មូលធននិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស មូលធននិយមគឺជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលផ្អែកលើកម្មសិទ្ធិឯកជននៃមធ្យោបាយផលិតកម្ម និងការប្រើប្រាស់វាក្នុងគោលបំណងរកប្រាក់ចំណេញ។ ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនេះបានអភិវឌ្ឍជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមដំណាក់កាលជាច្រើន ហើយមានធាតុផ្សំសំខាន់ៗដូចជា កម្មសិទ្ធិឯកជន ការជំរុញដោយប្រាក់ចំណេញ ការប្រមូលទុន ទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ការធ្វើទំនិញជាផលិតផល ពលកម្មដែលមានប្រាក់ឈ្នួល និងការសង្កត់ធ្ងន់លើការច្នៃប្រឌិតនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
សេដ្ឋកិច្ចមូលធននិយមអាចជួបប្រទះវដ្តអាជីវកម្មនៃការពង្រីកសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាប់មកដោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា មូលធននិយមបានរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក ដោយប្រទេសភាគច្រើននាពេលបច្ចុប្បន្នដំណើរការសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលមានធាតុផ្សំមូលធននិយម។ ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃកម្រិតអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូងបានកសាងសេដ្ឋកិច្ចដោយផ្អែកលើទុនឯកជន។
តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនដែលចូលរួមក្នុងប្រព័ន្ធមូលធននិយមរួមមានអ្នកដែលកាន់កាប់ទុន (ពួកមូលធននិយម) និងពលករដែលមានប្រាក់ឈ្នួល ដែលបង្កើតបានជាកម្លាំងពលកម្ម។ តួអង្គសំខាន់ៗក្នុងការអភិវឌ្ឍគំនិតមូលធននិយមមានដូចជា អាដាម ស្មីត (Adam Smith) ដែលជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចស្កុតឡេននិងជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «The Wealth of Nations» ដែលបានបោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៧៧៦។ ក្រៅពីនេះ មានអ្នករិះគន់ដូចជា កាល់ ម៉ាក្ស (Karl Marx) ដែលបានសិក្សាពីទំនាស់ថ្នាក់ក្នុងមូលធននិយម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មូលធននិយមបានវិវត្តជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមដំណាក់កាលជាច្រើន។ ការចាប់ផ្តើមដំបូងអាចត្រូវបានគេឃើញនៅតាមទីក្រុងពាណិជ្ជកម្មនៃអឺរ៉ុប។ នៅសតវត្សទី១៦ គ្រួសារមេឌីស៊ី (Medici) នៅទីក្រុងប្លូរ៉ង់ បានសាងសង់អាណាចក្រហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកមូលធននិយមដំបូងគេមួយ។ ទីក្រុង Augsburg នៅអាល្លឺម៉ង់ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃមូលធននិយមដំបូងដែរ។
ក្នុងយុគសម័យម៉ឺរ៉ង់ធីលីស្ស (mercantilism) ចាប់ពីសតវត្សទី១៦ ដល់១៨ រដ្ឋាភិបាលបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជំរុញពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេស និងការប្រមូលទុនតាមរយៈអាណានិគម ដូចបានបង្ហាញតាមរយៈគំនូរកំពង់ផែបារាំងឆ្នាំ១៦៣៨ និងការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនៅបេងហ្គាល់ក្រោយសមរភូមិផ្លាសស៊ី (Plassey)។
បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៨ បានផ្លាស់ប្ដូរមូលធននិយមយ៉ាងធំ ដោយម៉ាស៊ីនចំហុយវ៉ាត់ ដែលដុតដោយធ្យូងថ្ម បានជំរុញការផលិតក្នុងរោងចក្រនិងបង្កើនផលិតភាពយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៨៧០-១៩១៤ ប្រព័ន្ធស្ដង់ដារមាស (gold standard) បានក្លាយជាមូលដ្ឋានហិរញ្ញវត្ថុនៃសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ ហើយទីផ្សារភាគហ៊ុនដូចជា New York Stock Exchange បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃមូលធននិយមទំនើបនៅសតវត្សទី២០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា ក្នុងប្រព័ន្ធមូលធននិយម សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានសម្របសម្រួលជាចម្បងតាមរយៈយន្តការទីផ្សារ ដែលការប្រកួតប្រជែងកំណត់តម្លៃនិងបរិមាណផលិតកម្ម។ ប្រាក់ចំណេញជាគោលដៅចម្បង ហើយទុនហិរញ្ញវត្ថុមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការប្រមូលធនធាន។ កន្លងមក ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុមានការអភិវឌ្ឍតាំងពីសតវត្សទី១៩ ដូចបានឃើញនៅក្នុងបន្ទប់ជាវរបស់ Lloyd's of London។ ទីផ្សារភាគហ៊ុនដូចជា New York Stock Exchange បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃសកម្មភាពមូលធននិយមទំនើប។
ផ្នែកវប្បធម៌ មូលធននិយមបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើរបៀបរស់នៅ បង្កើតវប្បធម៌អ្នកប្រើប្រាស់ (consumer culture) និងការសង្កត់ធ្ងន់លើបុគ្គលនិយម។ តាមវិគីភីឌា មានការរិះគន់ជាច្រើនចំពោះមូលធននិយម ដូចជា វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច ការកេងប្រវ័ញ្ចពលកម្ម (រួមទាំងពលកម្មកុមារ) ការបំផ្លាញបរិស្ថាន និងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ។ ផ្ទាំងរូបភាព "សាជីជ្រុងនៃប្រព័ន្ធមូលធននិយម" នៃឆ្នាំ១៩១១ និងគំនូរតុក្កតាស្តីពីពលកម្មកុមារ គឺជាឧទាហរណ៍នៃការឆ្លុះបញ្ចាំងវប្បធម៌និងការរិះគន់ទៅលើប្រព័ន្ធនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន មូលធននិយមនៅតែជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗរបស់មូលធននិយមបច្ចុប្បន្នរួមមាន វិសមភាពប្រាក់ចំណូលដែលកើនឡើង ការបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុដែលបណ្តាលមកពីផលិតកម្មឧស្សាហកម្ម និងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលដែលកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត។
សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីមូលធននិយម ជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចសកល ការចរចាពាណិជ្ជកម្ម និងគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ ប្រព័ន្ធមូលធននិយមនិងការរិះគន់វានៅតែបន្តជាប្រធានបទពិភាក្សាសំខាន់ក្នុងឆាកនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។