ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺមហារីកមាត់ស្បូន គឺជាប្រភេទមហារីកមួយដែលកើតឡើងនៅលើមាត់ស្បូន ដែលជាផ្នែកខាងក្រោមតូចចង្អៀតនៃស្បូន (ស្បូន)។ យោងតាម Wikipedia ជំងឺនេះកើតឡើងដោយសារការលូតលាស់ខុសប្រក្រតីនៃកោសិកា ដែលអាចរាលដាលទៅផ្នែកផ្សេងទៀតនៃរាងកាយ។ នៅដំណាក់កាលដំបូង ភាគច្រើនមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែនៅពេលជំងឺវិវត្ត រោគសញ្ញាអាចរួមមានការហូរឈាមតាមទ្វារមាសខុសប្រក្រតី ការឈឺអាងត្រគាក ឬការឈឺចាប់ពេលរួមភេទ។ ការហូរឈាមក្រោយពេលរួមភេទ ទោះបីមិនមែនជាសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរជានិច្ច ក៏វាអាចបង្ហាញពីវត្តមាននៃជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនដែរ។

ជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនគឺជាមហារីកមួយក្នុងចំណោមមហារីកដែលអាចការពារបាន ដោយសារមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការឆ្លងមេរោគ Human Papillomavirus (HPV)។ តាមរយៈការពិនិត្យរកដំបូង និងការចាក់វ៉ាក់សាំង HPV អត្រាកើតជំងឺនេះបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងកម្ពុជា អត្រាកើតមាន និងអត្រាស្លាប់នៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ដោយសារការខ្វះខាតកម្មវិធីពិនិត្យសុខភាព និងការទទួលបានវ៉ាក់សាំងមានកម្រិត។

កត្តាហានិភ័យ និងអត្រាកើតមាន

ប្រភព: Wikipedia

មូលហេតុចម្បងនៃជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនគឺការឆ្លងមេរោគ HPV ជាពិសេសប្រភេទ ១៦ និង ១៨ ដែលបណ្តាលឱ្យកើតមហារីកនេះប្រហែល ៧០% នៃករណីទាំងអស់។ យោងតាម Wikipedia មេរោគ HPV ឆ្លងតាមរយៈការរួមភេទ ហើយការឆ្លងមេរោគនេះភាគច្រើនអាចជាសះស្បើយដោយខ្លួនឯងដោយគ្មានការព្យាបាលក្នុងរយៈពេល ២ ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែចំពោះស្ត្រីមួយចំនួន ការឆ្លងមេរោគ HPV ប្រភេទដែលមានហានិភ័យខ្ពស់អាចបន្តកើតមាន និងធ្វើឲ្យកោសិកាមាត់ស្បូនប្រែប្រួល ឈានទៅរកជំងឺមហារីក។

ក្រៅពី HPV កត្តាហានិភ័យផ្សេងទៀតរួមមានការជក់បារី (ដែលបង្កើនហានិភ័យពីរដង) ភាពស៊ាំចុះខ្សោយដូចជាអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំពន្យារកំណើតរយៈពេលយូរ និងការមានគភ៌ច្រើនដង។ តាមរូបភាពពីតុលាការអាមេរិក (RICO tobacco litigation corrective statement) ដែលបានបញ្ជាក់ថា «ការជក់បារីក៏បណ្តាលឲ្យមានការថយចុះលទ្ធភាពមានកូន ទម្ងន់ទាបចំពោះទារកទើបកើត និងមហារីកមាត់ស្បូន» បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់រវាងការជក់បារី និងជំងឺនេះ។

យោងតាមតួលេខសកលដែលត្រូវបានដកស្រង់ដោយ Wikipedia ជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនជាមហារីកទូទៅលំដាប់ទី៤ ចំពោះស្ត្រីទូទាំងពិភពលោក ហើយបណ្តាលឲ្យមនុស្សស្លាប់ជាច្រើនម៉ឺននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ អត្រាកើតមានខ្ពស់នៅអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា ដែលកម្មវិធីពិនិត្យរកមហារីកមាត់ស្បូនមិនទាន់ទូលំទូលាយ។

ប្រវត្តិនៃការស្រាវជ្រាវ និងការយល់ដឹង

ប្រភព: Wikipedia

គេបានយល់ដឹងច្រើនអំពីមហារីកមាត់ស្បូនតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី២០។ យោងតាម Wikipedia ការពិនិត្យរកមហារីកមាត់ស្បូនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក George Papanicolaou ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩២០ ដែលបានបង្កើតវិធីសាស្រ្ត Pap smear ដើម្បីពិនិត្យកោសិកាមាត់ស្បូន និងរកឃើញការប្រែប្រួលមុនមហារីក។ ការពិនិត្យនេះបានកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ដោយសារមហារីកមាត់ស្បូនយ៉ាងខ្លាំងនៅប្រទេសដែលយកមកប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។

ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ Harald zur Hausen បានរកឃើញទំនាក់ទំនងរវាងការឆ្លងមេរោគ HPV និងមហារីកមាត់ស្បូន ដែលធ្វើឲ្យគាត់ទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យាឬវេជ្ជសាស្រ្តនៅឆ្នាំ ២០០៨។ ការរកឃើញនេះបាននាំឲ្យមានការអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំង HPV ដំបូងគេនៅឆ្នាំ ២០០៦ ដែលជាវ៉ាក់សាំងមួយក្នុងចំណោមវ៉ាក់សាំងការពារមហារីកដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ បច្ចុប្បន្ន វ៉ាក់សាំង HPV ត្រូវបានណែនាំឱ្យចាក់ចំពោះក្មេងស្រី និងក្មេងប្រុសអាយុពី ៩ ទៅ ១៤ ឆ្នាំ មុនពេលចាប់ផ្តើមសកម្មភាពរួមភេទ។

វិធីសាស្ត្រពិនិត្យ និងព្យាបាល

ប្រភព: Wikipedia

ការពិនិត្យរកមហារីកមាត់ស្បូនជាទៀងទាត់គឺជាគន្លឹះក្នុងការរកឃើញជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូង ឬការប្រែប្រួលមុនមហារីក។ តាម Wikipedia វិធីសាស្ត្រពិនិត្យសំខាន់ៗរួមមាន Pap smear (ការលាបកោសិកាពីមាត់ស្បូនដើម្បីពិនិត្យក្រោមមីក្រូទស្សន៍) ការធ្វើតេស្តរក DNA របស់មេរោគ HPV និងការពិនិត្យដោយប្រើទឹកអាស៊ីតអាសេទិក (Visual Inspection with Acetic Acid – VIA) ដែលជាវិធីសាស្រ្តសាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បណ្តាប្រទេសដែលមានធនធានតិចតួច។

ចំពោះការព្យាបាល ជំរើសអាស្រ័យលើដំណាក់កាលនៃជំងឺ។ ដំណាក់កាលដំបូងអាចព្យាបាលបានដោយការវះកាត់យកកោសិកាមិនប្រក្រតីចេញ (ដូចជា LEEP ឬ cone biopsy) ឬការប្រើទឹកកកបំផ្លាញកោសិកា (cryotherapy)។ ដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះអាចត្រូវការការវះកាត់យកស្បូនចេញ (hysterectomy) ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី (radiation therapy) និងការព្យាបាលដោយគីមី (chemotherapy)។ ការព្យាបាលថ្មីៗដូចជា immunotherapy ក៏កំពុងត្រូវបានសិក្សាផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនគឺជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ យោងតាម Wikipedia និងរបាយការណ៍សកល ប្រទេសកម្ពុជាមានអត្រាកើតមានមហារីកមាត់ស្បូនខ្ពស់ជាងមធ្យមភាគសកល ដោយសារកម្មវិធីពិនិត្យមិនទូលំទូលាយ និងការចាក់វ៉ាក់សាំង HPV នៅមានកម្រិត។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំង HPV សម្រាប់ក្មេងស្រីអាយុ ៩-១៤ ឆ្នាំនៅតាមសាលារៀនមួយចំនួន ប៉ុន្តែអត្រាគ្របដណ្តប់នៅមានកម្រិតទាប។

នៅឆ្នាំ ២០២០ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានប្រកាសយុទ្ធសាស្រ្តសកលដើម្បីលុបបំបាត់មហារីកមាត់ស្បូនជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈនៅត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ដោយកំណត់គោលដៅថា ៩០% នៃក្មេងស្រីទទួលបានវ៉ាក់សាំង HPV, ៧០% នៃស្ត្រីទទួលបានការពិនិត្យរកមហារីកមាត់ស្បូនយ៉ាងហោចណាស់ពីរដងក្នុងមួយជីវិត និង ៩០% នៃស្ត្រីដែលត្រូវបានរកឃើញថាមានជំងឺមហារីកមាត់ស្បូនទទួលបានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។ កម្ពុជាក៏ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធនាការសកលនេះដែរ ប៉ុន្តែការអនុវត្តនៅតែជាបញ្ហាប្រឈម។

សម្រាប់អ្នកអាននៅក្រៅប្រទេស ឬអ្នកដែលមានសាច់ញាតិនៅកម្ពុជា ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីវ៉ាក់សាំង HPV និងការពិនិត្យសុខភាពជាប្រចាំអាចជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃជំងឺនេះ។ យោងតាម CDC នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ភាពខុសគ្នានៃសុខភាពក៏ជាបញ្ហាសំខាន់ដែរ សូម្បីតែនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ក៏ដោយ ដូចបានឃើញក្នុងសេចក្តីប្រកាសរបស់ CDC ស្តីពីភាពខុសគ្នានៃសុខភាព។