បដិវត្តន៍វប្បធម៌ចិន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បដិវត្តន៍វប្បធម៌ (ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា "បដិវត្តន៍វប្បធម៌មហាជន") គឺជាចលនាសង្គមនយោបាយមួយនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ វាត្រូវបានប្រកាសឡើងដោយប្រធានគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន លោក ម៉ៅ សេទុង នៅឆ្នាំ១៩៦៦ និងមានរយៈពេលរហូតដល់លោកមរណទេសនៅឆ្នាំ១៩៧៦។ គោលបំណងដែលបានប្រកាសនោះ គឺដើម្បីរក្សាកុម្មុយនិស្តចិនដោយការបោសសំអាតសំណល់នៃធាតុពុករលួយនិងវប្បធម៌ប្រពៃណីចេញពីសង្គមចិន។

យោងតាមវិគីភីឌា ចលនានេះបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងការចេញផ្សាយអត្ថបទនាយកមួយរបស់កាសែត People's Daily នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយអំពាវនាវឲ្យ "បោសសំអាតអបិយវត្ថុ ពស់ និងខ្មោចទាំងអស់" និងលុបបំបាត់ "របស់ចាស់ទាំងបួន" (ទំនៀមទម្លាប់ចាស់ វប្បធម៌ចាស់ ទម្លាប់ចាស់ និងគំនិតចាស់) ដែលបាន "ពុកផុស" សង្គមចិនអស់រាប់ពាន់ឆ្នាំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បដិវត្តន៍វប្បធម៌បានគ្របដណ្ដប់ទូទាំងប្រទេសចិន ចាប់ពីទីក្រុងធំៗរហូតដល់ជនបទ។ ក្រុមយុវជនដែលគេស្គាល់ថាជា "ឆ្មករ" (Red Guards) បានក្លាយជាកម្លាំងចលករសំខាន់នៃចលនានេះ ដោយពួកគេត្រូវបានគាំទ្រដោយថ្នាក់ដឹកនាំបក្សដូចជា លោក លីន ប៊ីវ (Lin Biao) និងលោកស្រី ជៀង ឈីង (Jiang Qing)។ ពួកគេបានធ្វើការចល័តមហាជននៅក្នុងបាតុកម្មធំៗ និងបានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើបុគ្គលដែលត្រូវបានចោទថាជា "អ្នកដើរតាមផ្លូវមូលធននិយម"។

វិគីភីឌារាយការណ៍ថា មហាជនទូទៅរាប់លាននាក់ត្រូវបានទាក់ទាញឲ្យចូលរួមក្នុងរលកនៃអំពើហិង្សានិងការរិះគន់ជាសាធារណៈ ដែលគេហៅថា "សម័យប្រជុំរិះគន់" (struggle sessions)។ ជនរងគ្រោះរួមមានគ្រូបង្រៀន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បករ និងមន្ត្រីបក្សជាន់ខ្ពស់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បដិវត្តន៍វប្បធម៌បានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៦៦ ក្រោមការដឹកនាំផ្ទាល់របស់លោក ម៉ៅ សេទុង។ គន្លឹះសំខាន់រួមមានការចេញផ្សាយ "សេចក្តីជូនដំណឹងថ្ងៃទី១៦ ឧសភា" និងអត្ថបទនាយក "បោសសំអាតអបិយវត្ថុ ពស់ និងខ្មោចទាំងអស់" នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦៦។ អត្ថបទនេះបានអំពាវនាវឲ្យមហាជន "បោសសំអាត" របស់ចាស់ទាំងបួន។

បន្ទាប់មក យុវជនឆ្មកររាប់លាននាក់បាននាំគ្នាចុះតាមដងវិថី ដើម្បីធ្វើការរិះគន់និងវាយប្រហារទៅលើអ្នកដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "សត្រូវនៃបដិវត្តន៍"។ តាមវិគីភីឌា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដូចជា អតីតប្រធានរដ្ឋ លោក លូ សាអូឈី ត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនិងស្លាប់នៅឆ្នាំ១៩៦៩ ដោយសាកសពត្រូវបានបូជាដោយសម្ងាត់។

វិគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍អំពីអំពើហិង្សារវាងបក្សពួកឆ្មករខុសៗគ្នា ដែលបណ្ដាលឲ្យមានការស្លាប់និងរបួសជាច្រើន។ នៅទីក្រុងឆុងឈីង មានមនុស្សយ៉ាងហោច ៤០០ ទៅ ៥០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់និងបញ្ចុះនៅក្នុងទីបញ្ចុះសពពិសេស (Cultural Revolution Cemetery) ដែលជាផ្នែកមួយនៃចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបយ៉ាងហោច ១៧០០ នាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បដិវត្តន៍វប្បធម៌បានបណ្ដាលឲ្យមានការរាំស្ទះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចចិន។ សាលារៀនត្រូវបានបិទ រោងចក្រឈប់ដំណើរការ ហើយអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសជាច្រើនត្រូវបានគេធ្វើទុក្ខ ឬសម្លាប់។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកាំជ្រួចលំដាប់កំពូលម្នាក់ឈ្មោះ យ៉ាវ ថុងប៊ីន (Yao Tongbin) ត្រូវបានវាយសម្លាប់ដោយហ្វូងមនុស្សក្នុងទីក្រុងប៉េកាំងនៅឆ្នាំ១៩៦៨ ដែលបណ្ដាលឲ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ជូ អេនឡាយ (Zhou Enlai) ចេញបញ្ជាការពារពិសេសដល់អ្នកបច្ចេកទេសសំខាន់ៗ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ការបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាលក្ខណៈសម្គាល់មួយរបស់បដិវត្តន៍។ យោងតាមវិគីភីឌា ពួកឆ្មករបានវាយកម្ទេចរូបសំណាក់ព្រះពុទ្ធ វត្តអារាម និងស្នាដៃសិល្បៈបុរាណ។ សូម្បីតែផ្នូរអធិរាជក៏ត្រូវបានបន្ថោក។ សាកសពអធិរាជាលីវ៉ាន (Wanli Emperor) និងព្រះនាងត្រូវបានអូសចេញពីផ្នូរហើយត្រូវបាន "កាត់ទោស" និងដុតចោល។ ទីក្រុងប៉េកាំងខ្លួនឯងក៏បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះថ្នល់និងសួនច្បារជាច្រើន ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីមនោគមវិជ្ជាបដិវត្តន៍ ដូចជាថ្នល់ "អង់ទី-អធិរាជនិយម" និងសួន "កម្មករ-កសិករ-ទាហាន" ដែលក្រោយមកត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះត្រឡប់ទៅដើមវិញ។ តាមវិគីភីឌា ទន្ទឹមនឹងការបំផ្លាញ ក៏មានការបង្កើត "រឿងគំរូ" (Model Dramas) ដូចជារបាំ "កងទ័ពស្រីក្រហម" (The Red Detachment of Women) ដែលត្រូវបានលើកស្ទួយជំនួសវប្បធម៌ប្រពៃណី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាបដិវត្តន៍វប្បធម៌បានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៧៦ក៏ដោយ ក៏ស្លាកស្នាមរបស់វានៅតែបន្តមានឥទ្ធិពលដល់សង្គមចិនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ឪពុករបស់ប្រធានាធិបតីចិនបច្ចុប្បន្ន លោក ស៊ី ជីនភីង (Xi Jinping) ពោលគឺលោក ស៊ី ចុងស៊ុន (Xi Zhongxun) ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថាជា "ធាតុប្រឆាំងបក្ស" ហើយត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មក្នុងសម័យប្រជុំរិះគន់នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧។ ក្រោយការស្លាប់របស់ម៉ៅ លោក តេង សៀវពីង បានឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានចាប់ផ្ដើមដំណើរការកំណែទម្រង់និងបើកចំហរ (Reform and Opening-up) ដោយរំលែកពីមេរៀនដ៏ឈឺចាប់នៃទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។

ចំពោះអ្នកអានខ្មែរ បដិវត្តន៍វប្បធម៌ជាប្រធានបទដែលមានសារៈសំខាន់ ដោយហេតុថាវាបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃចលនានយោបាយជ្រុលនិយម និងការបំផ្លាញស្ថាប័នសង្គម។ ដោយសារទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងចិននិងកម្ពុជាក្នុងសម័យទំនើប ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រចិនជួយឲ្យមានការយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីគោលនយោបាយបច្ចុប្បន្ន និងការវិវត្តន៍របស់ប្រទេសមហាអំណាចមួយនេះ។ សារមន្ទីរនានាដូចជានៅទីក្រុងសេនជិន (Shenzhen) បន្តដាក់តាំងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ពីសម័យនោះ ដើម្បីឲ្យមនុស្សជំនាន់ក្រោយបានស្វែងយល់ពីអតីតកាល។