តំបន់ការ៉ាអ៊ីប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ការ៉ាអ៊ីប (Caribbean) គឺជាតំបន់មួយនៅកណ្ដាលទ្វីបអាមេរិក ដោយមានសមុទ្រការ៉ាអ៊ីបជាចំណុចកណ្ដាល ស្ថិតនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង។ តំបន់នេះភាគច្រើនស្របគ្នាជាមួយឥណ្ឌូខាងលិច (West Indies) ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងទ្វីបអាមេរិកខាងជើងនៅទិសខាងជើង និងខាងលិចតាមរយៈអាមេរិកកណ្ដាល និងជាប់នឹងទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូងនៅខាងត្បូង។ តំបន់ការ៉ាអ៊ីបរួមមានកោះធំៗ កោះតូចៗ (cays) កូនកោះ (islets) ថ្មប៉ប្រះទឹក (reefs) និងច្រាំងខ្សាច់ក្រោមទឹក (banks) ជាច្រើន។

ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ តំបន់នេះបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម ការធ្វើអាណានិគម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រាប់សតវត្ស។ សព្វថ្ងៃនេះ ការ៉ាអ៊ីបល្បីល្បាញខាងឆ្នេរស្រស់ស្អាត វប្បធម៌ចម្រុះ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ធំមួយនៅលើសកលលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តំបន់ការ៉ាអ៊ីបស្ថិតនៅលើផ្ទាំងរំកិលផែនដីការ៉ាអ៊ីប (Caribbean tectonic plate) ដែលជាមូលហេតុចម្បងនៃការកកើតកោះនានា។ នៅភាគខាងជើង ផ្ទាំងនេះបានរុញច្រានថ្មឡើងលើផ្ទាំងអាមេរិកខាងជើង ដូចករណីនៅភាគខាងលិចប្រទេសគុយបា។ នៅភាគខាងកើត តំបន់ស្រូបចុះ (subduction zone) នៃប្រជុំកោះ Lesser Antilles បានបង្កើតភ្នំភ្លើង និងខ្សែកោះភ្នំភ្លើង។ ចំណែកឯកោះផ្កាថ្ម (coral islands) ភាគច្រើនស្ថិតនៅតំបន់កូឡុំប៊ី ក្បែរអាមេរិកកណ្ដាល។ សណ្ឋានដីមានភាពចម្រុះ ចាប់ពីជួរភ្នំខ្ពស់ៗនៅគុយបា និងហៃទី រហូតដល់វាលទំនាបឆ្នេរ និងព្រៃទឹកភ្លៀងត្រូពិច។ អាកាសធាតុជាទូទៅជាត្រូពិច ដោយមានរដូវវស្សា និងរដូវរាំងស្ងួត ហើយងាយរងឥទ្ធិពលព្យុះសង្ឃរា។

មុនការមកដល់របស់ជនជាតិអឺរ៉ុប កោះការ៉ាអ៊ីបមានប្រជាជនដើមដែលនិយាយភាសាអារ៉ាវ៉ាក់ (Arawakan) ដូចជា Ciboney Taíno និង Iñeri និងភាសាការ៉ាប (Cariban) ដូចជា Karina និង Yao ជាដើម។ ក្រោយសម័យអាណានិគម ប្រជាជនកូនកាត់ចម្រុះបានបង្កើតឡើង រួមមានកូនចៅទាសករអាហ្វ្រិក ជនចំណាកស្រុកឥណ្ឌា ចិន និងអឺរ៉ុប។ ភាសាផ្លូវការសំខាន់ៗរួមមាន ភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស បារាំង និងហូឡង់ ព្រមទាំងភាសាក្រេអូល (Creole) ជាច្រើនដែលកើតចេញពីការលាយឡំគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់ការ៉ាអ៊ីបត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចំណុចប្រសព្វនៃអាណាចក្រអឺរ៉ុប។ បន្ទាប់ពីគ្រីស្តូហ្វ កូឡុំបឺស បានធ្វើដំណើរមកដល់នៅឆ្នាំ ១៤៩២ អេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្ដើមធ្វើអាណានិគមលើកោះធំៗដូចជាគុយបា ហៃទី និងព័រតូរីកូ។ ក្រោយមក អង់គ្លេស បារាំង ហូឡង់ និងដាណឺម៉ាកក៏បានចូលមកដណ្ដើមកោះតូចៗ ដែលបណ្ដាលឱ្យមានសង្គ្រាមជាច្រើន ដូចជាសមរភូមិ The Saintes ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨២ រវាងកងនាវាអង់គ្លេសនិងបារាំង។

កោះទាំងនេះក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចចម្ការដ៏ធំ ដោយប្រើប្រាស់ពលកម្មទាសករនាំចូលពីអាហ្វ្រិកដើម្បីផលិតស្ករ កាហ្វេ កប្បាស និងថ្នាំជក់។ បន្ទាប់ពីការលុបបំបាត់ទាសភាពនៅសតវត្សទី ១៩ ពលករដែលមានកិច្ចសន្យាពីឥណ្ឌា និងចិនត្រូវបាននាំមកជំនួស ដែលបានបន្ថែមភាពចម្រុះវប្បធម៌កាន់តែខ្លាំង។

នៅសតវត្សទី ២០ ប្រទេសការ៉ាអ៊ីបជាច្រើនបានទទួលឯករាជ្យពីមហាអំណាចអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែតំបន់នេះនៅជាប់ទាក់ទងនឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពានឈូងសមុទ្រជ្រូក (Bay of Pigs) នៅគុយបាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ ដែលទ័ពនិរទេសគុយបាគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានព្យាយាមផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍របស់លោកហ្វីដែល កាស្ត្រូ ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចតំបន់ការ៉ាអ៊ីបសព្វថ្ងៃពឹងផ្អែកយ៉ាងច្រើនលើវិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពចំណូលដ៏ធំបំផុត។ កោះជាច្រើនទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារឆ្នេរខ្សាច់ស ទឹកថ្លា និងបរិស្ថានសមុទ្រសម្បូរបែប។ កសិកម្មនៅតែដើរតួនាទី ដោយមានដំណាំដូចជាអំពៅ ចេក កាហ្វេ និងថ្នាំជក់ (ដូចនៅគុយបា)។ ប្រទេសខ្លះដូចជាបាហាម៉ា និងបាបាដូស ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្មផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការ៉ាអ៊ីបបញ្ចេញឥទ្ធិពលខ្លាំងលើពិភពលោក តាមរយៈតន្ត្រីដូចជា reggae, calypso, soca និង dancehall ដែលមានដើមកំណើតពីកោះហ្សាម៉ៃកា និងទ្រីនីដាដ។ ពិធីបុណ្យ Carnaval ដែលប្រារព្ធឡើងនៅប្រទេសជាច្រើន គឺជាការបង្ហាញពីការលាយឡំរវាងប្រពៃណីអាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប។ ម្ហូបអាហារក៏មានលក្ខណៈពិសេសដែរ ដូចជា "doubles" នៃទ្រីនីដាដ និងតូបាហ្គោ និង "arroz con gandules" នៃព័រតូរីកូ។ កីឡាក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណតំបន់ ជាពិសេសកីឡាគ្រីខេត (cricket) ដែលក្រុម West Indies ធ្លាប់គ្រប់គ្រងពិភពលោកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០។ នៅសាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន គ្រីខេតត្រូវបានណែនាំដោយអង់គ្លេសនៅសតវត្សទី ១៨ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការកាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៩១៦ ប្រជាជនបានប្ដូរមកលេងបេសបល (baseball) វិញ។

សាសនាមានភាពចម្រុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់៖ នៅទូទាំងតំបន់មានទាំងវិហារគ្រិស្តកាតូលិក (ដូច Havana Cathedral នៅគុយបា) វិហារ Anglican (ដូច Holy Trinity Cathedral នៅទ្រីនីដាដ) ប្រាសាទហិណ្ឌូ វិហារឥស្លាម សូម្បីតែវិហារជ្វីហ្វនៅស៊ូរីណាម ព្រមទាំងជំនឿ Vodou នៅហៃទី សុទ្ធតែមានវត្តមាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន តំបន់ការ៉ាអ៊ីបកំពុងប្រឈមមុខនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុយ៉ាងខ្លាំង ដែលនាំឱ្យមានព្យុះសង្ឃរាកាន់តែញឹកញាប់ និងកាន់តែខ្លាំង ព្រមទាំងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រដែលគំរាមកំហែងដល់កោះទាបៗ។ បញ្ហាទាំងនេះបានជំរុញឱ្យប្រទេសនៅការ៉ាអ៊ីបស្វែងរកជំនួយអន្តរជាតិ និងអនុវត្តគោលនយោបាយបន្ស៊ាំ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា តំបន់ការ៉ាអ៊ីបអាចជាប្រធានបទដែលមានភាពស្រដៀងគ្នា ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើទេសចរណ៍ និងកសិកម្ម ហើយងាយរងគ្រោះពីអាកាសធាតុ។ មេរៀនពីការគ្រប់គ្រងទេសចរណ៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការការពារបរិស្ថានសមុទ្រនៅការ៉ាអ៊ីប អាចមានប្រយោជន៍សម្រាប់កម្ពុជា។ ក្រៅពីនេះ តំបន់នេះក៏ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកដំណើរខ្មែរដែលចង់ស្វែងយល់ពីវប្បធម៌និងធម្មជាតិខុសៗគ្នា។