KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់១៧ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ១៧ កក្កដា ២០២៦

ប្រទេសកាមេរូន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

វិមានឯកភាព នៅទីក្រុងយ៉ាអ៊ុនដេ រដ្ឋធានីកាមេរូន ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសកាមេរូន (សាធារណរដ្ឋកាមេរូន) ស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា កាមេរូនមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រត្រង់ចំណុចប្រសព្វរវាងអាហ្វ្រិកខាងលិច និងអាហ្វ្រិកកណ្តាល។ ប្រជាជនជិត ៣១ លាននាក់រស់នៅទីនេះ និយាយភាសាដើមជាង ២៥០ ភាសាបន្ថែមលើភាសាអង់គ្លេស និងបារាំងដែលជាភាសាជាតិ។ រាជធានីគឺយ៉ាអ៊ុនដេ ឯទីក្រុងធំបំផុតសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មគឺឌូអាឡា។ ជារឿយៗគេហៅប្រទេសនេះថា «អាហ្វ្រិកតូច» ដោយសារភូមិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌ចម្រុះដូចទ្វីបទាំងមូល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីភាសាជនជាតិដើមនៅកាមេរូន នីហ្សេរីយ៉ា និងបេណាំង ប្រភព: Wikipedia

កាមេរូនមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ានៅខាងលិចនិងខាងជើង ប្រទេសឆាដនៅឦសាន សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលនៅខាងកើត និងអេក្វាទ័រហ្គីណេ ហ្គាបុង និងសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោនៅខាងត្បូង។ ឆ្នេរសមុទ្រប្រវែងជាង ៤០០ គីឡូម៉ែត្រស្ថិតនៅឈូងសមុទ្រប៊ីយ៉ាហ្វ្រា ដែលជាផ្នែកនៃឈូងសមុទ្រហ្គីណេ និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមានទេសភាពចម្រុះខ្លាំង ចាប់ពីឆ្នេរខ្សាច់នៅតំបន់លីតូរ៉ាល់ រហូតដល់ព្រៃត្រូពិចក្នុងតំបន់បែកខាងត្បូង វាលស្មៅសាវ៉ាន់នៅខាងជើង និងភ្នំភ្លើងកាមេរូនដែលជាចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច។

ប្រជាជនកាមេរូនមានជាង ២៥០ ក្រុមជនជាតិ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសពហុភាសា និងពហុវប្បធម៌បំផុតមួយ។ ភាសាអង់គ្លេសនិយាយភាគច្រើននៅតំបន់ពាយព្យ និងនិរតី ខណៈភាសាបារាំងគ្របដណ្ដប់តំបន់ប្រាំបីផ្សេងទៀត។ ភាពខុសគ្នានេះបានបង្កើតភាពតានតឹងនយោបាយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អក្សរ Bamum ដែលបង្កើតដោយស្តេច Njoya នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ប្រភព: Wikipedia

តំបន់នេះមានអាណាចក្រដើមដូចជា Bamum ដែលស្តេច Njoya បានបង្កើតអក្សរផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៤ អាល្លឺម៉ង់បានដាក់អាណានិគមលើទឹកដី Kamerun រហូតដល់សង្រ្គាមលោកលើកទី ១។ បន្ទាប់មកសម្ព័ន្ធជាតិបានបែងចែកវាទៅឱ្យចក្រភពអង់គ្លេស (មួយភាគប្រាំ) និងបារាំង (មួយភាគបួន) ក្រោមអាណត្តិ។

ផ្នែកបារាំងបានទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ១ មករា ១៩៦០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Ahmadou Ahidjo។ តាមការបោះឆ្នោតប្រជាមតិនៅឆ្នាំ ១៩៦១ តំបន់ភាគខាងត្បូងរបស់អង់គ្លេសបានសម្រេចចូលរួមជាមួយសាធារណរដ្ឋកាមេរូន បង្កើតសហព័ន្ធ។ លោក Ahidjo បានកាន់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨២ ទើបប្រគល់តំណែងដោយស្ម័គ្រចិត្តទៅលោក Paul Biya ដែលនៅតែជាប្រធានាធិបតីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៤ លោក Biya បានប្តូរឈ្មោះប្រទេសពីសហព័ន្ធកាមេរូន មកជាសាធារណរដ្ឋកាមេរូន ហើយបានបញ្ចូលប្រព័ន្ធពហុបក្សនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សម្លៀកបំពាក់កាមេរូនប្រពៃណីនិងទំនើបចម្រុះគ្នា ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចកាមេរូនពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ប្រេងកាត និងឧស្សាហកម្មផលិតកម្ម។ តាមវិគីភីឌា ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់វាធំជាងគេទី ១០ នៅអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក។ កំពង់ផែឌូអាឡាជាច្រកនាំចេញដ៏សំខាន់សម្រាប់កាកាវ កាហ្វេ មាសខ្មៅ និងឈើ។ វិស័យទូរគមនាគមន៍ និងធនាគារក៏កំពុងរីកចម្រើនដែរ ដោយមានវត្តមានរបស់ក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិជាច្រើន។

វប្បធម៌កាមេរូនសម្បូរបែប ទាំងតន្រ្តី Makossa និង Bikutsi ដែលល្បីទូទាំងពិភពលោក។ ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិ «កូនតោដែលមិនអាចទប់ស្កាត់បាន» ធ្លាប់ចូលរួមពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកច្រើនដង និងជាមោទនភាពជាតិ។ ម្ហូបអាហារដូចជា Ndolè (ស្លឹកល្វីងជ្រក់ជាមួយសាច់) និងធាតុធ្វើពីមើមស្ពៃក្តោបសំដៅដល់ទំនៀមទម្លាប់កសិកម្មដ៏រឹងមាំ។ សិប្បកម្មដូចជាការត្បាញកញ្ចប់នៅបឹងអូសា និងស្ថាបត្យកម្មដីឥដ្ឋរបស់ជនជាតិ Musgum ឆ្លុះបញ្ចាំងពីជំនាញប្រពៃណីដ៏យូរលង់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រធានាធិបតី Paul Biya និងលោក Barack Obama ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ បង្ហាញពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រភព: Wikipedia

កាមេរូនបច្ចុប្បន្នប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗ។ លោក Paul Biya កាន់អំណាចជាង ៤០ ឆ្នាំ ហើយការបោះឆ្នោតជារឿយៗត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាមានភាពមិនប្រក្រតី។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ ជម្លោះនៅតំបន់និយាយភាសាអង់គ្លេស (តំបន់ពាយព្យ និងនិរតី) បានកើនឡើង ដោយក្រុមបំបែកខ្លួនទាមទារស្វ័យភាព ឬឯករាជ្យ។ យោងតាមរបាយការណ៍សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ អំពើហិង្សាបានសម្លាប់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់ និងបង្កឱ្យមានជនភៀសខ្លួនជាង ៧០ ម៉ឺននាក់។

នៅភាគខាងជើងឆ្ងាយ ក្រុម Boko Haram បន្តវាយប្រហារ ដែលជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខបន្ថែម។ កាមេរូនបានក្លាយជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ស្ថានភាពនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រងពហុភាសានៅកាមេរូន អាចផ្តល់មេរៀនអំពីស្ថិរភាពក្រោយអាណានិគម និងការសម្របសម្រួលជាតិ ដែលកម្ពុជាក៏ធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ដែរ។