ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា (ឬហៅម្យ៉ាងថា ជនជាតិភូមា) គឺជាពលរដ្ឋទាំងអស់នៃសាធារណរដ្ឋសហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយមិនប្រកាន់ពូជសាសន៍ឬសាសនាឡើយ។ ប្រទេសនេះជារដ្ឋពហុជាតិសាសន៍ ពហុវប្បធម៌ និងពហុភាសា។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវក្រុមជនជាតិចំនួន ១៣៥ ដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា «ពូជជាតិ» ធំៗចំនួន ៨ រួមមាន បាម៉ា (ភូមា) សាន ការ៉ែន រ៉ាខាំ (អារ៉ាកាន) មន កាចីន ឈីន និងកាយ៉ា (ការ៉ែននី)។ ក្រៅពីនេះ មានសហគមន៍ជនជាតិនិងសាសនាជាច្រើនទៀតដូចជា ចិនភូមា ឥណ្ឌាភូមា អង់គ្លេស-ភូមា និងហ្គូកា ដែលរស់នៅរាយប៉ាយក្នុងតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ឥណ្ឌា ចិន ថៃ ឡាវ និងបង់ក្លាដែស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

មីយ៉ាន់ម៉ាស្ថិតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាប្រទេសធំទី ២ ក្នុងអាស៊ាន បើគិតពីផ្ទៃដី។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ៥៤ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣)។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងវាលទំនាបកណ្តាលតាមបណ្តោយទន្លេឥរ៉ាវ៉ាឌី និងសាលវីន ព្រមទាំងទីក្រុងធំៗដូចជា យ៉ាងហ្គន ម៉ាន់ដាឡេ និងន័យពីដោ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាភូមា ប៉ុន្តែក្រុមជនជាតិភាគតិចនីមួយៗមានភាសាផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជា សាន ការ៉ែន មន និងកាចីន។ ខាងសាសនាវិញ ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បន្ទាប់មកមានគ្រិស្តសាសនា ឥស្លាម ហិណ្ឌូ និងជំនឿបុរាណ។ ភាពចម្រុះនេះបានធ្វើឱ្យមីយ៉ាន់ម៉ាក្លាយជាសង្គមដែលមានវប្បធម៌សម្បូរបែប តែក៏ប្រឈមនឹងជម្លោះរវាងក្រុមដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់មីយ៉ាន់ម៉ាបច្ចុប្បន្នបានចាប់ផ្តើមពីអាណាចក្រព្យូ និងមន ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១ ដល់ ១០ ហើយអាណាចក្របាហ្គាន (Pagan) បានឯកភាពតំបន់នៅសតវត្សរ៍ទី ១១ ដល់ ១៣ ដោយមានព្រះពុទ្ធសាសនាជាស្នូល។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ចក្រភពអង់គ្លេសបានដាក់អាណានិគមលើភូមា រហូតឆ្នាំ ១៩៤៨ ទើបទទួលឯករាជ្យ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍អ៊ូងសាន (Aung San)។ ក្រោយឯករាជ្យ ជម្លោះជាតិសាសន៍បានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៦២ យោធាក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនេវីន (Ne Win) បានធ្វើរដ្ឋប្រហារនិងបង្កើតរបបសង្គមនិយមយោធា។ ប្រទេសបានផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះទៅជាមីយ៉ាន់ម៉ានៅឆ្នាំ ១៩៨៩។

ការតវ៉ាប្រជាធិបតេយ្យឆ្នាំ ១៩៨៨ និងការឃុំខ្លួនលោកស្រីអ៊ុងសានស៊ូជី (Aung San Suu Kyi) ក្នុងផ្ទះអស់ជាច្រើនឆ្នាំបានធ្វើឱ្យមានទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ ការបោះឆ្នោតបានអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលឡើងកាន់អំណាច ប៉ុន្តែយោធានៅរក្សាឥទ្ធិពល។ វិបត្តិរ៉ូហ៊ីងយ៉ានៅឆ្នាំ ២០១៧ បានបង្កជាការថ្កោលទោសជាអន្តរជាតិ ហើយនៅថ្ងៃទី ១ កុម្ភៈ ២០២១ យោធាបានធ្វើរដ្ឋប្រហារម្តងទៀត បង្កជាការតស៊ូប្រដាប់អាវុធនិងវិបត្តិមនុស្សធម៌បន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ាពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ជាពិសេសស្រូវ និងមានធនធានធម្មជាតិដូចជា ត្បូងកែវ ប្រេង ឧស្ម័ន និងឈើ។ ប៉ុន្តែ អស្ថិរភាពនយោបាយ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបានធ្វើឱ្យកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយឺត ហើយប្រជាជនជាច្រើននៅក្រីក្រ។ ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាមានប្រពៃណីជាប់នឹងពុទ្ធសាសនា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈពិធីបុណ្យធំៗដូចជា ទ្វើងយ៉ាន (Thingyan) ឬពិធីចូលឆ្នាំថ្មី។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីឡុងយី ម្ហូបដូចជាម៉ូហ៊ីងហា និងសិល្បៈល្ខោនអាយ៉ែ សុទ្ធតែជាមរតកវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់ជាតិនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ស្ថានការណ៍នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ជាពិសេសក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ មានផលប៉ះពាល់ដល់កម្ពុជានិងតំបន់។ កម្ពុជាជាសមាជិកអាស៊ានបានចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូត ដូចជាដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន ទៅកាន់មីយ៉ាន់ម៉ាកាលពីឆ្នាំ ២០២២។ ជម្លោះនៅក្នុងប្រទេសបានធ្វើឱ្យមានជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់ និងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខនិងពាណិជ្ជកម្មតំបន់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រជាជននិងវិបត្តិនៅមីយ៉ាន់ម៉ាជួយបង្កើនការយល់ដឹងពីបញ្ហាសន្តិសុខ សិទ្ធិមនុស្ស និងទំនាក់ទំនងក្នុងអាស៊ាន។