រូបិយបណ្ណាល័យឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាល (CBDC)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រូបិយបណ្ណាល័យឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាល (CBDC) គឺជាទម្រង់ឌីជីថលនៃរូបិយប័ណ្ណផ្លូវការ ដែលបង្កើតឡើងដោយធនាគារកណ្តាល មិនមែនដោយក្រុមហ៊ុនឯកជនឡើយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ខុសពីគ្រីបតូរូបិយប័ណ្ណដូចជា Bitcoin, CBDCs ត្រូវបានចេញដោយរដ្ឋ ហើយអាចដំណើរការរួមគ្នាជាមួយសាច់ប្រាក់ក្រដាស។ និយាយជារួម CBDCs មានគោលដៅធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធទូទាត់ បង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងជំរុញការដាក់បញ្ចូលហិរញ្ញវត្ថុ ថែមទាំងជាការឆ្លើយតបចំពោះការថយចុះការប្រើប្រាស់សាច់ប្រាក់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប។

គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ប្រទេសចំនួនបីគឺ បាហាម៉ាស ហ្សាម៉ាអ៊ីក និងនីហ្សេរីយ៉ា បានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ CBDCs ជាផ្លូវការរួចហើយ ខណៈដែលប្រទេសចំនួន ១៣៤ កំពុងស្រាវជ្រាវ ឬកំពុងសាកល្បងកំណែរបស់ខ្លួន។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋខ្លះនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជារដ្ឋហ្លរីដា បានហាមឃាត់ CBDCs ដោយលើកឡើងពីក្តីព្រួយបារម្ភអំពីឯកជនភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

CBDCs កំពុងអភិវឌ្ឍនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានភាពចម្រុះតាមតំបន់។ នៅតំបន់ការ៉ាអ៊ីប ធនាគារកណ្តាលនៃបាហាម៉ាសបានក្លាយជាស្ថាប័នដំបូងគេដែលចេញ CBDC ដោយដាក់ឈ្មោះថា ដុល្លារខ្សាច់ (Sand Dollar) ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដោយផ្តោតលើការបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានសេវាហិរញ្ញវត្ថុនៅតាមកោះជាច្រើន ដែលប្រជាជនប្រមាណ ៤០ម៉ឺននាក់រស់នៅរាយប៉ាយ។ ចំណែកហ្សាម៉ាអ៊ីកបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ JAM-DEX នៅឆ្នាំ២០២២ ដោយសង្ឃឹមថានឹងពង្រឹងបរិយាប័ន្នហិរញ្ញវត្ថុនិងកាត់បន្ថយចំណាយសាច់ប្រាក់។

នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក នីហ្សេរីយ៉ាបានបើកដំណើរការ eNaira នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ ដោយរំពឹងថានឹងជួយដល់ប្រជាជនជាង ២០០ លាននាក់ ដែលភាគច្រើននៅមិនទាន់មានគណនីធនាគារជាផ្លូវការ។ នៅអាស៊ី ប្រទេសចិនដែលមានប្រជាជនជិត ១,៤ ពាន់លាននាក់ បាននាំមុខក្នុងចំណោមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗ ជាមួយនឹងប្រាក់យន់ឌីជីថល (e-CNY)។ យោងតាមវិគីភីឌា e-CNY ត្រូវបានសាកល្បងក្នុងទីក្រុងធំៗជាច្រើន និងមានអ្នកប្រើប្រាស់រាប់សិបលាននាក់រួចទៅហើយ។

នៅអឺរ៉ុប ប្រទេសមួយចំនួនក៏កំពុងខិតខំប្រឹងប្រែង ដូចជាស៊ុយអែតដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ e-krona និងធនាគារកណ្តាលអឺរ៉ុបជាមួយនឹងគម្រោងអឺរ៉ូឌីជីថល។ ផ្ទុយពីនេះ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សម្លេងជំទាស់ពីក្រុមការពារឯកជនភាពនិងសេរីភាពបុគ្គល បាននាំឱ្យរដ្ឋដូចជាហ្លរីដាហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ CBDCs ទាំងស្រុង។ ភាពបែកបាក់នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលរបស់ប្រជាជន និងវប្បធម៌នយោបាយលើការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាហិរញ្ញវត្ថុថ្មីៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនិតនៃ CBDC បានផុសឡើងបន្ទាប់ពីការចេញផ្សាយ Bitcoin នៅឆ្នាំ២០០៩ និងការរីកសាយភាយនៃបច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេន។ យោងតាមវិគីភីឌា កត្តារុញច្រានសំខាន់ៗរួមមាន ការថយចុះការប្រើប្រាស់សាច់ប្រាក់ក្នុងប្រទេសជាច្រើន តម្រូវការក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មប្រព័ន្ធទូទាត់ និងការព្រួយបារម្ភថា រូបិយបណ្ណឯកជនដូចជា Libra (Diem) របស់ Facebook អាចបង្កហានិភ័យដល់ស្ថិរភាពរូបិយវត្ថុ បើទោះបីគម្រោង Libra ត្រូវបានបោះបង់ចោលក្រោយមកក៏ដោយ។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររួមមាន៖ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសបាហាម៉ាសបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេក្នុងលោកដែលចេញ CBDC ជាផ្លូវការ ដោយដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ Sand Dollar។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារប្រជាជនចិនបានចាប់ផ្តើមសាកល្បង e-CNY នៅក្នុងទីក្រុងជាច្រើន ដែលក្រោយមកត្រូវបានពង្រីកទៅកាន់តំបន់ធំៗ រួមទាំងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវរងារនៅឆ្នាំ២០២២ និងការប្រកួតបាល់ក្រុមជាតិ។

ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាបានដាក់ឱ្យដំណើរការ eNaira ក្រោមឈ្មោះពីរូបិយប័ណ្ណជាតិ Naira ដោយមានគោលបំណងជំរុញការដាក់បញ្ចូលហិរញ្ញវត្ថុ។ ហ្សាម៉ាអ៊ីកបានចេញ JAM-DEX នៅឆ្នាំ២០២២។ បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសជាង ១៣០ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ សាកល្បង ឬអភិវឌ្ឍន៍ CBDCs ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាចលនាសកលមួយក្នុងវិស័យគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច CBDCs អាចកាត់បន្ថយចំណាយលើការបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ និងការគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ ខណៈពេលបង្កើនល្បឿន និងសុវត្ថិភាពនៃប្រតិបត្តិការ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា គោលដៅស្នូលមួយទៀតគឺការដាក់បញ្ចូលហិរញ្ញវត្ថុ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលគ្មានគណនីធនាគារអាចចូលរួមក្នុងសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ ក៏ដូចជាបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងប្រទេសផងដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណា កត្តាវប្បធម៌ និងការទុកចិត្តបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការទទួលយក CBDCs។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅនីហ្សេរីយ៉ា អត្រាទទួលយក eNaira មានកម្រិតទាប ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើននៅតែពឹងផ្អែកលើសាច់ប្រាក់ ហើយមានការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពប្រព័ន្ធ និងកង្វះទំនុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាល។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិឯកជនភាពព្រួយបារម្ភថា CBDC អាចក្លាយជាឧបករណ៍សម្រាប់រដ្ឋក្នុងការតាមដានការចំណាយឯកជន ដែលផ្ទុយពីគុណតម្លៃបុគ្គលនិយមក្នុងសង្គម។ នេះជាមូលហេតុដែលរដ្ឋមួយចំនួនដូចជាហ្លរីដាបានហាមឃាត់ CBDCs ទាំងស្រុង។

ភាពខុសគ្នាខាងវប្បធម៌ក៏ជះឥទ្ធិពលដល់ការរចនាប្រព័ន្ធ CBDCs ផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ នៅចិន ប្រជាជនធ្លាប់ទទួលយកការទូទាត់ឌីជីថលយ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈ WeChat Pay និង Alipay ហើយតួនាទីរបស់រដ្ឋក្នុងសេដ្ឋកិច្ចធ្វើឱ្យការដាក់ឱ្យប្រើ e-CNY មានភាពងាយស្រួលជាង។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅបណ្តាប្រទេសដែលឱ្យតម្លៃខ្ពស់លើឯកជនភាព ឬមានកម្រិតទាបនៃការប្រើប្រាស់ឌីជីថល តម្រូវការនិងការទទួលយក CBDCs អាចមានកម្រិតទាបជាង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

CBDCs មានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ពិភពលោក និងជាពិសេសសម្រាប់កម្ពុជា។ កម្ពុជាជាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដែលកំពុងរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល។ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជាបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់គម្រោង "បាគង" (Bakong) តាំងពីឆ្នាំ២០២០ ដែលជាប្រព័ន្ធទូទាត់អន្តរធនាគារលើបច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេន អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ផ្ទេរប្រាក់រៀល និងដុល្លារអាមេរិកភ្លាមៗ។ អ្នកវិភាគជាច្រើនមើលឃើញថាបាគងមានលក្ខណៈជាទម្រង់មួយនៃ CBDC ទោះបីវាមិនមែនជា CBDC ពេញលេញក៏ដោយ។

ក្នុងបរិបទសកល ការរីកចម្រើននៃ CBDCs អាចប៉ះពាល់ដល់ការបញ្ជូនប្រាក់ត្រឡប់មកកម្ពុជាពីពលករក្រៅប្រទេស ដោយធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការកាន់តែលឿន ថោកជាង និងមានសុវត្ថិភាព។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពី CBDCs ជួយឱ្យយល់ពីទិសដៅហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក និងសក្តានុពលដែលវាអាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិឯកជន និងសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ជារួម CBDCs គឺជាប្រធានបទក្តៅដែលកំពុងត្រូវបានតាមដានយ៉ាងដិតដល់ដោយរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាជនទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅកម្ពុជាផងដែរ។