ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គំនូសតាងគឺជាវិធីសាស្រ្តមួយក្នុងការបង្ហាញទិន្នន័យ និងព័ត៌មានជាទម្រង់ក្រាហ្វិក ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យផ្សេងៗ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គំនូសតាង "តំណាងឱ្យទិន្នន័យដោយប្រើនិមិត្តសញ្ញា ដូចជារបារក្នុងគំនូសតាងរបារ បន្ទាត់ក្នុងគំនូសតាងបន្ទាត់ ឬចំណិតក្នុងគំនូសតាងរង្វង់"។ គំនូសតាងអាចតំណាងឱ្យទិន្នន័យតារាងលេខ អនុគមន៍គណិត ឬរចនាសម្ព័ន្ធគុណភាពផ្សេងៗ។ ជារួម គោលបំណងសំខាន់របស់គំនូសតាងគឺដើម្បីជួយឱ្យមនុស្សយល់ឃើញនូវទំនាក់ទំនង និន្នាការ ភាពខុសគ្នា និងលំនាំនៃទិន្នន័យបានយ៉ាងរហ័សនិងច្បាស់លាស់។ ដោយសារសមត្ថភាពនេះ គំនូសតាងបានក្លាយជាឧបករណ៍មូលដ្ឋានក្នុងស្ថិតិ សេដ្ឋកិច្ច វិទ្យាសាស្ត្រ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន។

ប្រភេទគំនូសតាង

ប្រភព: Wikipedia

គំនូសតាងអាចចែកចេញជាប្រភេទជាច្រើន តាមគោលបំណងនិងរបៀបបង្ហាញទិន្នន័យ។ ក្រុមទីមួយគឺគំនូសតាងស្ថិតិ ដែលរួមមានគំនូសតាងរបារ (bar chart) សម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃ គំនូសតាងបន្ទាត់ (line chart) សម្រាប់បង្ហាញនិន្នាការពេលវេលា និងគំនូសតាងរង្វង់ (pie chart) សម្រាប់បង្ហាញសមាមាត្រ។ ក្រៅពីនេះ មានគំនូសតាងអ៊ីស្តូក្រាម (histogram) គំនូសតាងប្រអប់ (box plot) និងគំនូសតាងកន្ទាយ (scatter plot) ដែលប្រើក្នុងការវិភាគការចែកចាយនិងទំនាក់ទំនងទិន្នន័យ។

ក្រុមទីពីរគឺគំនូសតាងរចនាសម្ព័ន្ធ ដែលពិពណ៌នាអំពីដំណើរការ ឋានានុក្រម ឬប្រព័ន្ធ។ ឧទាហរណ៍ គំនូសតាងលំហូរ (flowchart) ប្រើសម្រាប់ពន្យល់ជំហ៊ានការងារ រីឯគំនូសតាងរចនាសម្ព័ន្ធអង្គការ (organizational chart) បង្ហាញពីឋានានុក្រមក្នុងស្ថាប័ន។ គំនូសតាង Gantt និងគំនូសតាង PERT ក៏ត្រូវបានប្រើក្នុងការគ្រប់គ្រងគម្រោងផងដែរ។

ក្រុមទីបីគឺគំនូសតាងហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាគំនូសតាងទៀន (candlestick chart) គំនូសតាង Kagi និងគំនូសតាង Renko ដែលប្រើសម្រាប់វិភាគចលនាតម្លៃទ្រព្យសកម្ម។ ចំពោះគំនូសតាងឯកទេស មានដូចជាផែនទីកម្តៅ (heatmap) គំនូសតាងកាតូប្រាម (cartogram) គំនូសតាង Sunburst និងគំនូសតាង Smith ដែលត្រូវបានអនុវត្តក្នុងវិស័យនីមួយៗតាមតម្រូវការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រើប្រាស់ក្រាហ្វិកដើម្បីតំណាងទិន្នន័យមានប្រវត្តិយូរលង់ ប៉ុន្តែគំនូសតាងទំនើបបានចាប់កំណើតនៅចុងសតវត្សទី១៨។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចស្កុតឡង់ លោក វីលៀម ផ្លេហ្វែរ (William Playfair) ត្រូវបានចាត់ទុកជាបុគ្គលដែលបង្កើតគំនូសតាងស្ថិតិដំបូងគេ។ លោកបានបោះពុម្ពគំនូសតាងបន្ទាត់ របារ និងរង្វង់នៅឆ្នាំ១៧៨៦ និង១៨០១ ដោយប្រើវាដើម្បីវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេស។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៨៥៨ គិលានុបដ្ឋយិកា ហ្វ្លូរ៉ង់ស៍ ណៃធីងហ្គេល (Florence Nightingale) បានបង្កើតគំនូសតាងតំបន់ប៉ូឡា (coxcomb chart) ដើម្បីបង្ហាញពីមូលហេតុនៃការស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមគ្រីមៀ ដែលជំរុញឱ្យមានកំណែទម្រង់សុខាភិបាលយោធាយ៉ាងសំខាន់។

នៅសតវត្សទី១៩និងទី២០ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានបង្កើតគំនូសតាងថ្មីៗជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាគំនូសតាងលំហូររបស់ឆាលស៍ មីណាត (Charles Minard) ដែលបង្ហាញពីចលនាទ័ពណាប៉ូឡេអុងក្នុងយុទ្ធនាការរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៨១២។ ជាមួយនឹងការមកដល់នៃកុំព្យូទ័រនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ការបង្កើតក្រាហ្វិកបានប្រែក្លាយជាឌីជីថល ហើយកម្មវិធីដូចជា Lotus 1-2-3 និង Microsoft Excel បានធ្វើឱ្យគំនូសតាងក្លាយជាឧបករណ៍ទូទៅសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នានៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ និង១៩៩០។

ការប្រើប្រាស់ និងអត្ថប្រយោជន៍

ប្រភព: Wikipedia

គំនូសតាងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការវិភាគ និងការទំនាក់ទំនងទិន្នន័យនៅគ្រប់វិស័យ។ នៅក្នុងអាជីវកម្ម អ្នកគ្រប់គ្រងប្រើប្រាស់គំនូសតាងដើម្បីតាមដានសូចនាករសំខាន់ៗដូចជាចំណូល ចំណាយ និងចំណែកទីផ្សារ។ គណនេយ្យករ និងវិនិយោគិនពឹងផ្អែកលើគំនូសតាងហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីសម្រេចចិត្តលើការទិញ ឬលក់ភាគហ៊ុន។ ក្នុងវិស្វកម្ម គំនូសតាង Smith ជួយវិស្វករអេឡិចត្រូនិកក្នុងការរចនាប្រព័ន្ធបញ្ជូនសញ្ញា ខណៈគំនូសតាងប្រូបាប៊ីលីតេ (probability plot) ត្រូវបានប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃការចែកចាយស្ថិតិ។

វិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងការស្រាវជ្រាវប្រើគំនូសតាងដើម្បីបង្ហាញលទ្ធផលពិសោធន៍ ដូចជាគំនូសតាងកន្ទាយ (scatter plot) និងគំនូសតាងបន្ទាត់កំហុស (error bar chart) ដែលជួយឱ្យអ្នកអានយល់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យ។ ក្នុងវិស័យអប់រំ គំនូសតាងត្រូវបានប្រើជាសម្ភារៈបង្រៀនដើម្បីពន្យល់គោលគំនិតពិបាកៗឱ្យកាន់តែងាយស្រួល។ លើសពីនេះ គំនូសតាង Gantt បានក្លាយជាឧបករណ៍ដែលមិនអាចខ្វះបានក្នុងការគ្រប់គ្រងគម្រោង ដោយជួយរៀបចំកាលវិភាគ និងតាមដានពេលវេលា។ សូម្បីតែក្នុងការគ្រប់គ្រងគុណភាព គំនូសតាង Pareto និងគំនូសតាង Run ជួយក្រុមការងារឱ្យរកឃើញនិងដោះស្រាយបញ្ហាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

ភាពពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសម័យឌីជីថល ការបង្កើតគំនូសតាងកាន់តែងាយស្រួល និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងមុន។ ឧបករណ៍ដូចជា Microsoft Excel, Tableau, Power BI, និងបណ្ណាល័យ D3.js អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើបង្កើតគំនូសតាងដែលមានលក្ខណៈអន្តរកម្ម និងស្រស់ស្អាតបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិដល់ក្នុងស្រុក បានងាកមកប្រើប្រាស់គំនូសតាងជាផ្នែកសំខាន់នៃព័ត៌មានវិទ្យា (data journalism) ដើម្បីពន្យល់រឿងរ៉ាវស្មុគស្មាញឱ្យទស្សនិកជនយល់បានភ្លាមៗ។

សម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គំនូសតាងបានដើរតួនាទីកាន់តែធំក្នុងការផ្សព្វផ្សាយទិន្នន័យសាធារណៈ។ ក្រសួង និងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលប្រើគំនូសតាងដើម្បីបង្ហាញសូចនាករសេដ្ឋកិច្ច ទិន្នន័យជំរឿនប្រជាជន និងស្ថិតិសុខាភិបាលសាធារណៈ ដូចជាករណីជំងឺកូវីដ-១៩ ជាដើម។ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកក៏បានបញ្ចូលគំនូសតាងទៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន ដើម្បីបង្កើនតម្លាភាពនិងភាពជឿជាក់។ KhmerPulse ជាវេទិកាព័ត៌មានដែលសំយោគទស្សនៈចម្រុះ ក៏បានប្រើប្រាស់គំនូសតាងយ៉ាងសកម្ម ដើម្បីផ្តល់ឱ្យអ្នកអាននូវការយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅតាមរយៈការបង្ហាញទិន្នន័យជាក្រាហ្វិក។