ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មហារីកគឺជាក្រុមមួយនៃជំងឺដែលកើតឡើងពីការលូតលាស់កោសិកាដោយមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ហើយអាចបង្កើតជាដុំពកឬរាលដាលទៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយ ។ ដុំសាច់ដែលសាហាវទាំងនេះ មានភាពខុសប្លែកពីដុំសាច់ស្លូត ដែលមិនរីករាលដាលឬគំរាមកំហែងដល់ជីវិតឡើយ ។ មានជំងឺមហារីកជាង ១០០ ប្រភេទដែលអាចកើតមានលើមនុស្ស ដោយប្រភេទនីមួយៗមានលក្ខណៈនិងវិធីព្យាបាលខុសៗគ្នា ។

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដំបូងមានសារៈសំខាន់បំផុត ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកជំងឺទទួលបានការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា បង្កើនឱកាសរស់រានមានជីវិត ។ ដំណើរការវិនិច្ឆ័យអាចរួមមានការពិនិត្យរាងកាយ ការថតកាំរស្មី ការធ្វើតេស្តឈាម និងការយកកោសិកាសាច់ (biopsy) ទៅពិនិត្យក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា មហារីកជាបុព្វហេតុចម្បងមួយនៃការស្លាប់ទូទាំងពិភពលោក ។ នៅឆ្នាំ ២០២០ មានករណីជំងឺថ្មីៗប្រមាណ ១៩,៣ លានករណី និងអ្នកស្លាប់ប្រមាណ ១០ លាននាក់ ។ ក្នុងចំណោមនោះ មហារីកសួត មហារីកសុដន់ និងមហារីកពោះវៀនធំ ជាប្រភេទដែលកើតមានញឹកញាប់បំផុត ។

ភាពខុសគ្នានៃភូមិសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលលើប្រភេទមហារីកនិងកត្តាហានិភ័យ ។ ឧទាហរណ៍ នៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ការជក់បារីគឺជាមូលហេតុចម្បង ខណៈនៅប្រទេសមានចំណូលទាប ការឆ្លងមេរោគដូចជា មេរោគ HPV និងរលាកថ្លើមប្រភេទ B និង C រួមចំណែកដល់ករណីមហារីកជាច្រើន ។ ជាង ៧០% នៃការស្លាប់ដោយមហារីកកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសដែលមានចំណូលទាបនិងមធ្យម តាមការប៉ាន់ប្រមាណដែលបានដកស្រង់ក្នុងវិគីភីឌា ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃជំងឺមហារីកអាចតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ ។ តាមវិគីភីឌា កំណត់ត្រាដំបូងបំផុតអំពីមហារីក ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងក្រដាស់អេហ្ស៊ីបបុរាណ (Edwin Smith Papyrus) ដែលពិពណ៌នាអំពីដុំពកនៅសុដន់ និងការព្យាបាលដោយការប្រើឧបករណ៍កម្ដៅ ។ គ្រូពេទ្យក្រិកបុរាណ ឈ្មោះហ៊ីបប៉ូក្រាត (Hippocrates) បានដាក់ឈ្មោះជំងឺនេះថា "karkinos" ដែលមានន័យថាក្ដាម ដោយសាររូបរាងរបស់ដុំសាច់ដែលរីកចេញមក ។

ក្នុងសតវត្សទី ១៦ និង ១៧ គ្រូពេទ្យបានចាប់ផ្ដើមធ្វើការវះកាត់យកដុំសាច់ចេញ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបឆ្លាក់ឆ្នាំ ១៦៨៩ នៃស្ត្រីហូឡង់ម្នាក់ដែលបានទទួលការវះកាត់យកដុំសាច់នៅក ។ របកគំហើញវិទ្យាសាស្ត្រសំខាន់ៗរួមមានការបង្កើតការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មនៅចុងសតវត្សទី ១៩ និងការព្យាបាលដោយគីមីនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ។ បច្ចេកទេសធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យទំនើបដូចជា CT scan, MRI, និងការធ្វើកោសល្យវិច័យ (biopsy) បានអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យការរកឃើញមហារីកមានភាពត្រឹមត្រូវនិងឆាប់រហ័ស ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មហារីកបានបង្កបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើបុគ្គល គ្រួសារ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល ។ យោងតាមទិន្នន័យដែលបានដកស្រង់ក្នុងវិគីភីឌា ការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចសកលដោយសារមហារីកត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណប្រមាណ ១,១៦ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ។ ការចំណាយនេះរួមមានថ្លៃព្យាបាលផ្ទាល់ ការបាត់បង់ផលិតភាព និងការថែទាំក្រៅផ្លូវការ ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការយល់ដឹងនិងទស្សនៈចំពោះជំងឺមហារីកមានភាពខុសគ្នានៅតាមសង្គមនីមួយៗ ។ នៅសហគមន៍ខ្លះ មានការប្រកាន់ទោស (stigma) ចំពោះអ្នកជំងឺមហារីក ដោយយល់ថាជាជំងឺមិនអាចព្យាបាលបាន ឬជាប់ទាក់ទងនឹងអំពើបាប ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺពន្យារពេលទៅរកសេវាសុខភាព ។ ការលើកកម្ពស់ការអប់រំសុខភាព និងការផ្លាស់ប្ដូរផ្នត់គំនិតសង្គម គឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមហារីក ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យមហារីកកំពុងឈានទៅរកយុគសម័យថ្មីដោយមានការជឿនលឿនផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ។ វិធីសាស្ត្រដូចជាការធ្វើកោសល្យវិច័យរាវ (liquid biopsy) ដែលរកឃើញបំណែក DNA នៃកោសិកាមហារីកក្នុងឈាម និងការប្រើបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដើម្បីវិភាគរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រ កំពុងផ្តល់ឱកាសថ្មីសម្រាប់ការរកឃើញជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូង ។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានដាក់ចេញយុទ្ធសាស្ត្រពិភពលោកសម្រាប់ការកម្ចាត់មហារីកមាត់ស្បូន និងលើកទឹកចិត្តប្រទេសនានាឱ្យពង្រឹងកម្មវិធីពិនិត្យសុខភាព ។ ទិវាមហារីកពិភពលោកត្រូវបានប្រារព្ធឡើងរៀងរាល់ថ្ងៃទី៤ កុម្ភៈ ដើម្បីដាស់ស្មារតីសាធារណៈ ។

ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា មហារីកជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវេជ្ជសាស្ត្រ និងការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខាភិបាល ។ កាសែត ចង្វាក់ខ្មែរ ធ្លាប់បានចុះផ្សាយអំពីគំនិតផ្តួចផ្តើមថ្មីៗក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងមហារីកនៅកម្ពុជា ដូចជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយអង្គការអន្តរជាតិ និងយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ។