ជំងឺឈីគុនហ្គូនយ៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺឈីគុនហ្គូនយ៉ា គឺជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយវីរុសឈីគុនហ្គូនយ៉ា ហើយត្រូវបានចម្លងទៅមនុស្សតាមរយៈការខាំរបស់មូសខ្លាញីដែលមានមេរោគ ។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស រោគសញ្ញាសំខាន់ៗរួមមានគ្រុនក្តៅឡើងខ្លាំង និងការឈឺសន្លាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលជាធម្មតាចាប់ផ្តើមបង្ហាញក្នុងរយៈពេល ៤ ទៅ ៨ ថ្ងៃក្រោយការខាំ ។ ការឈឺចាប់នេះត្រូវបានពណ៌នាថា«ធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង» ហើយជួនកាលបណ្តាលឲ្យអ្នកជំងឺមិនអាចកម្រើកបានដូចប្រក្រតី ។ គួរកត់សម្គាល់ថា មានអ្នកឆ្លងមួយចំនួនមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់ តែនៅតែអាចជាប្រភពចម្លងតាមមូសបាន ។ ជំងឺនេះមានវត្តមានជាសកលនៅតាមតំបន់ត្រូពិច និងស៊ុបត្រូពិច ជាពិសេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដែលកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមផែនទីរបស់មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងបង្ការជំងឺ (CDC) នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានបង្ហាញនៅលើវិគីភីឌាកាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៩ ប្រទេសដែលមានការឆ្លងរាលដាលមេរោគឈីគុនហ្គូនយ៉ាក្នុងស្រុក (ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់) គ្របដណ្តប់តំបន់ភាគច្រើននៃទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងតំបន់ការាបៀន ។ កម្ពុជាត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងប្រទេសមានការឆ្លងរាលដាលនេះផងដែរ រួមជាមួយប្រទេសជិតខាងដូចជា ថៃ វៀតណាម ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា ។ នេះបញ្ជាក់ថាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះប្រឈមមុខនឹងការឆ្លងមេរោគនេះជាប្រចាំ ជាពិសេសនៅរដូវវស្សាដែលមូសបង្កាត់ពូជច្រើន ។

តាមឯកសារវិគីភីឌា ក្រុមប្រជាជនដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការវិវត្តទៅជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងររួមមាន កុមារតូចៗ មនុស្សវ័យចំណាស់ និងអ្នកដែលមានជំងឺប្រចាំកាយផ្សេងៗ ។ លើសពីនេះ អ្នកដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានមូស Aedes ច្រើន ឬអ្នកធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ទាំងនោះ ក៏មានឱកាសឆ្លងខ្ពស់ផងដែរ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការរីករាលដាលនៃជំងឺឈីគុនហ្គូនយ៉ាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការពង្រីកវត្តមានរបស់មូស Aedes ជាពិសេស Aedes albopictus ដែលមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ជាងមូស Aedes aegypti ។ យោងតាមផែនទីចែកចាយមូស A. albopictus នៅលើវិគីភីឌាគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៥ ប្រភេទមូសនេះបានពង្រីកវត្តមានពីទ្វីបអាស៊ី ទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងខាងត្បូង ។ កត្តាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការធ្វើនគរូបនីយកម្មក៏ត្រូវបានគេជឿថាបានរួមចំណែកដល់ការកើនឡើងនៃការផ្ទុះរាលដាលដែរ ។ ការផ្ទុះរាលដាលធំៗនាពេលថ្មីៗនេះបានធ្វើឲ្យជំងឺនេះទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីអង្គការសុខភាពពិភពលោក និងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ដោយសារសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការឆ្លងរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់តំបន់ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុន ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ដោយសារតែការឈឺសន្លាក់អាចបន្តកើតមានរហូតរាប់ខែ ឬរាប់ឆ្នាំ ជំងឺឈីគុនហ្គូនយ៉ាអាចបណ្តាលឲ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់គុណភាពជីវិត និងសមត្ថភាពការងាររបស់បុគ្គល ។ នៅកម្រិតសង្គម ការផ្ទុះរាលដាលអាចបណ្តាលឲ្យមានការចំណាយសុខាភិបាលកើនឡើង និងការបាត់បង់ផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសនៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្ម ។ តាមវប្បធម៌ ជំងឺនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាមឈ្មោះដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥរិយាបថរបស់អ្នកជំងឺ ដោយពាក្យថា «ឈីគុនហ្គូនយ៉ា» ក្នុងភាសា Makonde នៃទ្វីបអាហ្វ្រិក មានន័យថា «ក្លាយទៅជាកោង» សំដៅទៅលើឥរិយាបថឈរកោងរបស់អ្នកជំងឺដោយសារការឈឺចាប់សន្លាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជំងឺឈីគុនហ្គូនយ៉ានៅតែជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះកម្ពុជាស្ថិតក្នុងតំបន់ដែលមានការឆ្លងរាលដាលសកម្ម ។ ផែនទី CDC ឆ្នាំ ២០១៩ និងផែនទីចែកចាយមូស A. aegypti ឆ្នាំ ២០១៥ បញ្ជាក់ថា មូសដែលចម្លងជំងឺនេះមានវត្តមានពាសពេញទឹកដីកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតំបន់ទីក្រុងនិងជនបទដែលមានទឹកដក់ ។ ដោយសារមិនទាន់មានវ៉ាក់សាំងការពារ អ្នកស្រុកត្រូវពឹងផ្អែកលើវិធានការបង្ការដូចជា ការប្រើមុង ការស្លៀកពាក់ដៃជើងវែង និងការកម្ចាត់ទីជម្រកមូស ។ ការតាមដានស្ថានភាពជំងឺ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានសុខភាពជាប្រចាំ គឺជាគន្លឹះក្នុងការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃជំងឺនេះនៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់ ។