ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា លោកបណ្ឌិត មហាធា មហាម៉ាដ (កើត ១០ កក្កដា ១៩២៥) គឺជាអ្នកនយោបាយ វេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកនិពន្ធម៉ាឡេស៊ី ដែលធ្លាប់ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីពីរអាណត្តិ៖ លើកដំបូងពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ២០០៣ និងលើកទីពីរពីឆ្នាំ ២០១៨ ដល់ ២០២០។ លោកជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីយូរជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសនេះ ដោយសរុបរយៈពេល ២៤ ឆ្នាំ។ ដោយសារតួនាទីដ៏សំខាន់ក្នុងការកសាងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប លោកត្រូវបានប្រជាជនម៉ាឡេស៊ីហៅថាជា «បិតាទំនើបភាវូបនីយកម្ម»។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ រូបគំនូរជញ្ជាំងប្រវែង ៣០.៤៨ ម៉ែត្រត្រូវបានគូរនៅទីក្រុងអាឡូសេតា ដោយបង្ហាញរូបលោកជាមួយនឹងអគារប៉េត្រូណាសនិងរថយន្ត Proton Saga ដើម្បីជានិមិត្តរូបនៃកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់លោក។ បន្ថែមពីនេះ នៅឆ្នាំ ២០២០ រូបសំណាកលោកត្រូវបានសាងសង់នៅទីក្រុងសារ៉ាយេវ៉ូ ប្រទេសបូស្ន៊ី ដែលបញ្ជាក់ពីការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិរបស់លោក។ បច្ចុប្បន្នលោកមានអាយុ ១០០ ឆ្នាំ និងជាអតីតមេដឹកនាំប្រទេសចំណាស់ជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោកដែលនៅរស់ ថែមទាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីទីមួយដែលឈានដល់វ័យនេះផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា លោកមហាធា កើតនៅទីក្រុងអាឡូសេតា រដ្ឋកេដា ក្នុងសម័យម៉ាឡាយ៉ារបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ ឪពុករបស់លោកឈ្មោះ មហាម៉ាត់ អ៊ីសកានដា (កើត ១៨៨១ ស្លាប់ ១៩៦១) ជានាយកសាលានៅមហាវិទ្យាល័យស៊ុលតង់ អាប់ឌុល ហាមីដ (Sultan Abdul Hamid College) ដែលជាសាលាដែលលោកបានចូលរៀនដំបូង។ ម្តាយរបស់លោកជាស្ត្រីមេផ្ទះ។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សាមធ្យម លោកបានបន្តទៅសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនៅមហាវិទ្យាល័យ King Edward VII College of Medicine នៅប្រទេសសិង្ហបុរី។ នៅថ្ងៃបញ្ចប់ការសិក្សាឆ្នាំ ១៩៥៣ កាសែត The Straits Times បានរាយការណ៍ថាលោកជានិស្សិតម្នាក់ក្នុងចំណោម ៣៤ នាក់ដែលបានទទួលសញ្ញាប័ត្រវេជ្ជបណ្ឌិត។ ក្នុងពិធីបញ្ចប់ការសិក្សានោះ លោកបានថតរូបជាមួយភរិយារបស់លោក គឺវេជ្ជបណ្ឌិត ស៊ីត៊ី ហាស្មា ដែលបានរៀបការជាមួយលោក។ ក្រោយមក លោកបានធ្វើការជាវេជ្ជបណ្ឌិតរដ្ឋាភិបាល និងបើកគ្លីនិកឯកជន រហូតដល់ចូលប្រឡូកក្នុងឆាកនយោបាយយ៉ាងសកម្ម។ លោកក៏ជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន ដែលរិះគន់គោលនយោបាយអាណានិគមនិយម និងស្នើដំណោះស្រាយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ស្របតាមវិគីភីឌា អាជីពនយោបាយរបស់លោកបានចាប់ផ្តើមតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០ ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងលក្ខខណ្ឌសញ្ជាតិសម្រាប់ជនមិនមែនម៉ាឡេ។ លោកបានចូលរួមជាមួយអង្គការជាតិម៉ាឡេរួបរួម (UMNO) នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយក្រោយមកត្រូវបានជ្រើសតាំងជាសមាជិកសភាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤។ លោកបានឡើងកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីអប់រំ (១៩៧៤‑១៩៧៧) និងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី (១៩៧៦‑១៩៨១) មុននឹងឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី ១៧ កក្កដា ១៩៨១ ដូចបានចុះផ្សាយដោយកាសែត The Straits Times។

ក្នុងរយៈពេល ២២ ឆ្នាំនៃការកាន់អំណាចលើកទីមួយ លោកបានដាក់ចេញគោលនយោបាយ «មើលទៅបូព៌ា» (Look East Policy) ដោយយកគំរូតាមប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង។ លោកបានជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ រួមទាំងគម្រោងរថយន្តជាតិ Proton Saga ដែលលោកជឿថាអាចជួយប្រែក្លាយម៉ាឡេស៊ីទៅជាប្រទេសឧស្សាហកម្ម។ រាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រើប្រាស់ពន្ធនាំចូលដើម្បីការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក និងកំណត់លំហូរចេញនៃរូបិយវត្ថុទៅក្រៅប្រទេស។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ប្រតិបត្តិការហៅ «Dawn Raid» បានអនុញ្ញាតឱ្យម៉ាឡេស៊ីទិញភាគហ៊ុនក្រុមហ៊ុន Guthrie Corporation មកវិញពីម្ចាស់ហ៊ុនអង់គ្លេស ដែលជានិមិត្តរូបនៃជាតិនិយមសេដ្ឋកិច្ច។ ជាមួយគ្នានេះ គម្រោងអគារប៉េត្រូណាស ទាំងពីរ (Petronas Twin Towers) ដែលសាងសង់នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក បានក្លាយជាសញ្ញាសម្គាល់នៃភាពរុងរឿងរបស់ម៉ាឡេស៊ី។

ក្នុងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ីឆ្នាំ ១៩៩៧ លោកបានធ្វើការសម្រេចចិត្តយ៉ាងក្លាហានដោយបដិសេធលក្ខខណ្ឌជំនួយរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) ហើយជំនួសមកវិញបានដាក់ការគ្រប់គ្រងមូលធន និងរូបិយប័ណ្ណ ដែលអាចឱ្យប្រទេសឆ្លងកាត់វិបត្តិបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិ លោកមានទំនាក់ទំនងការទូតយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយបានជួបជាមួយមេដឹកនាំពិភពលោកជាច្រើនដូចជា ប្រធានាធិបតី Ronald Reagan និង Bill Clinton នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រធានាធិបតី Vladimir Putin នៃរុស្ស៊ី នាយករដ្ឋមន្ត្រី Yoshirō Mori នៃជប៉ុន និងប្រធានាធិបតី Suharto នៃឥណ្ឌូនេស៊ី។ លោកក៏ជាសំឡេងដ៏មុតស្រួចតំណាងឱ្យអាស៊ាននៅឯមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ និងកិច្ចប្រជុំ G8 ផងដែរ។

បន្ទាប់ពីលាលែងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ លោកនៅតែដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងនយោបាយម៉ាឡេស៊ី ដោយរិះគន់ជាសាធារណៈចំពោះអ្នកស្នងតំណែង និងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលបន្តបន្ទាប់។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ លោកបានត្រឡប់មកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីម្តងទៀតក្នុងអាយុ ៩២ ឆ្នាំ ក្រោយពីបានដឹកនាំសម្ព័ន្ធ Pakatan Harapan ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល Barisan Nasional ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសជាង ៦០ ឆ្នាំ។ ក្នុងអាណត្តិទីពីរនេះ លោកបានជួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក Mike Pompeo ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន Rodrigo Duterte ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូនេស៊ី Joko Widodo និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន Shinzo Abe ដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី។ ទោះយ៉ាងណា រដ្ឋាភិបាលចម្រុះបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារវិបត្តិនយោបាយ។ លោកបានបង្កើតសម្ព័ន្ធថ្មី Gerakan Tanah Air (GTA) នៅឆ្នាំ ២០២២ ដើម្បីចូលរួមការបោះឆ្នោត ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បើទោះបីមានវ័យ ១០០ ឆ្នាំហើយក៏ដោយ លោកមហាធា នៅតែបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ។ តាមវិគីភីឌា កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៥ លោកបានអញ្ជើញចូលរួមពិធីបុណ្យសពរដ្ឋរបស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី Abdullah Ahmad Badawi ជាមួយកូនប្រុស Mukhriz និងកូនស្រី Marina។ ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំដដែល លោកបានទទួលជួបសន្ទនាជាមួយលោក Muhammad Yunus ប្រធានទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នបង់ក្លាដែស នៅឯទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន។ ការជួបជុំនេះបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ដែលបង្ហាញថាលោកនៅតែជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

កេរ្តិ៍ដំណែលរបស់លោកចំពោះម៉ាឡេស៊ី និងពិភពលោកគឺមានភាពស៊ីជម្រៅ។ គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចជាតិនិយមរបស់លោក ជាពិសេសការប្រើប្រាស់របាំងពន្ធ និងការការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក បានធ្វើជាគំរូសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា លោកមហាធា គឺជាតួអង្គមួយដែលគួរសិក្សា ព្រោះលោកបានបង្ហាញពីរបៀបដឹកនាំប្រទេសតូចមួយឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍដោយមិនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើមហាអំណាចបរទេស។ លើសពីនេះ ការឡើងមកកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាថ្មីនៅអាយុចាស់ បានធ្វើឱ្យលោកក្លាយជានិមិត្តរូបនៃឆន្ទៈនយោបាយ និងការតស៊ូមិនចេះអស់។