សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធមួយដែលបានកើតឡើងនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៧ និងឆ្នាំ១៩៧៥។ តាមរយៈសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជម្លោះនេះត្រូវបានប្រយុទ្ធគ្នារវាងរបបខ្មែរក្រហម ដែលទទួលបានការគាំទ្រពីវៀតណាមខាងជើង និងចិន និងរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ក្រោយខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧០ ជាសាធារណរដ្ឋខ្មែរ) ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូង។ សង្គ្រាមនេះជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមវៀតណាម ហើយបញ្ចប់ដោយការឡើងកាន់អំណាចរបស់ខ្មែរក្រហមនៅថ្ងៃទី១៧ មេសា ១៩៧៥ ដែលនាំទៅរករបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក្រោមការដឹកនាំរបស់ប៉ុល ពត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងថៃ ឡាវ និងវៀតណាម។ ក្នុងអំឡុងសម័យសង្គ្រាម តំបន់ភាគខាងកើតនៃប្រទេស ដែលជាប់ព្រំដែនវៀតណាម គឺជាទីតាំងសំខាន់នៃសកម្មភាពយោធា ដោយសារវត្តមានរបស់កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រជាជនកម្ពុជានាពេលនោះភាគច្រើនជាកសិកររស់នៅតំបន់ជនបទ។ ការគាំទ្រចំពោះរបបខ្មែរក្រហមបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមប្រជាជនកសិករ ដោយសារការខកចិត្តនឹងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងឥទ្ធិពលនៃការឃោសនារបស់ពួកខ្មែរក្រហម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ បានព្យាយាមរក្សាអព្យាក្រឹតភាពក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម ប៉ុន្តែផ្លូវលំហូជីមិញដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីដឹកជញ្ជូនសម្ភារៈទៅកាន់កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង បានឆ្លងកាត់ទឹកដីកម្ពុជា។ តាម Wikipedia រដ្ឋបាលប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Richard Nixon បានអនុញ្ញាតិឱ្យមានប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកសម្ងាត់លើទឹកដីកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៩ ក្នុងគោលដៅបំផ្លាញទីតាំងជម្រករបស់កុម្មុយនីស្ត។

នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ លោក លន់ នល់ បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ព្រះសីហនុ និងបង្កើតសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ព្រះសីហនុបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង ហើយសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយខ្មែរក្រហម បង្កើតរដ្ឋាភិបាលព្រះបរមរតនកោដ្ឋ (GRUNK) ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរបបសាធារណរដ្ឋ។ កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧០ កងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានឈ្លានពានចូលទឹកដីកម្ពុជា ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋានរបស់កុម្មុយនីស្ត។

ក្រោយពីការឈ្លានពាននេះ សង្គ្រាមស៊ីវិលបានរីករាលដាលពាសពេញប្រទេស។ យោងតាម Wikipedia កងកម្លាំងខ្មែរក្រហមបានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីកសិករនៅជនបទ ហើយបានពង្រីកទឹកដីគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនជាបណ្តើរៗ។ នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៣ ទីក្រុងភ្នំពេញត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ ហើយរបបសាធារណរដ្ឋបានរងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំង។ ការវាយប្រហារចុងក្រោយរបស់ខ្មែរក្រហមបានចាប់ផ្តើមនៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅថ្ងៃទី១៧ មេសា ឆ្នាំដដែល កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានចូលកាន់កាប់ភ្នំពេញ ដោយបង្ខំឱ្យមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋចុងក្រោយភៀសខ្លួន និងបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលជាផ្លូវការ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលបានបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំង។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ រួមមានផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការប្រយុទ្ធជាបន្តបន្ទាប់។ វិស័យកសិកម្ម ដែលជាឆ្អឹងខ្នងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ បានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារកង្វះកម្លាំងពលកម្ម និងស្ថានភាពអសន្តិសុខនៅជនបទ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការដួលរលំនៃរបបសាធារណរដ្ឋ និងការឡើងកាន់អំណាចរបស់ខ្មែរក្រហម បានបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប្រជាជននៅទីក្រុងត្រូវបានជម្លៀសទៅកាន់ជនបទ វប្បធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរបុរាណត្រូវបានហាមឃាត់ ហើយអ្នកប្រាជ្ញ សិល្បករ ជាច្រើនត្រូវបាត់បង់ជីវិត។ ការភៀសខ្លួនរបស់មេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋ ដូចរូបភាពខាងលើ បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការបញ្ចប់សម័យកាលមួយ និងការចាប់ផ្តើមសោកនាដកម្មដ៏ធំមួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា និងរបបខ្មែរក្រហមបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាសម័យទំនើប។ សាលាក្តីពិសេសសម្រាប់កម្ពុជា (ECCC) ដែលគេស្គាល់ថាជាតុលាការខ្មែរក្រហម បាននាំមកនូវយុត្តិធម៌មួយផ្នែកដល់ជនរងគ្រោះ ហើយបានជួយបកស្រាយព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។

រថក្រោះដែលនៅសេសសល់ ដូចជានៅសៀមរាប គឺជាការរំលឹកដ៏រស់រវើកអំពីការបំផ្លាញ និងជាឧបករណ៍អប់រំដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ កម្ពុជាសព្វថ្ងៃនៅតែប្រឈមមុខនឹងផលវិបាករយៈពេលវែងនៃសង្គ្រាម ដូចជាបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តក្នុងចំណោមអ្នករស់រានមានជីវិត និងភាពមិនដូចគ្នាក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងពីឫសគល់នៃសង្គ្រាមស៊ីវិលនេះ មានសារៈសំខាន់ក្នុងការវាយតម្លៃបញ្ហានយោបាយ និងសង្គមកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព្រមទាំងជាមេរៀនស្តីពីផលវិបាកនៃជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងការអន្តរាគមន៍ពីបរទេស។