អឺរ៉ុបកណ្តាល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia តំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយរបស់ទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត អឺរ៉ុបខាងត្បូង អឺរ៉ុបខាងលិច និងអឺរ៉ុបខាងជើង។ តំបន់នេះមានភាពល្បីល្បាញដោយសារភាពចម្រុះផ្នែកវប្បធម៌ ប៉ុន្តែបណ្ដាប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ក៏មានចំណុចរួមខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌មួយចំនួនផងដែរ។ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាចំណុចកណ្តាល តំបន់នេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ជាពិសេសក្នុងនាមជាច្រកពាណិជ្ជកម្ម និងដែនដីប្រកួតប្រជែងនៃមហាអំណាច។ តំបន់នេះជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា «បេះដូងនៃអឺរ៉ុប» ដោយសារតែតួនាទីជាស្ពានតភ្ជាប់រវាងអឺរ៉ុបខាងលិច និងអឺរ៉ុបខាងកើត។

ទោះបីជាមានការទទួលស្គាល់ជារួមថាតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលមានអត្ថិភាពក៏ដោយ ការកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅតែជាប្រធានបទនៃការជជែកពិភាក្សា។ តាម Wikipedia មាននិយមន័យខុសគ្នាជាច្រើនដែលផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌភូមិសាស្ត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនយោបាយ។ ជាធម្មតា ប្រទេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះរួមមាន ប៉ូឡូញ (Poland) សាធារណរដ្ឋឆែក (Czech Republic) ស្លូវ៉ាគី (Slovakia) ហុងគ្រី (Hungary) អូទ្រីស (Austria) ស្វីស (Switzerland) និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ (Germany) ជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia តំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយទេសភាពចម្រុះ រួមមានជួរភ្នំធំៗដូចជា ភ្នំការផាត (Carpathian Mountains) ភ្នំអាល់ (Alps) និងអាងទន្លេផាន់ណូញាន (Pannonian Basin)។ ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរកាត់តំបន់នេះរួមមាន ទន្លេដានូប (Danube) ទន្លេវីស្ទូឡា (Vistula) និងទន្លេអេលបេ (Elbe)។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈចម្រុះ ចាប់ពីអាកាសធាតុទ្វីបត្រជាក់នៅភាគខាងជើង រហូតដល់អាកាសធាតុក្តៅជាងនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង។

ទាក់ទងនឹងប្រជាជនវិញ តំបន់នេះមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១៦៥ លាននាក់ (តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ Wikipedia ដោយផ្អែកលើនិយមន័យទូលំទូលាយ)។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប្រែប្រួល ដោយតំបន់ខ្លះមានទីក្រុងក្រាស់ដូចជា ក្រុងវ៉ារស្សាវ៉ា (Warsaw) ក្រុងប្រាក (Prague) និងក្រុងវីយែន (Vienna)។ Wikipedia ក៏បានបញ្ជាក់ថា តំបន់នេះជាទីតាំងនៃក្រុមភាសាចម្រុះ រួមមានភាសាស្លាវី (ដូចជា ប៉ូឡូញ ឆែក ស្លូវ៉ាគី) ភាសាហុងគ្រី (ដែលជាភាសាហ្វីនណូ-អ៊ូហ្គ្រីក) ភាសាអាល្លឺម៉ង់ និងភាសារ៉ូម៉ានី (នៅក្នុងតំបន់ខ្លះ)។ ក្រៅពីនេះ តំបន់នេះក៏មានភាពចម្រុះខាងសាសនាផងដែរ ដោយមានទាំងសាសនាកាតូលិក ប្រូតេស្តង់ និងគ្រិស្តអូស្សូដក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការចងក្រងរបស់ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលមានភាពស្មុគស្មាញ ហើយជារឿយៗត្រូវបានសម្គាល់ដោយការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែន និងអំណាចដ៏ធំៗ។ ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល អាណាចក្រដ៏មានឥទ្ធិពលដូចជា មហាម៉ូរ៉ាវី (Great Moravia) និងព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី បានគ្រប់គ្រងផ្នែកធំៗនៃតំបន់នេះ។ ក្រោយមក ចក្រភពហាប់ស្បឺក (Habsburg Monarchy) បានក្លាយជាកម្លាំងសំខាន់ ដោយគ្របដណ្ដប់លើអូទ្រីស ហុងគ្រី ឆែក និងស្លូវ៉ាគីទំនើប។

នៅសតវត្សទី១៩ ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ និងចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី គឺជាមហាអំណាចដែលបានកំណត់រូបរាងនយោបាយរបស់តំបន់។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤–១៩១៨) ចក្រភពទាំងនេះបានដួលរលំ ហើយប្រទេសជាតិថ្មីៗបានកើតឡើងដូចជា ប៉ូឡូញ ឆេកូស្លូវ៉ាគី (Czechoslovakia) និងហុងគ្រី។ Wikipedia បានរំលេចថា ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ តំបន់នេះត្រូវបានបែងចែកដោយវាំងននដែក (Iron Curtain) ដែលបណ្ដាប្រទេសភាគខាងកើតស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត និងប្រទេសដូចជាអូទ្រីសរក្សាអព្យាក្រឹតភាព។

ក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១ បណ្ដាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបកណ្តាលបានធ្វើកំណែទម្រង់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងទីផ្សារ ហើយភាគច្រើនបានចូលរួមជាមួយអង្គការណាតូ (NATO) និងសហភាពអឺរ៉ុប (EU) នៅដើមសតវត្សទី២១។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចនៃតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលមានលក្ខណៈខុសគ្នា ប៉ុន្តែបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សចាប់តាំងពីការផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធកុម្មុយនិស្ត។ ប្រទេសដូចជាឆែក ស្លូវ៉ាគី ហុងគ្រី និងប៉ូឡូញ បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតកម្មដ៏សំខាន់ ជាពិសេសក្នុងវិស័យរថយន្ត និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏រីកចម្រើនខ្លាំងដែរ ដោយទីក្រុងដូចជាប្រាក និងប៊ូដាប៉េស ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ អាល្លឺម៉ង់ ដែលជាប្រទេសជិតខាងមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគក្នុងតំបន់។

ផ្នែកវប្បធម៌ អឺរ៉ុបកណ្តាលគឺជាកន្លែងកំណើតនៃស្នាដៃសិល្បៈ តន្ត្រី និងអក្សរសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យជាច្រើន។ តាម Wikipedia តន្ត្រីករល្បីៗដូចជា Wolfgang Amadeus Mozart, Franz Liszt និង Antonín Dvořák សុទ្ធតែមកពីតំបន់នេះ។ អ្នកនិពន្ធដូចជា Franz Kafka និង Czesław Miłosz ក៏បានបន្សល់ទុកកេរដំណែលអក្សរសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដែរ។ ស្ថាបត្យកម្មចម្រុះ ចាប់ពីហ្គោធិក (Gothic) បាគូ (Baroque) រហូតដល់ Art Nouveau អាចរកឃើញនៅក្នុងទីក្រុងដូចជា ក្រុងប្រាក ក្រុងប៊ូដាប៉េស និងក្រុងក្រាកូវ (Kraków)។

ការអប់រំក៏មានប្រពៃណីយូរអង្វែងផងដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យឆាលស៍ (Charles University) នៅក្រុងប្រាក ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៣៤៨ គឺជាសាកលវិទ្យាល័យមួយដែលចំណាស់ជាងគេនៅអឺរ៉ុប។ សាកលវិទ្យាល័យអឺរ៉ុបកណ្តាល (Central European University) នៅក្រុងប៊ូដាប៉េស ជាគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលទាក់ទាញនិស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាលនៅតែជាតំបន់ដែលមានសារៈសំខាន់ខាងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia ក្រុមវីសេក្រាដ (Visegrád Group) ដែលរួមមានប៉ូឡូញ ឆែក ស្លូវ៉ាគី និងហុងគ្រី គឺជាសម្ព័ន្ធភាពតំបន់ដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលពេលខ្លះមានភាពខុសគ្នាពីសហភាពអឺរ៉ុបលើគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍ និងនីតិរដ្ឋ។ បញ្ហាដូចជាការធ្លាក់ចុះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ការពឹងផ្អែកថាមពលលើរុស្ស៊ី និងផលប៉ះពាល់នៃសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន បានធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចផ្ដោតនៃព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ គម្រោងថាមពល ដូចជាការតភ្ជាប់បណ្តាញហ្គាស និងគំនិតផ្តួចផ្តើមតំបន់ថ្មីៗ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រសន្តិសុខថាមពលរបស់អឺរ៉ុបទាំងមូលផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីអឺរ៉ុបកណ្តាលអាចជួយពន្យល់ពីនិន្នាការសកល ដែលមានឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ រួមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងសហភាពអឺរ៉ុបផងដែរ។