លោក ឆាល ដឺ ហ្គោល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia, លោក ឆាល អង់ដ្រេ ចូសេប ម៉ារី ដឺ ហ្គោល (Charles de Gaulle) គឺជាឧត្ដមសេនីយ៍ និងរដ្ឋបុរសជនជាតិបារាំង ដែលបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសតវត្សទី ២០។ លោកបានដឹកនាំកងកម្លាំងបារាំងសេរីប្រឆាំងនឹងណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និងរដ្ឋាភិបាលវិឈីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយក៏បានធ្វើជាប្រធានរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបារាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ដល់ ១៩៤៦ ដើម្បីស្ដារប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ។

បន្ទាប់ពីទសវត្សន៍ដ៏យូរនៃការចូលនិវត្តន៍ លោកបានត្រឡប់មកកាន់តំណែងនយោបាយវិញនៅឆ្នាំ ១៩៥៨ តាមការស្នើរបស់ប្រធានាធិបតី រីណេ កូទី បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារនៅអាល់ហ្សេរី។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកបានរៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយប្រជាមតិ បង្កើតជាសាធារណរដ្ឋទី៥ ដែលផ្ដល់អំណាចខ្លាំងដល់ប្រធានាធិបតី។ លោកត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធានាធិបតីនៅខែធ្នូ ឆ្នាំដដែល ហើយកាន់តំណែងនេះរហូតដល់ការលាលែងនៅឆ្នាំ ១៩៦៩។ ដោយសារកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងឥទ្ធិពលដ៏ធំធេង លោកត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជនជាតិបារាំងដ៏អស្ចារ្យបំផុតប្រចាំសតវត្សទី ២០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia, លោក ឆាល ដឺ ហ្គោល កើតនៅថ្ងៃទី ២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៩០ នៅទីក្រុងលីល (Lille) ភាគខាងជើងប្រទេសបារាំង។ លោកជាកូនទីបីក្នុងគ្រួសាររាជានិយមនិយេសសាសនាកាតូលិក ហើយបានរៀបការជាមួយអ្នកស្រី អ៊ីវុន វ៉ង់ឌ្រូ (Yvonne Vendroux) មានកូន ៣ នាក់។

ក្នុងជីវិតយោធា លោកបានឡើងឋានៈជាឧត្ដមសេនីយ៍ ហើយក្រោយមកបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីបារាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៩ ដល់ ១៩៦៩។ លោកបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧០ នៅឯគេហដ្ឋានរបស់លោកនៅកូឡុំបេ-ឡេ-ដឺហ្ស-អេគ្លីស (Colombey-les-Deux-Églises)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកត់ត្រាក្នុង Wikipedia, លោក ដឺ ហ្គោល បានចូលរៀននៅសាលាយោធាសង់-ស៊ី (Saint-Cyr) និងបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅឆ្នាំ ១៩១២។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ លោកបានបម្រើការក្នុងជួរទ័ពថ្មើរជើង ហើយត្រូវបានរងរបួសច្រើនដង និងត្រូវបានគេចាប់ដាក់គុកនៅឯជំរុំអាល្លឺម៉ង់រយៈពេល ៣២ ខែ ដែលក្នុងអំឡុងពេលនោះ លោកបានព្យាយាមរត់គេចខ្លួន ៥ ដង។

ក្រោយសង្គ្រាម លោកបានបម្រើការជាគ្រូបង្រៀន និងអ្នកនិពន្ធយោធា ដោយបានបោះពុម្ពសៀវភៅមួយចំនួនដែលគាំទ្រការប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងការរៀបចំកងទ័ពអាជីព ប៉ុន្តែគំនិតទាំងនេះមិនត្រូវបានមេដឹកនាំយោធាបារាំងទទួលយកឡើយ។

នៅពេលអាល្លឺម៉ង់ឈ្លានពានបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤០ លោកបានបញ្ជាការកងពលរថក្រោះមួយ ហើយបានឈ្នះសមរភូមិមួយចំនួន មុនពេលត្រូវបានតែងតាំងជាអនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិ។ ប៉ុន្តែនៅពេលរដ្ឋាភិបាលប្រកាសចុះចាញ់ លោកបានរត់ទៅកាន់ទីក្រុងឡុងដ៍។ នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤០ លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ល្បីល្បាញតាមវិទ្យុ BBC ដោយអំពាវនាវដល់ប្រជាជនបារាំងឲ្យបន្តការតស៊ូ និងប្រកាសថា បារាំងបានចាញ់តែសមរភូមិមួយ មិនមែនចាញ់សង្គ្រាមទាំងមូលនោះទេ។

លោកបានដឹកនាំកងកម្លាំងបារាំងសេរី និងទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីសម្ព័ន្ធមិត្ត ទោះបីមានភាពតានតឹងជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ។ បន្ទាប់ពីការរំដោះនៅឆ្នាំ ១៩៤៤ លោកបានចូលរដ្ឋធានីប៉ារីស ហើយបានដង្ហែរក្បួនយ៉ាងជោគជ័យនៅតាមដងវិថី Champs-Élysées។ ក្រោយសង្គ្រាមភ្លាម លោកបានធ្វើជាប្រធានរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ន ប៉ុន្តែដោយសារការខ្វែងគំនិតគ្នាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ លោកបានលាលែងនៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយចូលនិវត្តន៍វិញ។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៨ ការបះបោរនៅអាល់ហ្សេរីបានបង្ខំឲ្យលោកត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យត្រឡប់មកកាន់អំណាចវិញ។ លោកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រី និងបានតាក់តែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលផ្ដល់អំណាចខ្លាំងដល់ប្រធានាធិបតី ហើយត្រូវបានអនុម័តដោយប្រជាមតិ បង្កើតសាធារណរដ្ឋទី៥។ ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី លោកបានដោះស្រាយសង្គ្រាមអាល់ហ្សេរីដោយទទួលស្គាល់ឯករាជ្យអាល់ហ្សេរីនៅឆ្នាំ ១៩៦២ ទោះបីមានការប្រឆាំងពីសំណាក់ពួកយោធា និងពួកជ្រុលនិយមក៏ដោយ ដោយរួមទាំងការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតជាច្រើនលើក។

ក្នុងវិស័យគោលនយោបាយការបរទេស លោកបានធ្វើឲ្យបារាំងក្លាយជាមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរឯករាជ្យ ដោយអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ រួមទាំងនាវាមុជទឹកនុយក្លេអ៊ែរផង។ លោកបានដកបារាំងចេញពីបញ្ជាការយោធារួមរបស់អង្គការណាតូនៅឆ្នាំ ១៩៦៦ ហើយបានបញ្ចេញកំហិតចំពោះការចូលជាសមាជិកសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ លោកក៏បានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននៅឆ្នាំ ១៩៦៤ និងបានអំពាវនាវឲ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិភាពចំពោះសង្គ្រាមនៅវៀតណាម ដោយគាំទ្រគោលជំហរអព្យាក្រឹតរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលដឹកនាំដោយព្រះបាទសីហនុ។

ក្នុងស្រុកវិញ លោកបានគ្រប់គ្រងប្រទេសក្នុងពេលដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៦៨ រលកបាតុកម្មរបស់និស្សិត និងកម្មករបានអង្រួនរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក។ លោកបានរំលាយរដ្ឋសភា ហើយរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី ដែលឈ្នះយ៉ាងខ្លាំង តែបន្ទាប់មកលោកបានស្នើធ្វើប្រជាមតិស្ដីពីកំណែទម្រង់ព្រឹទ្ធសភា និងការធ្វើនិយតកម្មតំបន់។ នៅពេលដែលប្រជាមតិនេះបរាជ័យនៅខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៦៩ លោកបានលាលែងពីតំណែងភ្លាមៗ ហើយដកខ្លួនចេញពីជីវិតសាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងគោលគំនិតនយោបាយរបស់លោក ដឺ ហ្គោល ដែលគេហៅថា "ហ្គោល្លីស" (Gaullism) នៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើនយោបាយបារាំងរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ហ្គោល្លីស សង្កត់ធ្ងន់លើឯករាជ្យជាតិ ការរួបរួមជាតិ ការគោរពច្បាប់ និងការមានស្ថាប័នប្រតិបត្តិរឹងមាំ។ គណបក្សនយោបាយធំៗ ដូចជា RPR និង UMP (ដែលក្រោយមកក្លាយជា Les Républicains) សុទ្ធតែបានប្រកាសខ្លួនជាអ្នកដើរតាមប្រពៃណីហ្គោល្លីស។

និមិត្តសញ្ញាសំខាន់ៗដែលមានឈ្មោះរបស់លោករួមមាន ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិ Charles de Gaulle នៅរដ្ឋធានីប៉ារីស ដែលជាព្រលានធំបំផុតមួយនៅអឺរ៉ុប និងនាវាផ្ទុកយន្តហោះថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ "Charles de Gaulle" ដែលជាមធ្យោបាយដ៏សំខាន់សម្រាប់ការបង្ហាញអំណាចយោធាបារាំង។ លើសពីនេះ រូបសំណាក និងវិមានរបស់លោកមាននៅទូទាំងប្រទេសបារាំង ខណៈដែលគេហដ្ឋានរបស់លោកនៅកូឡុំបេ-ឡេ-ដឺហ្ស-អេគ្លីស បានក្លាយជាកន្លែងសក្ការៈ និងជានិមិត្តរូបនៃការចងចាំ។

នៅក្នុងបរិបទនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសម័យទំនើប គោលការណ៍របស់លោកស្ដីពីអធិបតេយ្យភាព និងការមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ នៅតែជាប្រធានបទដែលត្រូវបានលើកយកមកពិភាក្សាជាញឹកញាប់ ជាពិសេសនៅពេលដែលបារាំងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសន្តិសុខ ឬការរួមបញ្ចូលអឺរ៉ុប។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ជាពិសេសអ្នកដែលចាប់អារម្មណ៍លើប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមត្រជាក់ និងឥណ្ឌូចិន តួនាទីរបស់លោកដឺ ហ្គោល ក្នុងការគាំទ្រអព្យាក្រឹតភាពរបស់កម្ពុជា និងការស្វែងរកសន្តិភាពនៅវៀតណាម គឺជាផ្នែកមួយដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍នៃកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់លោក។ បច្ចុប្បន្ននេះ លោកនៅតែត្រូវបានប្រជាជនបារាំង និងពិភពលោកទទួលស្គាល់ថាជាឥស្សរជនដែលបានផ្លាស់ប្ដូរជោគវាសនារបស់ប្រទេសដ៏អស្ចារ្យមួយ។