ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាជន (Republican People's Party ឬ CHP) គឺជាគណបក្សនយោបាយមួយនៅប្រទេសតួកគី ដែលមាននិន្នាការឆ្វេងកណ្ដាល និងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ វាជាគណបក្សនយោបាយចំណាស់ជាងគេនៅតួកគី ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Mustafa Kemal Atatürk ប្រធានាធិបតីទីមួយ និងជាស្ថាបនិកនៃសាធារណរដ្ឋតួកគីទំនើប។ ស្លាកសញ្ញារបស់គណបក្សរួមមានរូបព្រួញទាំង៦ (Six Arrows) ដែលតំណាងឲ្យគោលការណ៍គ្រឹះនៃលទ្ធិកេម៉ាល់និយម (Kemalism)៖ សាធារណរដ្ឋនិយម កំណែទម្រង់និយម និយមរដ្ឋគ្មានសាសនា និយមប្រជាជន ជាតិនិយម និងនិយមរដ្ឋដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ច។ បច្ចុប្បន្ននេះ គណបក្ស CHP មានសមាជិកសភាចំនួន ១៣៥ រូបនៅក្នុងរដ្ឋសភាជាតិ ដែលជាគណបក្សធំជាងគេទីពីរ បន្ទាប់ពីគណបក្សយុត្តិធម៌និងអភិវឌ្ឍន៍ (AK Party) ដែលកំពុងកាន់អំណាច។ គណបក្សនេះក៏ជាសមាជិកនៃអង្គការសង្គមនិយមអន្តរជាតិ (Socialist International) និងគណបក្សសង្គមនិយមអឺរ៉ុប (Party of European Socialists) ផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ស្ថាបនិកគណបក្សគឺលោក Mustafa Kemal Atatürk វីរបុរសឯករាជ្យនិងជាបិតានៃប្រទេសតួកគីទំនើប។ គណបក្ស CHP ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩២៣ ស្របនឹងការប្រកាសសាធារណរដ្ឋតួកគី។ ក្នុងនាមជាគណបក្សស្ថាបនិកនៃតួកគីទំនើប CHP បានដឹកនាំប្រទេសក្នុងសម័យកាលឯកបក្សពីឆ្នាំ ១៩២៣ ដល់ ១៩៥០។ លោក Atatürk បានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី និងជាប្រធានគណបក្សរហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៩៣៨។ បន្ទាប់មក លោក İsmet İnönü ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីយូរឆ្នាំ និងជាសម្ពន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់ Atatürk បានស្នងតំណែងជាប្រធានាធិបតី និងប្រធានគណបក្ស។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក İnönü គណបក្សបានបន្តគោលនយោបាយកំណែទម្រង់ និងបានផ្លាស់ប្ដូរទៅរកប្រព័ន្ធពហុបក្សនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៩២៣-១៩៥០ គណបក្ស CHP បានអនុវត្តកំណែទម្រង់ទំនើបកម្មជាច្រើន រួមមានការលុបបំបាត់អក្សរអារ៉ាប់ ការផ្ដល់សិទ្ធិបោះឆ្នោតដល់ស្ត្រី និងការផ្ដាច់សាសនាចេញពីរដ្ឋ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ សមាជិកមួយក្រុមបានបំបែកខ្លួនចេញដើម្បីបង្កើតគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (Democrat Party) ដែលក្រោយមកបានឈ្នះការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៥០ ហើយបានបញ្ចប់យុគសម័យឯកបក្ស។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារយោធាឆ្នាំ ១៩៦០ គណបក្ស CHP បានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្ដូរមកជាគណបក្សឆ្វេងកណ្ដាល ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Bülent Ecevit ។ លោក Ecevit បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ និង ១៩៧៧ ហើយគាត់បានដឹកនាំប្រទេសក្នុងអំឡុងពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងការលុកលុយប្រទេសកោះគីប្រុសនៅឆ្នាំ ១៩៧៤។ ក្រោយមក គណបក្សបានធ្លាក់ចុះ ហើយបានបាត់ខ្លួនពីសភានៅឆ្នាំ ១៩៩៩ ដោយសារមិនបានឈានដល់កម្រិត ១០%។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Deniz Baykal និងក្រោយមកលោក Kemal Kılıçdaroğlu ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ គណបក្សបានរស់ឡើងវិញជាកម្លាំងប្រឆាំងដ៏សំខាន់ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល AK Party។ ជ័យជម្នះដ៏ធំនៅក្នុងការបោះឆ្នោតមូលដ្ឋានឆ្នាំ ២០១៩ និង ២០២៤ ជាពិសេសនៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល និងអង់ការ៉ា បានបង្ហាញពីកម្លាំងបោះឆ្នោតឡើងវិញរបស់គណបក្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គណបក្ស CHP បច្ចុប្បន្នត្រូវបានដឹកនាំដោយលោក Özgür Özel ដែលឡើងកាន់តំណែងនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៣ បន្ទាប់ពីលោក Kemal Kılıçdaroğlu ចុះចេញក្រោយចាញ់ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២៣។ គណបក្សនៅតែជាកម្លាំងប្រឆាំងដ៏សំខាន់ចំពោះរដ្ឋាភិបាលអភិរក្សរបស់លោក Recep Tayyip Erdoğan និងគណបក្ស AK ដោយរក្សាជំហរគាំទ្ររដ្ឋគ្មានសាសនា និងគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យសេរី។ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអភិបាលមូលដ្ឋានឆ្នាំ ២០១៩ និងឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០២៤ គណបក្សបានទទួលជ័យជម្នះជាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយដណ្តើមអាសនៈអភិបាលក្រុងនៅអ៊ីស្តង់ប៊ុល និងអង់ការ៉ាពីគណបក្ស AK ដែលជាការប៉ះទង្គិចដល់ឥទ្ធិពលរបស់លោក Erdoğan។ អភិបាលក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល លោក Ekrem İmamoğlu និងអភិបាលក្រុងអង់ការ៉ា លោក Mansur Yavaş គឺជាឥស្សរជនសំខាន់ពីររូបរបស់គណបក្ស ហើយត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានសក្ដានុពលសម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងតំណែងថ្នាក់ជាតិនៅពេលអនាគត។ គណបក្ស CHP ក៏ជាផ្នែកមួយនៃសម្ព័ន្ធភាពជាតិ (Nation Alliance) ដែលបានបង្រួបបង្រួមគណបក្សប្រឆាំងចំនួន ៦ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២៣ ដោយមានគោលដៅស្ដារប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យសភា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse តួនាទីរបស់គណបក្ស CHP បានបង្ហាញពីនិន្នាការសកលនៃការតស៊ូរវាងចលនាប្រជាធិបតេយ្យសេរី និងរដ្ឋាភិបាលនិយមប្រជាធិបតេយ្យមិនពេញលេញ ដែលជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធសម្រាប់អ្នកតាមដាននយោបាយនៅកម្ពុជា និងតំបន់។