺរ៉ូនាពេលអនាគតដ៏ខ្លី។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប៊ុលហ្គារីមិនមែនជាដៃគូធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែប្រទេសទាំងពីរមានទំនាក់ទំនងការទូតតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤ និងមានការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ ពាណិជ្ជកម្មមួយចំនួន ជាពិសេសការនាំចេញប្រេងផ្កាឈូករ័ត្ន និងស្រា។ ស្ថិរភាពរបស់ប៊ុលហ្គារី និងតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងសន្តិសុខសមុទ្រខ្មៅ រួមទាំងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងក្របខ័ណ្ឌសហភាពអឺរ៉ុប សុទ្ធតែជាកត្តាមានឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មាន។