ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឈីរ៉ាល់ភាព (Chirality) គឺជាលក្ខណសម្បត្តិរបស់វត្ថុមួយ ដែលមិនដូចគ្នាទៅនឹងរូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់វា។ តាម Wikipedia វត្ថុមួយត្រូវបានចាត់ថាជាវត្ថុ "ឈីរ៉ាល់" (chiral) ប្រសិនបើវាមិនដូចគ្នាទៅនឹងរូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់វា ពោលគឺគេមិនអាចដាក់វាត្រួតលើរូបឆ្លុះនោះបានទាំងស្រុងឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វត្ថុដែលមិនឈីរ៉ាល់ (achiral) គឺវត្ថុដែលរូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់វាមិនអាចបែងចែកពីវត្ថុដើមបាន ដូចជាស្វ៊ែរជាដើម។

ឧទាហរណ៍ដ៏សាមញ្ញបំផុតគឺដៃមនុស្ស៖ ដៃឆ្វេង និងដៃស្តាំ ជារូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់គ្នា ប៉ុន្តែមិនអាចបង្វិល ឬផ្អៀងឱ្យត្រួតស៊ីគ្នាបានទេ។ តាម Wikipedia ពាក្យថា chirality មានប្រភពមកពីពាក្យភាសាក្រិកបុរាណ ដែលមានន័យថា "ដៃ"។ ឈីរ៉ាល់ភាពឃើញមានតាំងពីម៉ូលេគុល និងពន្លឺ រហូតដល់សំបកខ្ចៅ និងរូបរាងកាយសត្វ ហើយវាជាគំនិតគ្រឹះក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនផ្នែក ដូចជា គីមីវិទ្យា រូបវិទ្យា ជីវវិទ្យា និងគណិតវិទ្យា។

ឈីរ៉ាល់ភាពក្នុងធម្មជាតិ

ប្រភព: Wikipedia

សំបកខ្ចៅគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីនៃឈីរ៉ាល់ភាពក្នុងធម្មជាតិ។ សំបកខ្ចៅអាចរមូរទៅខាងឆ្វេង ឬរមូរទៅខាងស្តាំ ហើយទិសរមូរនេះមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបានដោយគ្រាន់តែបង្វិល ឬផ្អៀងសំបកនោះទេ។ តាម Wikipedia សំបករមូរឆ្វេង និងសំបករមូរស្តាំ ជារូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់គ្នាទៅវិញទៅមក ហើយរូបខ្ចៅពីរក្នុងពពួក Neptunea ដែលមួយរមូរឆ្វេង និងមួយរមូរស្តាំ ត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបង្ហាញលក្ខណៈនេះ។

ក្រៅពីខ្ចៅ ឈីរ៉ាល់ភាពក៏លេចឡើងក្នុងរុក្ខជាតិ ដូចជាផ្ការបស់រុក្ខជាតិ Wachendorfia paniculata ដែលត្រូវបានលើកជាឧទាហរណ៍នៃភាពឆ្វេង-ស្តាំក្នុងរុក្ខជាតិ ព្រមទាំងក្នុងរូបរាងវង់នៃវត្ថុធម្មជាតិជាច្រើនទៀត។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថា ឈីរ៉ាល់ភាពលេចឡើងមិនត្រឹមតែក្នុងម៉ូលេគុលតូចៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់សារពាង្គកាយធំៗផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មនុស្សបានសង្កេតឃើញភាពឆ្វេង-ស្តាំក្នុងធម្មជាតិតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីឈីរ៉ាល់ភាពបានចាប់ផ្តើមច្បាស់លាស់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ជាពិសេសក្នុងគីមីវិទ្យា និងការសិក្សាអំពីពន្លឺ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថា ម៉ូលេគុលជាច្រើនមានទម្រង់ពីរដែលឆ្លុះកញ្ចក់គ្នា ដូចជាអាស៊ីតអាមីន alanine ដែលមានទម្រង់ (S) និង (R)។ ទម្រង់ទាំងពីរនេះមានគុណសម្បត្តិស្រដៀងគ្នាច្រើន ប៉ុន្តែអាចមានឥទ្ធិពលខុសគ្នានៅក្នុងប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រ។

តាម Wikipedia ពាក្យថា "chirality" ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Lord Kelvin នៅឆ្នាំ ១៨៩៤ ដើម្បីពិពណ៌នាអំពីរូបធរណីមាត្រ ឬក្រុមចំណុចដែលមិនអាចត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយរូបឆ្លុះកញ្ចក់របស់វាបាន។ ចាប់ពីពេលនោះមក គំនិតស្តីពីឈីរ៉ាល់ភាពបានរីកសាយទៅវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើន ចាប់ពីគីមីវិទ្យា រូបវិទ្យា ជីវវិទ្យា រហូតដល់គណិតវិទ្យា។

សារៈសំខាន់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ច

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ឈីរ៉ាល់ភាពលេចឡើងក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រច្រើនផ្នែក។ ក្នុងជីវវិទ្យា វាបង្ហាញខ្លួនក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធនៃសត្វមានឆ្អឹងកង ដែលការលូតលាស់របស់វារួមមានការបង្វិលជុំវិញអ័ក្ស (axial twist) ដូចក្នុងដ្យាក្រាមខាងលើ។ ក្នុងគីមីវិទ្យា ម៉ូលេគុលឆ្លុះកញ្ចក់ពីរអាចមានឥទ្ធិពលខុសគ្នាចំពោះប្រព័ន្ធជីវសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យការវិភាគ និងការបំបែកទម្រង់ឈីរ៉ាល់ក្លាយជាការងារសំខាន់ក្នុងឧស្សាហកម្មឱសថ។ ក្នុងរូបវិទ្យា សូម្បីតែពន្លឺក៏មានភាពជាដៃ គឺពន្លឺប៉ូល័រជារង្វង់អាចជា "ដៃស្តាំ" ឬ "ដៃឆ្វេង" អាស្រ័យលើទិសវិលរបស់វា។

ដោយសារឈីរ៉ាល់ភាពអាចប៉ះពាល់ដល់គុណសម្បត្តិ និងសុវត្ថិភាពនៃឱសថ និងផលិតផលគីមី វាក៏មានអត្ថន័យខាងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ ព្រោះឧស្សាហកម្មត្រូវវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាវិភាគ និងផលិតម៉ូលេគុលឈីរ៉ាល់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ឈីរ៉ាល់ភាពមិនមែនជាគំនិតដាច់ឆ្ងាយពីជីវិតប្រចាំថ្ងៃនោះទេ។ តាម Wikipedia វាលេចឡើងទាំងក្នុងម៉ូលេគុលជីវសាស្ត្រ ដូចជាអាស៊ីតអាមីន និងក្នុងបាតុភូតពន្លឺ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបខាងលើ។ ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប ចំណេះដឹងអំពីឈីរ៉ាល់ភាពត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង ចាប់ពីការអភិវឌ្ឍឱសថ រហូតដល់វត្ថុធាតុ និងបច្ចេកវិទ្យាពន្លឺ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ការស្គាល់ឈីរ៉ាល់ភាពអាចជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីព័ត៌មានវិទ្យាសាស្ត្រ និងសុខភាព ជាពិសេសពេលមានព័ត៌មានអំពីការអភិវឌ្ឍថ្នាំ និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ព្រមទាំងជួយឱ្យមើលឃើញភាពឆ្វេង-ស្តាំនៅក្នុងធម្មជាតិជុំវិញខ្លួន ចាប់ពីសំបកខ្ចៅ រហូតដល់ផ្កា និងរូបរាងវង់ផ្សេងៗ។