ទិដ្ឋភាពទូទៅ

គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងមានការកើនឡើងស្របជាមួយនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសាធារណៈគឺជាអាទិភាពខ្ពស់របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ដោយមានជំនួយអន្តរជាតិ កម្ពុជាបានឃើញការកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងទម្រង់សុខភាពរបស់ប្រជាជនចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ មក ជាពិសេសការកើនឡើងជាលំដាប់នៃអាយុសង្ឃឹមរស់។ ឧទាហរណ៍ អាយុសង្ឃឹមរស់ជាមធ្យមបានកើនពីប្រមាណ ៥៤ ឆ្នាំនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ប្រមាណ ៧០ ឆ្នាំនៅឆ្នាំ ២០២០។ បើទោះបីជាមានវឌ្ឍនភាពគួរឲ្យកត់សម្គាល់ កម្ពុជានៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាសុខភាពសំខាន់ៗ ដូចជាអត្រាមរណភាពមាតា និងទារកដែលនៅខ្ពស់បើធៀបនឹងបណ្ដាប្រទេសក្នុងតំបន់ ការចំណាយសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួនខ្ពស់ និងវិសមភាពក្នុងការទទួលបានសេវារវាងទីក្រុង និងជនបទ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានផ្ទៃដីប្រមាណ ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសថៃ ឡាវ និងវៀតណាម។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនមានចំនួនប្រមាណ ១៧ លាននាក់ ដោយភាគច្រើន (ប្រហែល ៨០%) រស់នៅតាមតំបន់ជនបទ ហើយពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មជាប្រភពចំណូល។ ស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនេះជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់សុខភាពប្រជាជន ដោយសារតែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ និងមណ្ឌលសុខភាពនៅឆ្ងាយដាច់ស្រយាលមានកម្រិត ធ្វើឲ្យការចូលទៅកាន់សេវាថែទាំសុខភាពមានការលំបាក។ លើសពីនេះ អាកាសធាតុត្រូពិចបណ្តាលឲ្យមានជំងឺឆ្លងតាមរដូវដូចជាជំងឺគ្រុនចាញ់ និងគ្រុនឈាម ដែលជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំ។ ប្រជាជនមានអាយុជាមធ្យមក្មេង (អាយុមធ្យមប្រមាណ ២៥ ឆ្នាំ) ដែលបង្កើតទាំងឱកាស និងសម្ពាធលើប្រព័ន្ធសុខភាពក្នុងការផ្តល់សេវាដល់យុវជន និងកុមារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាមានប្រវត្តិដ៏ស្មុគស្មាញ។ មុនសម័យខ្មែរក្រហម ក្នុងអំឡុងអាណានិគមបារាំង និងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម មានការសាងសង់មន្ទីរពេទ្យ និងមណ្ឌលសុខភាពជាបណ្តើរៗ ប៉ុន្តែការផ្តល់សេវានៅមានកម្រិត ហើយផ្តោតលើតំបន់ទីក្រុងជាចម្បង។ របបខ្មែរក្រហម (ឆ្នាំ ១៩៧៥–១៩៧៩) បានបំផ្លាញប្រព័ន្ធសុខភាពទាំងស្រុង ដោយសម្លាប់ ឬបង្ខំឲ្យគ្រូពេទ្យ គិលានុបដ្ឋាក និងបុគ្គលិកសុខាភិបាលធ្វើការលើវាលស្រែ ឯហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ក្រោយការដួលរលំរបបនេះ កម្ពុជាចាប់ផ្តើមស្តារប្រព័ន្ធសុខភាពឡើងវិញដោយមានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀត និងបណ្តាប្រទេសសង្គមនិយមមួយចំនួន។

ចាប់ពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ មក ជាពិសេសក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងការមកដល់នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNTAC) កម្ពុជាបានទទួលជំនួយអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើនសម្រាប់កសាងវិស័យសុខភាព។ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាតិ-អន្តរជាតិ និងម្ចាស់ជំនួយដូចជាធនាគារពិភពលោក និង WHO បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកសាងមណ្ឌលសុខភាព បណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិក និងអនុវត្តកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំង។ កំណែទម្រង់សុខភាពជាបន្តបន្ទាប់ រួមមានការបង្កើតមូលនិធិសមធម៌សុខភាព (Health Equity Fund) និងការពង្រីកសេវាសុខភាពបឋម បានជួយកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពយ៉ាងខ្លាំង។ យោងតាម Wikipedia ការវិវឌ្ឍនេះបានធ្វើឱ្យអាយុសង្ឃឹមរស់កើនឡើងឥតឈប់ឈរ ហើយសូចនាករសុខភាពស្ទើរតែទាំងអស់មានភាពប្រសើរឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការកើនឡើងនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក្នុងអត្រាខ្ពស់ (ប្រហែល ៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ) បានរួមចំណែកដល់ការបង្កើនថវិការដ្ឋសម្រាប់សុខភាព។ ទោះជាយ៉ាងណា ការចំណាយសរុបលើសុខភាពនៅមានប្រមាណ ៦% នៃ GDP ដែលក្នុងនោះភាគច្រើនជាការចំណាយផ្ទាល់ខ្លួន (out-of-pocket) របស់ប្រជាជន។ បន្ទុកហិរញ្ញវត្ថុនេះធ្វើឲ្យគ្រួសារក្រីក្រងាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្របន្ថែម ប្រសិនបើមានសមាជិកគ្រួសារឈឺធ្ងន់។ ដើម្បីឆ្លើយតប រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតគ្រោងការធានារ៉ាប់រងសុខភាពសង្គម និងពង្រីកមូលនិធិសមធម៌សុខភាព។

ខាងវប្បធម៌ ប្រជាជនកម្ពុជាមានទម្លាប់ប្រើប្រាស់ឱសថបុរាណយ៉ាងទូលំទូលាយ រួមទាំងការព្យាបាលដោយគ្រូខ្មែរ ការប្រើថ្នាំរុក្ខជាតិ និងការធ្វើពិធិសាសនាផ្សេងៗ។ កត្តាវប្បធម៌ និងជំនឿបែបនេះពេលខ្លះធ្វើឲ្យការស្វែងរកសេវាសុខភាពទំនើបមានការយឺតយ៉ាវ ជាពិសេសនៅតាមជនបទដែលការទទួលបានព័ត៌មានមានកម្រិត។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការអប់រំសុខភាពបានកើនឡើង ហើយប្រជាជនកាន់តែច្រើនចាប់ផ្តើមយល់ពីសារៈសំខាន់នៃឱសថទំនើប បើទោះបីជាការប្រើឱសថបុរាណនៅតែជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សុខភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅពេលបច្ចុប្បន្ន សុខភាពនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកសម្រាប់សង្គមកម្ពុជា។ ការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃប្រព័ន្ធសុខភាពរឹងមាំ និងសមត្ថភាពឆ្លើយតបបន្ទាន់។ កម្ពុជាបានអនុវត្តយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ យ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយសម្រេចបាននូវអត្រាគ្របដណ្តប់ខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ទន្ទឹមនេះ កម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃជំងឺមិនឆ្លង (ដូចជាជំងឺទឹកនោមផ្អែម លើសឈាម និងមហារីក) ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ និងរបបអាហារ។ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ក៏ជាបុព្វហេតុចម្បងមួយនៃការស្លាប់ និងពិការភាពក្នុងចំណោមយុវវ័យ។

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ និងកម្មវិធីផ្សេងៗដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ ហើយបានកំណត់គោលដៅឈានទៅកាន់ការគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល (Universal Health Coverage) ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៥។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ កម្ពុជាទទួលបានការគាំទ្រពីដៃគូអន្តរជាតិជាច្រើន រួមមាន WHO ធនាគារពិភពលោក និងប្រទេសម្ចាស់ជំនួយដូចជា ជប៉ុន អូស្ត្រាលី និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយសុខភាព ការវិវត្តនៃជំងឺឆ្លង និងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីសុខុមាលភាពនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។