ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់កណ្តាល (CIA) គឺជាសេវាកម្មស៊ើបការណ៍បរទេសស៊ីវិលរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក។ ភារកិច្ចចម្បងរបស់ CIA គឺប្រមូលនិងវិភាគព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ពីជុំវិញពិភពលោក ព្រមទាំងធ្វើប្រតិបត្តិការសម្ងាត់ដើម្បីពង្រឹងសន្តិសុខជាតិអាមេរិក។ ទីភ្នាក់ងារនេះមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅមជ្ឈមណ្ឌលស៊ើបការណ៍ George Bush ក្នុងតំបន់ Langley រដ្ឋ Virginia ហើយពេលខ្លះគេនិយមហៅឈ្មោះកន្លែងនេះខ្លីថា "Langley"។ CIA គឺជាសមាជិកធំមួយនៃសហគមន៍ស៊ើបការណ៍សហរដ្ឋអាមេរិក (IC) ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ មក CIA បានរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ប្រធានផ្នែកស៊ើបការណ៍ជាតិ (DNI)។ ទីភ្នាក់ងារនេះផ្តល់ព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ដល់ប្រធានាធិបតី គណៈរដ្ឋមន្ត្រី កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងសម្ព័ន្ធមិត្តបរទេសផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ CIA ស្ថិតនៅក្នុងអគារមជ្ឈមណ្ឌលស៊ើបការណ៍ George Bush នៅ Langley រដ្ឋ Virginia ដែលជាតំបន់នៅជាយក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី។ តាមវិគីភីឌា អគារនេះត្រូវបានហៅកាត់ថា "Langley" ជាញឹកញាប់។ បុគ្គលិក CIA មានចំនួនរាប់ពាន់នាក់ធ្វើការទាំងនៅក្នុងនិងក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក រួមមានមន្ត្រីស៊ើបការណ៍ អ្នកវិភាគ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេស។ ជញ្ជាំងអនុស្សាវរីយ៍នៅទីស្នាក់ការកណ្តាលមានផ្កាយ ១៤០ ដែលនីមួយៗតំណាងឲ្យមន្ត្រី CIA ម្នាក់ដែលបានបាត់បង់ជីវិតក្នុងពេលបំពេញកាតព្វកិច្ច។ នាយក CIA ត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី និងទទួលការយល់ព្រមពីព្រឹទ្ធសភា។ ក្នុងចំណោមនាយក CIA ល្បីៗមានដូចជា Allen Dulles (ឆ្នាំ ១៩៥៣-១៩៦១) និង George H. W. Bush (ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក)។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ ក្រោមនាយក John Brennan CIA បានធ្វើការកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធធំបំផុតចាប់តាំងពីបង្កើតមក ដោយយោងតាមវិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា CIA ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ ដោយច្បាប់សន្តិសុខជាតិ ដើម្បីប្រមូលនិងវាយតម្លៃព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ CIA បានដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងការទប់ទល់នឹងការរីករាលដាលនៃឥទ្ធិពលសូវៀត។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ វាបានជួយចក្រភពអង់គ្លេសផ្ដួលរំលំនាយករដ្ឋមន្ត្រី Mohammad Mosaddegh របស់អ៊ីរ៉ង់ ហើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់បានចូលរួមក្នុងរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ប្រធានាធិបតី Jacobo Árbenz របស់ក្វាតេម៉ាឡា ដែលបានព្យាយាមធ្វើកំណែទម្រង់ដីធ្លី។

ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ CIA បានជ្រើសរើសក្រុមម៉ាហ្វីយ៉ាដូចជា Sam Giancana ដើម្បីរៀបចំផែនការលុបបំបាត់ Fidel Castro នៅគុយបា ដែលបង្ហាញពីវិធីសាស្ត្រធ្វើឃាតដ៏ចម្រូងចម្រាស់។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ប្រធានាធិបតី Gerald Ford បានជួបជាមួយនាយក CIA ដែលទើបតែងតាំងថ្មី លោក George H. W. Bush ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ CIA បានផ្តល់មូលនិធិនិងអាវុធដល់ក្រុមមូចាហ៊ីឌីននៅអាហ្វហ្កានីស្ថានតាមរយៈប្រតិបត្តិការ Cyclone ដែលក្រុមអ្នករិះគន់យល់ថាបានរួមចំណែកដល់ការកើតឡើងនៃក្រុមភេរវជន និងការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០១។

បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារ CIA បានដើរតួនាំមុខក្នុងការស៊ើបការណ៍និងសកម្មភាពប្រឆាំងភេរវកម្ម រួមទាំងការចែកប័ណ្ណប្រកាសរង្វាន់សម្រាប់អ្នកដែលចាប់ឬរាយការណ៍ពីសមាជិកតាលីបង់និងអាល់កៃដា និងប្រើប្រាស់ឧទ្ធម្ភាគចក្រ MI-17 ក្នុងប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ថវិកាពិតប្រាកដរបស់ CIA គឺជាការសម្ងាត់ ប៉ុន្តែគេជឿថាវាមានទំហំធំណាស់ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យទីភ្នាក់ងារនេះវិនិយោគក្នុងបច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗ។ យោងតាមវិគីភីឌា CIA បានដើរតួសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍយន្តហោះស៊ើបការណ៍ U-2 ដែលជាយន្តហោះស៊ើបការណ៍ដំបូងបំផុតមួយ ហើយក៏បានបង្កើតយន្តហោះ Lockheed A-12 និងដ្រូន D-21 ដែលគ្មានមនុស្សបើកដែរ។ យន្តហោះទាំងនេះមានសមត្ថភាពថតរូបពីលើអាកាស និងផ្តល់ព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ដ៏មានតម្លៃ។ ក្រុមហ៊ុន Lockheed Martin បានបរិច្ចាគគំរូយន្តហោះខ្នាត ១/៦ ទាំងបីនេះដល់ CIA សម្រាប់តាំងបង្ហាញនៅទីស្នាក់ការ។

ក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ CIA បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃភាពអាថ៌កំបាំងនិងអំណាចសម្ងាត់ ដោយត្រូវបានបង្ហាញក្នុងភាពយន្តហូលីវូដ សៀវភៅ និងរឿងភាគជាច្រើន។ ទោះយ៉ាងណា សកម្មភាពពិតរបស់វាភាគច្រើននៅតែត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាការសម្ងាត់កំពូល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

CIA នៅតែជាស្ថាប័នដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែវាក៏បន្តប្រឈមនឹងការរិះគន់ដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា អតីតនាយករង CIA លោក Michael Morell បានសុំទោសលោក Colin Powell អំពីការវាយតម្លៃខុសឆ្គងរបស់ CIA លើកម្មវិធីអាវុធប្រល័យលោករបស់អ៊ីរ៉ាក់ ដែលជាមូលហេតុមួយនាំទៅដល់ការឈ្លានពានឆ្នាំ ២០០៣។ លើសពីនេះ របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការស៊ើបការណ៍សេនាតបានលាតត្រដាងពីការប្រើប្រាស់ទារុណកម្មក្នុងកម្មវិធីឃុំខ្លួននិងសាកសួររបស់ CIA បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០១។ ការលាតត្រដាងទាំងនេះបានជំរុញឲ្យមានកំណែទម្រង់ច្បាប់ និងការពិភាក្សាជាសាកលអំពីតុល្យភាពរវាងសន្តិសុខជាតិ និងសិទ្ធិមនុស្ស។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា CIA ក៏ជាអង្គភាពដែលមានវត្តមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងតំបន់ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន ហើយសកម្មភាពរបស់វាអាចជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយតំបន់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។