ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ការឆ្មក់ប្លន់គោ គឺជាទង្វើនៃការលួចសត្វគោដែលនៅរស់ ហើយជាញឹកញាប់ជាការលួចសត្វជាច្រើនក្បាល ឬជាហ្វូងក្នុងពេលតែមួយ។ ដូច្នេះ ពាក្យនេះមិនសំដៅតែលើការលួចសត្វមួយក្បាលដោយឯកឯងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើអំពើលួចបសុសត្វក្នុងកម្រិតធំ។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រដែលវិគីភីឌាបានប្រមូលទុកក៏បង្ហាញផងដែរថា បាតុភូតនេះត្រូវបានគេកត់ត្រាទាំងក្នុងពេលសន្តិភាព និងក្នុងពេលមានសង្គ្រាម។

វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ប្រទេស និងតំបន់ផ្សេងៗគ្នាមានពាក្យហៅជាក់លាក់សម្រាប់ទង្វើនេះ។ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ការលួចបែបនេះច្រើនតែត្រូវបានគេហៅថា «duffing» ហើយអ្នកប្រព្រឹត្តត្រូវបានគេហៅថា «duffer»។ ចំណែកនៅអាមេរិកខាងជើង ជាពិសេសក្នុងវប្បធម៌អ្នកគង្វាលគោ (cowboy) នៅភាគខាងលិច ការលួចគោត្រូវបានគេហៅថា «rustling» ហើយអ្នកប្រព្រឹត្តត្រូវបានគេហៅថា «rustler»។ ភាពខុសគ្នានៃពាក្យទាំងនេះបង្ហាញថា បាតុភូតនេះមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ជាច្រើន រហូតដល់សង្គមនីមួយៗបានបង្កើតវាក្យស័ព្ទក្នុងស្រុកដោយឡែក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការឆ្មក់ប្លន់គោត្រូវបានគេស្គាល់ និងហៅដោយឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ការលួចគោច្រើនតែត្រូវបានគេហៅថា «duffing» ហើយអ្នកលួចត្រូវបានគេហៅថា «duffer»។ ប៉ុន្តែនៅផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី ជាពិសេសនៅរដ្ឋ Queensland ទង្វើនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា «poddy-dodging» ហើយអ្នកប្រព្រឹត្តត្រូវបានគេហៅថា «poddy-dodger»។ ការដែលតំបន់មួយនៅក្នុងប្រទេសតែមួយមានពាក្យហៅដាច់ដោយឡែក បញ្ជាក់ពីលក្ខណៈក្នុងស្រុកដ៏រឹងមាំនៃពាក្យទាំងនេះ។

នៅអាមេរិកខាងជើង វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ការលួចគោត្រូវបានគេហៅថា «rustling» ហើយអ្នកលួចត្រូវបានគេហៅថា «rustler»។ ពាក្យនេះជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងវប្បធម៌អ្នកគង្វាលគោនៅភាគខាងលិច ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាវប្បធម៌ cowboy។ ក្រៅពីតំបន់ដែលត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងអត្ថបទរបស់វិគីភីឌា រូបភាពដែលភ្ជាប់ជាមួយអត្ថបទក៏បង្ហាញផងដែរថា ការឆ្មក់ប្លន់គោធ្លាប់ត្រូវបានគេពណ៌នានៅប្រទេសអៀរឡង់ តាមរយៈសៀវភៅ «The Image of Irelande» របស់លោក John Derricke ប្រហែលឆ្នាំ ១៥៨០ ដែលបន្ថែមទិដ្ឋភាពអឺរ៉ុបទៅក្នុងប្រធានបទនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមរូបភាពដែលវិគីភីឌាបានដាក់បង្ហាញ ការឆ្មក់ប្លន់គោគឺជាប្រធានបទប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងមួយ។ រូបភាពដែលមានចំណងជើងថាជាការឆ្មក់ប្លន់គោក្នុងកំឡុងសង្គ្រាម Swabian ឆ្នាំ ១៤៩៩ ជារូបភាពដែលមានកាលបរិច្ឆេទចាស់ជាងគេក្នុងចំណោមរូបភាពដែលភ្ជាប់មកជាមួយអត្ថបទនេះ។ វាបង្ហាញថា នៅត្រឹមចុងសតវត្សរ៍ទី ១៥ អឺរ៉ុបបានកត់ត្រាទុកនូវទិដ្ឋភាពនៃការលួចគោក្នុងបរិបទសង្គ្រាមរួចទៅហើយ។

ប្រហែលមួយសតវត្សរ៍ក្រោយមក សៀវភៅ «The Image of Irelande» របស់លោក John Derricke បានបង្ហាញរូបភាពនៃការឆ្មក់ប្លន់គោនៅប្រទេសអៀរឡង់ ប្រហែលឆ្នាំ ១៥៨០ ដែលបញ្ជាក់ថា ទង្វើលួចបសុសត្វបានលេចចេញក្នុងសៀវភៅបោះពុម្ពនាសម័យនោះនៅអៀរឡង់ផងដែរ។

ចំពោះសតវត្សរ៍ទី ១៩ វិញ រូបភាព «The Great Cattle Raid at Harrison's Landing» ត្រូវបានវិគីភីឌាសម្គាល់ថាបង្ហាញព្រឹត្តិការណ៍ Beefsteak Raid ឆ្នាំ ១៨៦៤ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលួចគោក្នុងបរិបទយោធា។ ស្របគ្នាដែរ ស្នាដៃ «El Malón» របស់វិចិត្រករ Johann Moritz Rugendas (១៨០២–១៨៥៨) និងគំនូរ «La vuelta del malón» របស់វិចិត្រករ Ángel Della Valle ឆ្នាំ ១៨៩២ ដែលចំណងជើងបកប្រែថា «ការវិលត្រឡប់របស់ពួកអ្នកឆ្មក់ប្លន់» បង្ហាញថាប្រធានបទនេះក៏បានក្លាយជាប្រភពបំផុសគំនិតក្នុងសិល្បៈគំនូរផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមនិយមន័យរបស់វិគីភីឌា ការឆ្មក់ប្លន់គោច្រើនតែជាការលួចសត្វរស់ជាច្រើនក្បាលក្នុងពេលតែមួយ ដែលបង្ហាញថា ក្នុងសង្គមដែលចិញ្ចឹមបសុសត្វ សត្វគោគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ និងជាគោលដៅនៃអំពើលួចដែលមានលក្ខណៈជាការឆ្មក់យកជាហ្វូង។ ការលួចបែបនេះខុសពីការលួចសត្វមួយក្បាលដោយចៃដន្យ ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងការយកសត្វដែលនៅរស់ចេញពីទីកន្លែងរបស់ម្ចាស់ទាំងហ្វូង។

តាមវិគីភីឌា ពាក្យ «rustling» និង «rustler» បានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏ពិសេសនៃវប្បធម៌អ្នកគង្វាលគោនៅភាគខាងលិចនៃអាមេរិកខាងជើង។ លើសពីពាក្យសម្ដី ការឆ្មក់ប្លន់គោក៏បានបន្សល់ទុកដានក្នុងសិល្បៈដែរ រាប់ចាប់ពីរូបភាពឆ្នាំ ១៤៩៩ និងប្រហែលឆ្នាំ ១៥៨០ រហូតដល់គំនូរនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដូចជាស្នាដៃរបស់លោក Rugendas និងលោក Della Valle ជាដើម។ វត្តមាននៃស្នាដៃទាំងនេះបង្ហាញថា ប្រធានបទនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃកេរដំណែលសិល្បៈ និងវប្បធម៌របស់តំបន់ជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាពណ៌នាអំពីពាក្យ «duffing» «poddy-dodging» និង «rustling» ក្នុងប្រយោគបច្ចុប្បន្នកាល ដែលបញ្ជាក់ថាពាក្យទាំងនេះនៅតែត្រូវបានគេប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃនៅក្នុងតំបន់រៀងៗខ្លួន រហូតដល់សព្វវចនាធិប្បាយចាត់ទុកវាជាពាក្យដែលនៅមានជីវិតក្នុងភាសាសម័យ។ ការស្គាល់ពាក្យទាំងនេះជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីបរិបទសង្គម និងវប្បធម៌ដែលពួកគេកើតចេញមក។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះផ្តល់បរិបទប្រៀបធៀបអំពីរបៀបដែលសង្គមផ្សេងៗហៅ កត់ត្រា និងបន្សល់ទុកដំណែលអំពីការលួចបសុសត្វ ដែលជារឿងជិតស្និទ្ធនឹងជីវភាពជនបទកសិកម្ម។ ការឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីវាក្យស័ព្ទ និងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះអាចជួយឱ្យអ្នកអានមើលឃើញថា ការលួចគោមិនមែនជារឿងថ្មី ហើយក៏មិនមែនកើតមានតែនៅកន្លែងមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាបាតុភូតដែលកើតមាននៅតាមតំបន់ និងសម័យកាលជាច្រើន តាមការរៀបរាប់ និងរូបភាពរបស់វិគីភីឌា។