ជនជាតិចាម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិចាម (ឬហៅថាប្រជាជនចាមប៉ា) គឺជាក្រុមជនជាតិដើមដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅតាមឆ្នេរកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាម និងតំបន់ឆ្នេរកម្ពុជា។ តាមវិគីភីឌា ជនជាតិចាមជាអ្នកនិយាយភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលមានដើមកំណើតពីអ្នកធ្វើដំណើរសមុទ្របុរាណ ហើយធ្លាប់ជាម្ចាស់នៃអាណាចក្រចាមប៉ាដ៏រុងរឿងមួយ ដែលបានរីកចម្រើននៅចន្លោះសតវត្សរ៍ទី២ ដល់ទី១៩ នៃគ.ស។

សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិចាមគឺជាជនជាតិភាគតិចដ៏សំខាន់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និងកម្ពុជា ដោយពួកគេភាគច្រើនរស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ដីសណ្ត។ យោងតាមវិគីភីឌា វប្បធម៌ចាមមានភាពខុសគ្នាពីប្រជាជនភាគច្រើន ដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលហិណ្ឌូ-ពុទ្ធសាសនាបុរាណ និងក្រោយមកឥទ្ធិពលឥស្លាម ដែលបានធ្វើឱ្យពួកគេមានអត្តសញ្ញាណពិសេសនៅក្នុងតំបន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជនជាតិចាមរស់នៅភាគច្រើនក្នុងខេត្តអានយ៉ាង និងទីក្រុងហូជីមិញនៃប្រទេសវៀតណាម ព្រមទាំងនៅក្នុងខេត្តនានារបស់កម្ពុជាដូចជា កំពង់ចាម (ដែលដាក់ឈ្មោះតាមពួកគេ) ក្រចេះ និងរាជធានីភ្នំពេញ។ សហគមន៍ចាមនៅតំបន់ទាំងនេះច្រើនតែតាំងទីនៅក្បែរប្រភពទឹក ដូចជាទន្លេមេគង្គ បឹងទន្លេសាប និងព្រែកជីកនានា។

ភាសាចាមជាកម្មសិទ្ធិរបស់អំបូរអូស្ត្រូណេស៊ី ហើយត្រូវបានបែងចែកជាគ្រាមភាសាសំខាន់ពីរ គឺចាមខាងកើត (និយាយនៅវៀតណាម) និងចាមខាងលិច (និយាយនៅកម្ពុជា)។ តាមវិគីភីឌា ជនជាតិចាមនៅកម្ពុជាភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ខ្មែរឥស្លាម" ប៉ុន្តែពួកគេរក្សាអត្តសញ្ញាណជនជាតិចាមដាច់ដោយឡែក។ នៅវៀតណាម មានជនជាតិចាមមួយចំនួនកាន់សាសនាបាឡាម៉ុន (ទម្រង់មួយនៃហិណ្ឌូសាសនា) ហើយខ្លះទៀតជាមូស្លីម។ ចំនួនប្រជាជនចាមសរុបមិនទាន់មានតួលេខច្បាស់លាស់ទេ ប៉ុន្តែគេប៉ាន់ស្មានថាមានច្រើនសែននាក់នៅទូទាំងប្រទេសទាំងពីរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

អាណាចក្រចាមប៉ាមានដើមកំណើតតាំងពីសតវត្សរ៍ទី២ នៃគ.ស ហើយជាសហព័ន្ធនៃនគរតូចៗនៅតាមឆ្នេរវៀតណាមកណ្តាល។ តាមវិគីភីឌា អាណាចក្រនេះទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទថ្ម និងប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យ។ ចាមប៉ាជាមហាអំណាចជើងទឹកដែលគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រសំខាន់ៗ ហើយតែងមានជម្លោះជាមួយចក្រភពខ្មែរ ដូចបានឃើញនៅលើចម្លាក់ប្រាសាទបាយ័ន។

នៅសតវត្សរ៍ទី១០ និងទី១៣ អាណាចក្រចាមប៉ាបានវាយលុកនិងកាន់កាប់រាជធានីខ្មែរមួយរយៈពេល ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានវាយបកវិញដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១៥ អាណាចក្របានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះដោយសារសម្ពាធពីវៀតណាមពង្រីកទឹកដីទៅភាគខាងត្បូង ហើយនៅឆ្នាំ ១៨៣២ ចាមប៉ាត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទាំងស្រុងទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម បណ្តាលឱ្យជនជាតិចាមជាច្រើនភៀសខ្លួនទៅកម្ពុជា។

តាមវិគីភីឌា នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ក្រោមរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) ជនជាតិចាមនៅកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារតែសាសនាឥស្លាម និងវប្បធម៌របស់ពួកគេត្រូវបានហាមឃាត់ ហើយមានមនុស្សជាច្រើនបានស្លាប់។ ទោះជាយ៉ាងណា បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម សហគមន៍ចាមបានស្តារឡើងវិញបន្តិចម្តងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌ចាមមានភាពសម្បូរបែបដោយរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា អូស្ត្រូណេស៊ី និងឥស្លាម។ តាមវិគីភីឌា សិល្បៈបុរាណចាមរួមមានចម្លាក់ថ្មដ៏ល្អឯកនៅប្រាសាទមីសឺន (Mỹ Sơn) ដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ របាំបុរាណចាម និងតន្ត្រីដែលប្រើឧបករណ៍ដូចជាស្គរចាម ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃវប្បធម៌រស់នៅដែរ។

យោងតាមវិគីភីឌា ពិធីបុណ្យកាតេ (Kate) គឺជាពិធីបុណ្យដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ជនជាតិចាមបាឡាម៉ុន ដោយប្រារព្ធឡើងដើម្បីរំលឹកដល់បុព្វបុរសនិងព្រះរាជាបុរាណ។ សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីចាម ដូចជាសំពត់ត្បាញដៃ និងអាវដ៏ស្រស់ស្អាត នៅតែពាក់ក្នុងឱកាសពិសេស។ ជនជាតិចាមមូស្លីមប្រារព្ធពិធីបុណ្យឥស្លាមដូចជារ៉ាម៉ាឌន និងអ៊ីឌុលហ្វីតរី ដោយពួកគេមានវិហារឥស្លាមនៅតាមសហគមន៍របស់ខ្លួន។

តាមការសិក្សាពីវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចចាមប្រពៃណីពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មស្រូវ ការនេសាទ និងការត្បាញសូត្រ។ សព្វថ្ងៃនេះ ជនជាតិចាមកាន់តែច្រើនកំពុងចូលរួមក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្មខ្នាតតូច និងការងារសេវាកម្មនៅក្នុងទីក្រុង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ជនជាតិចាមកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន រួមទាំងការអភិរក្សភាសា និងវប្បធម៌ សិទ្ធិដីធ្លី និងការរួមបញ្ចូលសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានទទួលស្គាល់ជនជាតិចាមជាជនជាតិដើម និងមានគោលនយោបាយមួយចំនួនដើម្បីគាំទ្រសហគមន៍ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅមានកម្រិត។ នៅវៀតណាម ជនជាតិចាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាជនជាតិភាគតិច និងមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ភាសារបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមនៅតែជាកង្វល់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse សហគមន៍ចាមគឺជាប្រធានបទដ៏ពាក់ព័ន្ធព្រោះវាភ្ជាប់ទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ-ចាម សិទ្ធិមនុស្ស និងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍ជនជាតិភាគតិច។ ថ្មីៗនេះ មានការផ្តួចផ្តើមគម្រោងទេសចរណ៍វប្បធម៌នៅតំបន់ចាម ការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា និងការជួសជុលប្រាសាទបុរាណ ដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសាធារណជន។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដូចជា KhmerPulse បានយកចិត្តទុកដាក់រាយការណ៍អំពីបញ្ហាទាំងនេះដើម្បីផ្តល់នូវទស្សនៈទូលំទូលាយ។