ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាម Wikipedia សិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ (Civil Liberties) គឺជាសិទ្ធិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ដែលរដ្ឋាភិបាលប្ដេជ្ញាមិនដាក់កំហិត ដោយគ្មាននីតិវិធីត្រឹមត្រូវនៃច្បាប់ (due process of law)។ ការប្ដេជ្ញានេះអាចត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ ឬការបកស្រាយរបស់តុលាការ។ ស្នូលនៃសិទ្ធិទាំងនេះ គឺការធានាថារដ្ឋនឹងមិនរារាំងសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់បុគ្គល លើកលែងតែមាននីតិវិធីច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។

យោងតាមប្រភពដដែល វិសាលភាពនៃសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។ សិទ្ធិទាំងនេះគ្របដណ្តប់លើវិស័យជាច្រើន ចាប់ពីសេរីភាពផ្នែកមតិយោបល់ ជំនឿ និងសារព័ត៌មាន រហូតដល់សន្តិសុខ និងសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន សិទ្ធិឯកជនភាព ព្រមទាំងសិទ្ធិទាក់ទងនឹងយុត្តិធម៌។ ដោយសារសិទ្ធិទាំងនេះទាក់ទងផ្ទាល់នឹងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិទាំងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការតាមដានព័ត៌មានអំពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋ។

សិទ្ធិសេរីភាពសំខាន់ៗ

Wikipedia រាយការណ៍ថា សិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាទូទៅរួមមាន៖ សេរីភាពនៃសតិសម្បជញ្ញៈ (freedom of conscience) សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពសាសនា សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពនៃការជួបជុំ សន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួន សេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួន សេរីភាពនៃការនិយាយ សិទ្ធិឯកជនភាព សមភាពចំពោះមុខច្បាប់ នីតិវិធីត្រឹមត្រូវនៃច្បាប់ សិទ្ធិទទួលការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត។

ប្រភពដដែលក៏បានបញ្ជាក់ថា សិទ្ធិសេរីភាពផ្សេងទៀតរួមមាន សិទ្ធិកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ សិទ្ធិការពារខ្លួនឯង និងសិទ្ធិលើរាងកាយរបស់ខ្លួន (bodily integrity)។

លើសពីនេះ Wikipedia បានលើកឡើងថា ក្រៅពីភាពខុសគ្នារវាងសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងសេរីភាពប្រភេទផ្សេងទៀត ក៏មានភាពខុសគ្នារវាងសេរីភាពវិជ្ជមាន ឬសិទ្ធិវិជ្ជមាន (positive liberty/positive rights) និងសេរីភាពអវិជ្ជមាន ឬសិទ្ធិអវិជ្ជមាន (negative liberty/negative rights) ផងដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការធានា និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃសិទ្ធិទាំងនេះ អាចមានភាពខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការធានាសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗ ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈឧបករណ៍ច្បាប់សំខាន់ៗ គឺរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ និងការបកស្រាយរបស់តុលាការ។ ឧបករណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលប្ដេជ្ញាមិនដាក់កំហិតលើសិទ្ធិទាំងនោះ ប្រសិនបើគ្មាននីតិវិធីត្រឹមត្រូវនៃច្បាប់។

ដោយសារវិសាលភាពនៃសិទ្ធិសេរីភាពមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ កម្រិតនៃការការពារជាក់ស្តែងក៏មានភាពខុសគ្នាផងដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីចំណុចនេះ ជួយឲ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់ពីការជជែកដេញដោលស្តីពីសិទ្ធិសេរីភាពនៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសនីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាប្រធានបទដែលអ្នកអានអាចជួបប្រទះញឹកញាប់ក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ការប្រមូលផ្តុំដ៏ធំ ដូចជានៅទីក្រុងកូលកាតា ប្រទេសឥណ្ឌា គឺជារឿងធម្មតា។ ឧទាហរណ៍នេះបង្ហាញពីសេរីភាពនៃការជួបជុំ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ។

តាមប្រភពដដែល សិទ្ធិទាំងនេះក៏រួមមានសេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិឯកជនភាព ដែលតែងតែលេចឡើងក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍ព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិទាំងនេះជួយឲ្យអាចតាមដាន និងវាយតម្លៃការជជែកដេញដោលបែបនេះបានកាន់តែច្បាស់។

លើសពីនេះ Wikipedia បានពន្យល់ថា នីតិវិធីត្រឹមត្រូវនៃច្បាប់ ជាគោលការណ៍គន្លឹះដែលកំណត់លក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការដាក់កំហិតលើសេរីភាព។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ជាមូលដ្ឋានមួយសម្រាប់ការវាយតម្លៃព័ត៌មានអំពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់អំណាចរដ្ឋផងដែរ។