ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ពាក្យ «ជនរងគ្រោះស៊ីវិល» (civilian casualty) ត្រូវបានកំណត់ដោយសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាថា ជាការស្លាប់ ឬរបួសរបស់ជនស៊ីវិលដែលបណ្តាលមកពីសកម្មភាពរបស់បុគ្គលមិនមែនស៊ីវិល ដូចជាមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ កងទ័ព ក្រុមឧទ្ទាម និងភេរវករ។ ក្រោមច្បាប់នៃសង្គ្រាម វាសំដៅទៅលើជនស៊ីវិលដែលបាត់បង់ជីវិត ឬទទួលរងរបួសដោយសារអំពើហិង្សាក្នុងពេលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ពាក្យនេះត្រូវបានអនុវត្តជាទូទៅនៅពេលដែលអំពើហិង្សាកើតឡើងក្នុងគោលបំណងនយោបាយ ឬយោធា។

ក្នុងបរិបទនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ការកើតមានជនរងគ្រោះស៊ីវិលមិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ។ វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា មានរចនាសម្ព័ន្ធ តួអង្គ និងដំណើរការនៅកម្រិតជាច្រើន ដែលជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធភាពនៃការកើតមានអំពើហិង្សាលើជនស៊ីវិល។ ហេតុដូច្នេះ ការសិក្សាអំពីជនរងគ្រោះស៊ីវិលពាក់ព័ន្ធនឹងការវិភាគទាំងផ្នែកច្បាប់ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងកត្តាសង្គម-នយោបាយ។ នៅក្នុងសារព័ត៌មាន និងរបាយការណ៍អង្គការអន្តរជាតិ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់នៃសង្គ្រាមលើប្រជាជនទូទៅ និងដើម្បីទាមទារការទទួលខុសត្រូវពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជនរងគ្រោះស៊ីវិលមិនមានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែកត្តាទីតាំងមានសារៈសំខាន់។ តំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅក្រាស់ ដូចជាទីក្រុងធំៗ ច្រើនតែជាគោលដៅនៃការវាយប្រហារយោធា ដែលបង្កើនហានិភ័យដល់ជនស៊ីវិល។ ក្រៅពីនេះ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយក៏ដើរតួនាទីផងដែរ ព្រោះជម្លោះនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រវត្តិជម្លោះយូរមកហើយ តែងតែប្រឈមនឹងការកើនឡើងនៃអំពើហិង្សាលើជនស៊ីវិល។

ចំពោះប្រជាជនវិញ ជនស៊ីវិលគ្រប់រូបអាចជាជនរងគ្រោះ ប៉ុន្តែក្រុមដែលងាយរងគ្រោះជាងគេរួមមាន កុមារ ស្ត្រី មនុស្សចាស់ និងជនមានពិការភាព។ តាមនិយមន័យក្នុងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ជនស៊ីវិលគឺជាអ្នកដែលមិនមានតួនាទីផ្ទាល់ក្នុងការប្រយុទ្ធ ហើយត្រូវបានការពារពីការវាយប្រហារ លុះត្រាតែពួកគេចូលរួមដោយផ្ទាល់នៅក្នុងអរិភាព។ ឧទាហរណ៍ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងឆុងឆេងរបស់ប្រទេសចិនក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើនស្លាប់ និងរងរបួស ដែលបង្ហាញពីរបៀបដែលយុទ្ធសាស្ត្រយោធាអាចបង្កគ្រោះមហន្តរាយដល់មនុស្សដែលគ្មានការពាក់ព័ន្ធនឹងសមរភូមិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការស្លាប់ និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិលក្នុងសង្គ្រាមមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីទេ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្សល់ទុកនូវជនរងគ្រោះស៊ីវិលរាប់មិនអស់។ ទោះយ៉ាងណា នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈនៃសង្គ្រាម ពិសេសសង្គ្រាមសរុប (total war) បានធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលក្លាយជាជនរងគ្រោះធំជាងមុន។ រូបភាពពីសង្គ្រាមស៊ីវិលហ្វាំងឡង់ ឆ្នាំ១៩១៨ បង្ហាញពីសាកសពក្មេងប្រុសម្នាក់នៅតាមដងផ្លូវក្រោយការប្រយុទ្ធ ដែលជានិមិត្តរូបដ៏ឈឺចាប់នៃផលប៉ះពាល់សង្គ្រាមលើមនុស្សស្លូតត្រង់។

ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០មក សហគមន៍អន្តរជាតិបានខិតខំកំណត់ការឈឺចាប់របស់ជនស៊ីវិលតាមរយៈការអភិវឌ្ឍច្បាប់មនុស្សធម៌ ដូចជាអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៤៩ និងពិធីសារបន្ថែម។ ប៉ុន្តែទោះជាមានច្បាប់ការពារក៏ដោយ ការរំលោភបំពាននៅតែកើតមានជាបន្តបន្ទាប់ ដូចបានឃើញក្នុងដំណើរសង្គ្រាមនៅតំបន់ផ្សេងៗ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ជប៉ុនលើក្រុងឆុងឆេងនាឆ្នាំ១៩៣៩ បានសម្លាប់ជនស៊ីវិលជាង ៥,០០០ នាក់ក្នុងរយៈពេលតែពីរថ្ងៃដំបូងនៃការវាយប្រហារតាមអាកាស ដែលបញ្ជាក់ពីទំហំនៃគ្រោះមហន្តរាយដែលជនស៊ីវិលត្រូវប្រឈម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការបាត់បង់ជីវិត និងការរងរបួសរបស់ជនស៊ីវិលបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការខាតបង់កម្លាំងពលកម្ម និងការកើនឡើងនៃការចំណាយលើសុខាភិបាល និងស្តារនីតិសម្បទា សុទ្ធតែជាបន្ទុកដែលសង្គមត្រូវសែងអស់ជាច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ពីជម្លោះបានបញ្ចប់។ ជាងនេះទៀត គ្រួសារជាច្រើនត្រូវបាត់បង់អ្នករកប្រាក់ចំណូល ដែលនាំឱ្យមានភាពក្រីក្ររីករាលដាល។

ផ្នែកវប្បធម៌ ជនរងគ្រោះស៊ីវិលបានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមដ៏ជ្រៅនៅក្នុងការចងចាំរួមរបស់សហគមន៍។ សង្គ្រាមបានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ និងភាពយន្តដើម្បីរំលឹក ព្រមទាំងព្រមានអំពីផលវិបាកដ៏សាហាវ។ រូបគំនូរ «War» ដោយហ្គារី មែលឆឺរ ជាឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់សិល្បៈដើម្បីពណ៌នាពីភាពវេទនាដែលសង្គ្រាមនាំមកដល់មនុស្សជាតិ។ ការចងចាំទាំងនេះដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការការពារសន្តិភាព និងទប់ស្កាត់ជម្លោះនាពេលអនាគត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រធានបទនេះនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតែបន្តឆាបឆេះនៅតំបន់ជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ជម្លោះរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន និងអំពើហិង្សានៅមីយ៉ាន់ម៉ា សុទ្ធតែមានរបាយការណ៍អំពីជនរងគ្រោះស៊ីវិលជាច្រើន។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការដទៃទៀតបានសង្កត់ធ្ងន់លើកាតព្វកិច្ចការពារជនស៊ីវិលតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពី «ជនរងគ្រោះស៊ីវិល» មិនត្រឹមតែជួយឱ្យយល់ព័ត៌មានអន្តរជាតិកាន់តែច្បាស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរំលឹកដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាផងដែរ ដែលប្រជាជនស៊ីវិលរាប់លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងរបបខ្មែរក្រហម និងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ការចងចាំនូវអំពើឃោរឃៅទាំងនេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ការកសាងសន្តិភាព និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា និងពិភពលោក។