ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ចលាចលស៊ីវិល (civil disorder) គឺជាការរំខានដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈដែលបង្កឡើងដោយក្រុមមនុស្សមួយក្រុម និងមានអំពើហិង្សារួមផ្សំ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ជាបន្ទាន់ ឬបណ្ដាលឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ និងរបួសដល់មនុស្ស។ ចលាចលស៊ីវិលនេះក៏រួមបញ្ចូលទាំងការមិនគោរពច្បាប់ស៊ីវិល (civil disobedience) ដែលជាទម្រង់នៃការតវ៉ាដោយចេតនាបំពានច្បាប់ដើម្បីនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរ។

បាតុភូតនេះជាសញ្ញានៃភាពតានតឹងក្នុងសង្គម ហើយជារឿយៗឆ្លុះបញ្ចាំងពីការមិនពេញចិត្តចំពោះគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ឬភាពអយុត្តិធម៌សង្គម។ ក្នុងករណីជាច្រើន កងកម្លាំងអនុវត្តច្បាប់ និងសន្តិសុខត្រូវបានហៅមកដើម្បីរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងភាពស្ងប់ស្ងាត់ឡើងវិញ។

និយមន័យ និងទម្រង់

ប្រភព: Wikipedia

ចលាចលស៊ីវិលមានទម្រង់ច្រើនបែប រួមមានកុបកម្ម (riot) បាតុកម្មដែលក្លាយជាហិង្សា និងការបះបោរស៊ីវិលជាដើម។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលាចលអាចកើតឡើងនៅពេលដែលសាធារណជន ឬផ្នែកណាមួយនៃវា មានការភ្ញាក់រលឹកក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្ដូរ ឬកែទម្រង់គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬដើម្បីដោះស្រាយនូវអ្វីដែលត្រូវបានយល់ឃើញថាជាបញ្ហាសង្គម ឬវិសមភាព។

ទម្រង់ទូទៅមួយគឺការប្រមូលផ្ដុំដោយមិនមានការអនុញ្ញាត ហើយជារឿយៗឈានទៅដល់ការប៉ះទង្គិចជាមួយសមត្ថកិច្ច។ ការមិនគោរពច្បាប់ស៊ីវិលគឺជាការតវ៉ាដោយមិនប្រើអំពើហិង្សា ប៉ុន្តែវានៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃចលាចលស៊ីវិល ព្រោះវាបង្ករឱ្យមានការរំខានដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់ធម្មតា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រានូវព្រឹត្តិការណ៍ចលាចលស៊ីវិលជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក។ ឧទាហរណ៍ដូចជា កុបកម្មនៅ Harlem ទីក្រុងញូវយ៉ក ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ កុបកម្មនៅតូរ៉ុនតូក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំ G20 ឆ្នាំ ២០១០ ដែលក្រុមបាតុករបានដុតរថយន្តប៉ូលិស ក៏ដូចជាកុបកម្មនៅអង់គ្លេសឆ្នាំ ២០១១ ដែលក្រុមកុបករបានដុតអគារជាច្រើន។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ បាតុកម្មធំមួយបានផ្ទុះឡើងនៅអ៊ុយក្រែន ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាបដិវត្តន៍សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ (Revolution of Dignity) ដោយបាតុករបានប្រើគ្រឿងផ្ទុះ Molotov ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល។ ថ្មីៗនេះនៅឆ្នាំ ២០២២ ចលាចលស៊ីវិលនៅកាហ្សាក់ស្ថានបានបណ្ដាលឱ្យមានការដុតច្រកទ្វារចូលព្រះរាជវាំងប្រធានាធិបតី។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថាចលាចលស៊ីវិលអាចកើតមាននៅគ្រប់តំបន់។

មូលហេតុ និងផលប៉ះពាល់

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ចលាចលស៊ីវិលច្រើនតែកើតឡើងដោយសារការខឹងសម្បាររបស់សាធារណជនចំពោះគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល ឬការយល់ឃើញពីភាពអយុត្តិធម៌សង្គម និងវិសមភាព។ កត្តាសេដ្ឋកិច្ចដូចជា ភាពក្រីក្រ អត្រាគ្មានការងារធ្វើខ្ពស់ និងអតិផរណា ក៏ជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់ផងដែរ។

ផលប៉ះពាល់នៃចលាចលស៊ីវិលរួមមានការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ និងឯកជន ការស្លាប់ និងរបួសរបស់មនុស្ស ក៏ដូចជាការរំខានដល់ជីវភាពសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ លើសពីនេះ ចលាចលបែបនេះអាចនាំឱ្យមានការបែកបាក់សង្គម និងការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាល។ ដូច្នេះ ការរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់គឺជាអាទិភាពសម្រាប់អាជ្ញាធរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ចលាចលស៊ីវិលនៅតែជាបាតុភូតញឹកញាប់។ ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗដូចជាកុបកម្មនៅកាហ្សាក់ស្ថានក្នុងឆ្នាំ ២០២២ និងបាតុកម្មនៅតាមបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនបានបង្ហាញថាគ្មានប្រទេសណាមួយមានភាពស៊ាំនឹងបញ្ហានេះឡើយ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីចលាចលស៊ីវិលគឺមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ជួបប្រទះនូវព្រឹត្តិការណ៍បាតុកម្ម និងការតវ៉ាជាដើម។ ការតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិអំពីចលាចលស៊ីវិលអាចផ្ដល់ជាមេរៀន និងការយល់ដឹងទូលំទូលាយអំពីរបៀបដែលសង្គមនានាដោះស្រាយភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុង។ យោងតាមវិគីភីឌា កងកម្លាំងអនុវត្តច្បាប់ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងចលាចល ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់កម្លាំងហួសហេតុក៏អាចបង្កើនភាពតានតឹងដែរ។