ប្រទេសឆាដ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសឆាដ មានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឆាដ គឺជាប្រទេសគ្មានផ្លូវចេញទៅសមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល។ តាមវីគីភីឌា ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងលីប៊ីខាងជើង ស៊ូដង់ខាងកើត សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលខាងត្បូង កាមេរូន និងនីហ្សេរីយ៉ាខាងនិរតី និងនីហ្សេខាងលិច។ រាជធានី N'Djamena មានប្រជាជនប្រមាណ ១,៦ លាននាក់ ក្នុងចំណោមប្រជាជនសរុប ១៩ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២)។ ឆាដមានផ្ទៃដីប្រហែល ១,៣ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសធំលំដាប់ទី៥ នៅអាហ្វ្រិក និងទី២០ នៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ឆាដស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាល និងមានផ្ទៃដីធំទូលាយប្រហែល ១,៣ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជា៣ តំបន់ភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗ៖ តំបន់វាលខ្សាច់សាហារ៉ានៅខាងជើង ដែលក្ដៅហែង និងមានប្រជាជនរស់នៅតិចតួច; ខ្សែក្រវាត់សាហេលនៅកណ្ដាល ដែលជាតំបន់ពាក់កណ្ដាលស្ងួត និងជាកន្លែងចិញ្ចឹមសត្វ; និងតំបន់វាលស្មៅស៊ូដានីនៅខាងត្បូង ដែលមានព្រៃឈើ និងទទួលភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់។ តំបន់ Guéra នៅភាគកណ្ដាល-ខាងត្បូង បង្ហាញទេសភាពស្រស់ស្អាត (ដូចក្នុងរូបភាព)។ នៅភាគខាងត្បូង តំបន់វាលស្មៅទទួលទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កសិកម្ម និងជាជម្រកសត្វព្រៃ។ ឧទ្យានជាតិ Zakouma ជាកន្លែងអភិរក្សសត្វហ្សីរ៉ាហ្វ និងប្រភេទសត្វឯទៀត (តាមរូបភាពពីវីគីភីឌា)។

នៅភាគឦសាន តំបន់ភ្នំ Ennedi គឺជាជម្រករបស់ក្រុមអ្នកញុំាង (Toubou) ដែលជាជនជាតិពនេចររស់នៅតាមបែបប្រពៃណី។ ប្រជាជនឆាដសរុបមាន ១៩ លាននាក់ ក្នុងនោះ ១,៦ លាននាក់រស់នៅរាជធានី N'Djamena។ ទោះបីជាមានធនធានធម្មជាតិក៏ដោយ បញ្ហាទឹកស្អាតនៅតែជាបញ្ហាធំ។ នៅទីក្រុង Mao ប្រជាជនពឹងលើប៉មទឹក ដើម្បីទទួលបានទឹកប្រើប្រាស់ (តាមរូបភាពពីវីគីភីឌា)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនការមកដល់របស់អឺរ៉ុប អាណាចក្រកានីម-បរនូ (Kanem-Bornu) បានគ្រប់គ្រងតំបន់ស្ទើរទាំងអស់នៃឆាដសព្វថ្ងៃ ដោយមានពាណិជ្ជកម្ម និងឥទ្ធិពលសាសនាអ៊ីស្លាមយ៉ាងខ្លាំង (តាមវីគីភីឌា)។ នៅឆ្នាំ១៩០០ បារាំងបានត្រួតត្រាតំបន់នេះ ហើយបានប្តូរឈ្មោះរាជធានីទៅជា Fort Lamy (បច្ចុប្បន្ន N'Djamena)។ វិហារអ៊ីស្លាម Fort Lamy គឺជាសាក្សីនៃសម័យអាណានិគម ដូចរូបថតឆ្នាំ១៩៥៥ បង្ហាញពីការបន់ស្រន់នៅខាងមុខវិហារ។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ទាហានឆាដប្រមាណ ១៥,០០០ នាក់បានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងបារាំងសេរី ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ ដឺហ្គោល ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងណាស៊ី។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការចូលរួមរបស់ឆាដក្នុងកិច្ចការពិភពលោក។

ក្រោយឯករាជ្យ ឆាដបានជួបប្រទះអស្ថិរភាពនយោបាយជាបន្ត។ លោក Idriss Déby បានដណ្ដើមអំណាចនៅឆ្នាំ១៩៩០ ហើយគ្រប់គ្រងរហូតដល់មរណភាពនៅឆ្នាំ២០២១ ទោះបីមានការប្រឆាំងនយោបាយ ការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល (តាមរូបភាពបណ្ណសារ)។ កូនប្រុសរបស់លោក លោក Mahamat Déby បានស្នងតំណែង ហើយក្លាយជាប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់នៅឆាដរួមមានកសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការលក់ដូរតាមទីផ្សារ។ តាមរូបភាពពីវីគីភីឌា ទីផ្សារអូដ្ឋប្រចាំសប្ដាហ៍នៅ Moussoro គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ហើយជាងកាត់ដេរលក់សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីក៏ជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកដែរ។ សំលៀកបំពាក់ប្រពៃណី និងសិប្បកម្មបង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបនៃវប្បធម៌។

វប្បធម៌ឆាដរួមមានភាពចម្រុះនៃតន្ត្រី របាំ និងម្ហូបអាហារ។ របាំរបស់នារី Mboum គឺជារបាំប្រពៃណីដ៏ល្បី ហើយឧបករណ៍ភ្លេងដូចជាឧបករណ៍ផ្លុំត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងពិធីបុណ្យ។ ម្ហូបអាហារប្លែកៗរួមមានកណ្ដូបចៀន ដែលជាអាហារសម្រន់ប្រពៃណី។ សាសនាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ដោយមានវិហារអ៊ីស្លាមដូចជានៅ Fort Lamy ដែលជាកន្លែងគោរពបូជាតាំងពីសម័យអាណានិគម។

ស្ត្រីឆាដក៏បានចូលរួមក្នុងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ដូចឃើញក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០១៦ (តាមរូបថតពីវីគីភីឌា)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន ឆាដដើរតួនាទីយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើភេរវកម្មនៅតំបន់សាហេល។ តាមវីគីភីឌា កងទ័ពឆាដបានចូលរួមក្នុងសមយុទ្ធ Flintlock ឆ្នាំ២០២០ នៅម៉ូរីតានី ដោយសហការជាមួយបញ្ជាការយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំអាហ្វ្រិក។ នេះបង្ហាញពីការទទួលស្គាល់សមត្ថភាពយោធាឆាដ និងទំនាក់ទំនងសន្តិសុខជាមួយមហាអំណាច។

ទន្ទឹមនឹងនោះ បញ្ហាមនុស្សធម៌នៅតែបន្ត៖ កង្វះទឹកស្អាតបង្ខំឱ្យសហគមន៍ពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធប៉មទឹកដូចនៅ Mao ជាដើម។ ការផ្លាស់ប្ដូរអំណាចទៅកាន់លោក Mahamat Déby ក៏បានទាក់ទាញការតាមដានពីអន្តរជាតិ អំពីសិទ្ធិមនុស្ស និងកំណែទម្រង់ប្រជាធិបតេយ្យ។

ឆាដនៅតែជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលលើស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ ហើយស្ថានភាពរបស់វាត្រូវបានតាមដានដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិជាប្រចាំ។