សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល (CAR) គឺជាប្រទេសគ្មានផ្លូវសមុទ្រមួយស្ថិតនៅភាគកណ្តាលនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ។ តាមរយៈ Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសឆាដនៅខាងជើង ស៊ូដង់នៅឦសាន ស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅខាងកើត សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោនៅខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោនៅនិរតី និងកាមេរូននៅខាងលិច ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺបាង់ហ្គី (Bangui) ដែលស្ថិតនៅព្រំដែនខាងត្បូងជាប់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ។

តាមទិន្នន័យរបស់ Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៥,៣ លាននាក់ និងមានក្រុមជនជាតិចម្រុះប្រមាណ ៨០ ក្រុម ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាបារាំង ព្រមទាំងភាសាសង់ហ្គោ (Sango) ជាភាសាជាតិ និងសហផ្លូវការ ។ CAR ត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារភាពសម្បូរធនធានធម្មជាតិដូចជា ពេជ្រ មាស និងរ៉ែអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា ប្រទេសនេះក៏ប្រឈមនឹងអស្ថិរភាពនយោបាយ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងភាពក្រីក្រជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទាបបំផុតនៅលើពិភពលោក ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលមានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៦២០ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលមានទំហំប៉ុនរដ្ឋតិចសាសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ។ តាម Wikipedia ភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនេះចែកចេញជាតំបន់ព្រៃស្រោងសាវុមនៅភាគខាងត្បូង និងតំបន់វាលស្មៅសាវ៉ាន់នៅភាគខាងជើង ។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមទីជនបទ ហើយពឹងផ្អែកលើកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ។

ពីទិដ្ឋភាពប្រជាសាស្ត្រ មានក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗដូចជា Baya, Banda, Mandjia និង Sara ជាដើម ។ ក្រៅពីភាសាបារាំង ភាសាសង់ហ្គោ ដែលជាភាសាក្រេអូលផ្សំពីភាសា Ngbandi ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ជនជាតិដើមភាគតិច Aka (ម្យ៉ាងហៅ Pygmies) ក៏មានវត្តមាននៅក្នុងព្រៃក្រាស់ផងដែរ ។ យោងតាម Wikipedia សាសនាគ្រីស្ទគឺជាសាសនាចម្បង ដោយមានអ្នកកាន់និកាយកាតូលិក និងប្រូតេស្តង់ ព្រមទាំងប្រជាជនម៉ូស្លីមនៅតំបន់ភាគខាងជើង ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ Wikipedia តំបន់នេះមានអរិយធម៌ដំបូងតាំងពីសម័យណេអូលីទិកចុង (ប្រហែល ៣៥០០-២៧០០ មុនគ.ស) ដូចដែលសំណល់ថ្មដុះបូអារ (Bouar Megaliths) បានបង្ហាញ ។ ក្រោយមក កុលសម្ព័ន្ធផ្សេងៗបានតាំងទីលំនៅ ហើយរដ្ឋនគរខ្លះដូចជាសុលតង់ Bangassou បានលេចឡើង។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ បារាំងបានចាប់ផ្តើមដាក់អាណានិគម ហើយតំបន់នេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា Ubangi-Shari ដែលជាផ្នែកមួយនៃអាណានិគមបារាំងនៅអាហ្វ្រិកកណ្តាល ។ ប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៦០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក David Dacko ។ ទោះជាយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនោះគឺរបបដឹកនាំរបស់លោក Jean-Bédel Bokassa ដែលបានធ្វើរដ្ឋប្រហារយកអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ ហើយក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនជាអធិរាជ និងប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជាចក្រភពអាហ្វ្រិកកណ្តាលនៅឆ្នាំ ១៩៧៦ ។ តាម Wikipedia របបរបស់ Bokassa ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាបានធ្វើទារុណកម្ម និងសម្លាប់អ្នកប្រឆាំង មុននឹងត្រូវបានទម្លាក់ដោយរដ្ឋប្រហារដែលគាំទ្រដោយបារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ។

ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ មក សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលបានជួបវិបត្តិនយោបាយ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើក ដែលបណ្ដាលឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលជាញឹកញាប់ និងរក្សាអស្ថិរភាពរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាមានធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែប ក៏ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ CAR នៅតែស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ទាបបំផុតក្នុងពិភពលោក ។ តាម Wikipedia វិស័យកសិកម្មជាឆ្អឹងខ្នង ដោយប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបរបរដាំដុះដំណាំដូចជា ស្រូវ មី ពោត និងកប្បាស ។ ការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ ជាពិសេសពេជ្រ និងមាស ក៏ជាប្រភពចំណូលសំខាន់ដែរ ប៉ុន្តែជារឿយៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធ និងបណ្តាញខុសច្បាប់ ។

ខាងវប្បធម៌ ភាពចម្រុះជនជាតិបង្កើតបានទម្លាប់ តន្ត្រី និងរបាំសម្បូរបែប ។ សិល្បៈប្រពៃណីដូចជាការឆ្លាក់ឈើ និងតម្បាញក៏ជាមុខរបរប្រជាប្រិយ ។ អាហារប្រពៃណីច្រើនតែធ្វើពីពោត សណ្តែក និងបន្លែផ្សេងៗ ដោយអមជាមួយសាច់សត្វព្រៃក្នុងតំបន់ខ្លះ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលនៅតែជាចំណុចផ្តោតនៃជម្លោះស៊ីវិល និងការតស៊ូដណ្តើមអំណាចរវាងរដ្ឋាភិបាលនិងក្រុមឧទ្ទាមជាច្រើន ។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានថ្មីៗ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោក Faustin-Archange Touadéra បានងាកទៅរកសហព័ន្ធរុស្ស៊ី និងក្រុមទាហានឯកជន Wagner (ឥឡូវ Africa Corps) ដើម្បីធានាសន្តិសុខ ដែលធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់ ។

ចំពោះប្រជាជន វិបត្តិមនុស្សធម៌នៅតែជាកង្វល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានជនភៀសខ្លួនរាប់សែននាក់ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ។ លោក Touadéra ដែលជាប់ឆ្នោតឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០២១ បានបន្តអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាតិ ប៉ុន្តែការប៉ះទង្គិចនៅតែបន្តរាំងស្ទះដល់ការអភិវឌ្ឍ ។ ស្ថានភាពនេះជាឧទាហរណ៍នៃរបៀបដែលជម្លោះក្នុងតំបន់មួយអាចទាក់ទាញការចូលរួមពីមហាអំណាច និងគួរជាប្រធានបទបន្តតាមដានសម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ។