អាសន្នរោគ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជំងឺអាសន្នរោគគឺជាការឆ្លងមេរោគនៃពោះវៀនតូចដោយប្រភេទបាក់តេរី Vibrio cholerae ។ រោគសញ្ញាអាចមានពីគ្មាន រហូតដល់ស្រាល ឬធ្ងន់ធ្ងរ ។ រោគសញ្ញាបុរាណគឺរាករូសជាទឹកយ៉ាងច្រើនដែលមានរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ។ ការក្អួតនិងរមួលសាច់ដុំក៏អាចកើតមានដែរ ។ ការរាកអាចធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់បណ្តាលឱ្យខ្សោះជាតិទឹកនិងអតុល្យភាពអេឡិចត្រូលីតក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោង ។ លទ្ធផលនេះអាចនាំឱ្យមានភ្នែកលិចចូល ស្បែកត្រជាក់ឬខៀវ ការបាត់បង់ភាពយឺតរបស់ស្បែក និងភាពជ្រីវជ្រួញនៃដៃនិងជើង ហើយក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរអាចបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ។ រោគសញ្ញាចាប់ផ្តើមពីរម៉ោងទៅប្រាំថ្ងៃបន្ទាប់ពីការប៉ះពាល់ ។

ជំងឺនេះជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់មួយនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយវិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថាមានករណីរាប់លានករណីក្នុងមួយឆ្នាំៗ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជំងឺអាសន្នរោគភាគច្រើនកើតមាននៅក្នុងតំបន់ដែលមានអនាម័យមិនល្អនិងកង្វះលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាត ។ វាមានលក្ខណៈជាជំងឺប្រចាំតំបន់ (endemic) នៅផ្នែកខ្លះនៃអាស៊ីខាងត្បូង អាហ្វ្រិក ហើយពេលខ្លះនៅអាមេរិកឡាទីន ។ ការរីករាលដាលធំៗអាចកើតឡើងបន្ទាប់ពីគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដូចជាទឹកជំនន់ ឬក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួនដែលមានមនុស្សរស់នៅចង្អៀត ។ ប្រជាជនដែលរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាអ្នករស់នៅក្នុងសហគមន៍ក្រីក្រ ដែលខ្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹកស្អាតនិងប្រព័ន្ធលូទឹក ។

ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨-២០០៩ មានការរីករាលដាលយ៉ាងខ្លាំងនៅអនុតំបន់សាហារ៉ាក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលបានបង្កឱ្យមានករណីជំងឺនិងការស្លាប់ជាច្រើនម៉ឺននាក់ ។ ការផ្ទុះជំងឺនេះបង្ហាញពីការទាក់ទងគ្នារវាងជំងឺអាសន្នរោគនិងភាពក្រីក្រព្រមទាំងបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជំងឺអាសន្នរោគត្រូវបានគេដឹងថាមានប្រភពចេញពីតំបន់ដីសណ្តទន្លេគង្គាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាតាំងពីបុរាណកាល ។ ការរាតត្បាតសកលលើកទីមួយ (pandemic) បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៨១៧ ហើយបានរីករាលដាលទៅកាន់អាស៊ី អឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក និងអាមេរិក ។ ជាបន្តបន្ទាប់មានការរាតត្បាតធំៗចំនួនប្រាំពីរដងនៅទូទាំងពិភពលោក ។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគឺការសិក្សារបស់វេជ្ជបណ្ឌិត John Snow នៅទីក្រុងឡុងដ៍ឆ្នាំ ១៨៥៤ ដែលបានរកឃើញថាជំងឺនេះឆ្លងតាមទឹកកខ្វក់ពីម៉ាស៊ីនបូមទឹកសាធារណៈ ។ ការរកឃើញនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរោគរាតត្បាតវិទ្យាទំនើប ។ សាស្ត្រាចារ្យ Robert Koch បានកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរី Vibrio cholerae ជាមូលហេតុនៅឆ្នាំ ១៨៨៣ កំឡុងបេសកកម្មនៅអេហ្ស៊ីបនិងឥណ្ឌា ។

ចំណែកឯសាស្ត្រាចារ្យ Sambhu Nath De បានរកឃើញជាតិពុលរបស់បាក់តេរី (cholera toxin) និងបង្ហាញពីយន្តការនៃការបណ្តាលឱ្យរាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។ ការអភិវឌ្ឍថ្នាំផឹកធ្វើពីអំបិលនិងស្ករ (Oral Rehydration Solution – ORS) នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ បានក្លាយជាវិធីសាស្ត្រព្យាបាលដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ដែលបានជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សរាប់លាននាក់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជំងឺអាសន្នរោគមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំធេង ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ។ ការចំណាយលើការព្យាបាល ការបាត់បង់ផលិតភាពការងារ និងការរាំងស្ទះដល់វិស័យទេសចរណ៍សុទ្ធតែជាផលវិបាក ។ ក្នុងអំឡុងការរីករាលដាលធំៗ រដ្ឋាភិបាលត្រូវចំណាយថវិកាយ៉ាងច្រើនក្នុងការឆ្លើយតបផ្នែកសុខាភិបាលនិងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ជំងឺអាសន្នរោគបានបង្កើតការភ័យខ្លាចនិងការមាក់ងាយក្នុងសង្គមជាច្រើន ។ នៅសតវត្សទី ១៩ មានការបោះពុម្ពផ្សាយខិត្តប័ណ្ណណែនាំពីវិធីជៀសវាងជំងឺ ដូចជាខិត្តប័ណ្ណឆ្នាំ ១៨៤៩ នៅប្រទេសចក្រភពអង់គ្លេសជាដើម ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំងនិងការផ្សព្វផ្សាយអប់រំសុខភាពបានក្លាយជាផ្នែកសំខាន់នៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺ ។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាការចោលសាកសពនៅទីក្រុងប៉ាឡឺម៉ូឆ្នាំ ១៨៣៥ ក៏បានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលវប្បធម៌នៃការទប់ទល់នឹងជំងឺដ៏កាចសាហាវនេះ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ជំងឺអាសន្នរោគនៅតែជាការគំរាមកំហែងផ្នែកសុខភាពសកល ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការរីករាលដាលធំៗបានកើតឡើងក្នុងប្រទេសយេម៉ែន ហៃទី និងបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិកជាច្រើនក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាកត្តាបង្កើនហានិភ័យ ដោយសារទឹកជំនន់និងគ្រោះរាំងស្ងួតធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន ។

វ៉ាក់សាំងផ្ទាល់មាត់ដូចជា Euvichol-plus ត្រូវបានអង្គការសុខភាពពិភពលោកអនុម័ត ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងនៅតំបន់ដែលមានការរីករាលដាល ។ ទោះយ៉ាងណា តម្រូវការវ៉ាក់សាំងនៅតែខ្ពស់ជាងការផ្គត់ផ្គង់ ។

ទោះបីជាកម្ពុជាមិនសូវមានការរីករាលដាលធំនាពេលថ្មីៗក៏ដោយ ក៏ជំងឺនេះនៅតែជាក្តីបារម្ភព្រោះប្រទេសជិតខាងបានរាយការណ៍ពីការកើនឡើងនៃករណីម្តងម្កាល ។ ការពង្រឹងប្រព័ន្ធទឹកស្អាត និងការអប់រំពីអនាម័យនៅតែជាយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺអាសន្នរោគនៅកម្ពុជានិងតំបន់ ។