រាជការស៊ីវិល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

រាជការស៊ីវិល (Civil Service) គឺជាពាក្យសមូហភាពសម្រាប់វិស័យមួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលផ្សំឡើងជាសំខាន់ពីមន្ត្រីរាជការអាជីព ដែលត្រូវបានជ្រើសរើស មិនមែនជាប់ឆ្នោត ហើយអាណត្តិស្ថាប័នរបស់ពួកគេជាធម្មតានៅតែបន្តទោះបីមានការផ្លាស់ប្តូរថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយក៏ដោយ។ តាមវិគីភីឌា មន្ត្រីរាជការស៊ីវិល ឬមន្ត្រីសាធារណៈ គឺជាបុគ្គលដែលធ្វើការក្នុងវិស័យសាធារណៈ ក្រោមនាយកដ្ឋាន ឬទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល ដើម្បីអនុវត្តសេវាសាធារណៈ។ មន្ត្រីទាំងនោះឆ្លើយតបចំពោះរដ្ឋាភិបាល មិនមែនចំពោះគណបក្សនយោបាយណាមួយទេ។ លក្ខណៈសំខាន់មួយនៃរាជការស៊ីវិលគឺភាពមិនលម្អៀងខាងនយោបាយ ពោលគឺពួកគេត្រូវបម្រើរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ដោយមិនរើសអើងគណបក្ស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការជ្រើសរើសមន្ត្រីតាមរយៈការប្រឡងប្រជែង បានចាប់កំណើតដំបូងនៅក្នុងប្រទេសចិន ជាពិសេសក្នុងរាជវង្សស៊ុយ (៥៨១–៦១៨) ក្រោមព្រះចៅអធិរាជវេន។ ពីប្រទេសចិន ប្រព័ន្ធនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសជិតខាងដូចជា កូរ៉េ ជប៉ុន និងវៀតណាម។ តាមវិគីភីឌា នៅសតវត្សទី១៩ ចក្រភពអង់គ្លេសបានទទួលយកគំនិតនេះ ហើយបានបង្កើតរាជការស៊ីវិលទំនើប ដែលក្រោយមកបានពង្រីកទៅកាន់អាណានិគមនានា ដូចជាឥណ្ឌា ម៉ាឡេស៊ី និងកាណាដា។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់មានប្រព័ន្ធរាជការស៊ីវិលផ្ទាល់ខ្លួន ដែលមានមន្ត្រីរាប់លាននាក់។ មន្ត្រីទាំងនេះរួមមានគ្រូបង្រៀន ពេទ្យ ប៉ូលីស មន្ត្រីរដ្ឋបាល និងបុគ្គលិកបច្ចេកទេសជាដើម ដែលសុទ្ធតែបានឆ្លងកាត់ការប្រឡង ឬការវាយតម្លៃតាមប្រព័ន្ធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធប្រឡងរាជការនៅប្រទេសចិន (Imperial Examination) មានបីកម្រិតគឺ ថ្នាក់ខេត្ត ថ្នាក់រាជធានី និងថ្នាក់វាំង។ បេក្ខជនដែលប្រឡងជាប់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតអាចក្លាយជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងរាជការ។ ប្រព័ន្ធនេះមានអាយុកាលជាង ១៣០០ ឆ្នាំ មុននឹងត្រូវបានលុបចោលនៅឆ្នាំ១៩០៥។ គំនិតនេះបានធ្វើឱ្យប្រទេសលោកខាងលិចចាប់អារម្មណ៍ ជាពិសេសចក្រភពអង់គ្លេស ដែលកាលនោះមានប្រព័ន្ធឧបត្ថម្ភ (patronage) យ៉ាងទូលំទូលាយ។ នៅឆ្នាំ១៨៥៤ របាយការណ៍ Northcote-Trevelyan បានស្នើឱ្យមានការប្រឡងប្រជែងជាសាធារណៈសម្រាប់មុខតំណែងរាជការ ដែលនាំឱ្យមានការបង្កើតគណៈកម្មការរាជការស៊ីវិល (Civil Service Commission) នៅឆ្នាំ១៨៥៥។ លោក Charles Trevelyan គឺជាបុគ្គលសំខាន់ក្នុងកំណែទម្រង់នេះ។ គំរូអង់គ្លេសបានផ្តល់ឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសជាច្រើន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានអនុម័តច្បាប់ Pendleton Act ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៣ បន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតី James Garfield ត្រូវបានធ្វើឃាតដោយអ្នកស្វែងរកតំណែងរដ្ឋាភិបាល។ ចំណែកប្រទេសបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ ក៏បានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធរាជការស៊ីវិលផ្ទាល់ខ្លួនដោយផ្អែកលើគុណធម៌ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច រាជការស៊ីវិលដើរតួនាទីទ្វេរ៖ ជាអ្នកផ្តល់សេវាសាធារណៈ និងជានិយោជកធំ។ នៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ប្រាក់ខែមន្ត្រីរាជការច្រើនតែកាន់កាប់ចំណែកធំនៃថវិកាជាតិ។ តាមវិគីភីឌា ប្រសិទ្ធភាពរបស់រាជការស៊ីវិលអាចប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលដែលមានសមត្ថភាពជួយសម្រួលដល់ការវិនិយោគ និងពាណិជ្ជកម្ម។ ខាងវប្បធម៌ មនោគមន៍នៃការបម្រើសាធារណៈ (Public Service Motivation) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគុណធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ នៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីមួយចំនួន ការងាររាជការត្រូវបានគេមើលឃើញថាជា «ចានដែក» (iron rice bowl) មានស្ថិរភាព និងសុវត្ថិភាពជាងការងារឯកជន។ ប៉ុន្តែបញ្ហាអំពើពុករលួយនិងការិយាធិបតេយ្យអាចធ្វើឱ្យប្រជាជនបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើរាជការ។ ដូច្នេះ ការកសាងវប្បធម៌សុចរិតភាព និងក្រមសីលធម៌ក្នុងរាជការស៊ីវិលគឺជាកត្តាសំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន រាជការស៊ីវិលត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការសម្រេចគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) និងការឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិសកល។ តាមវិគីភីឌា ការធ្វើទំនើបកម្ម និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន គឺជានិន្នាការសំខាន់ដើម្បីបង្កើនតម្លាភាព និងកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ។ ប្រទេសជាច្រើនកំពុងអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្ររដ្ឋាភិបាលឌីជីថល (e-Government) ដើម្បីផ្តល់សេវាសាធារណៈដល់ប្រជាជនបានរហ័ស និងងាយស្រួលជាងមុន។ ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីតម្រូវការចាំបាច់នៃប្រព័ន្ធរាជការដែលរឹងមាំ និងអាចបត់បែនបាន។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីតួនាទីរបស់រាជការស៊ីវិលអាចជួយឱ្យពួកគេកាន់តែសកម្មក្នុងការតាមដានសេវាសាធារណៈ និងលើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ចល្អនៅគ្រប់ថ្នាក់។