ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជនស៊ីវិលរងគ្រោះកើតឡើងនៅពេលដែលជនស៊ីវិលម្នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬរងរបួសដោយសារមនុស្សដែលមិនមែនជាជនស៊ីវិល ដូចជាមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ យោធា ក្រុមឧទ្ទាម ឬភេរវជន។ នៅក្នុងច្បាប់នៃសង្គ្រាម ពាក្យនេះសំដៅទៅលើជនស៊ីវិលដែលបាត់បង់ជីវិត ឬរងរបួសដោយសារសកម្មភាពក្នុងពេលសង្គ្រាម។ ជាទូទៅ ពាក្យនេះត្រូវបានអនុវត្តចំពោះស្ថានភាពដែលអំពើហិង្សាត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងក្នុងការស្វែងរកគោលដៅនយោបាយ ឬយោធា។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា ការវាយប្រហារដោយចេតនាទៅលើជនស៊ីវិលអាចរាប់ថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមក្រោមច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។ ក្នុងអំឡុងពេលជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានរចនាសម្ព័ន្ធ តួអង្គ និងដំណើរការនានាក្នុងកម្រិតផ្សេងៗដែលអាចប៉ះពាល់ដល់លទ្ធភាពនៃអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជនស៊ីវិលរងគ្រោះមិនត្រូវបានកំណត់នៅទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាអកុសលវាកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោកនៅក្នុងតំបន់ដែលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ យោងតាមវិគីភីឌា កត្តាដូចជាសង្គ្រាមនៅក្នុងទីក្រុង ការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមផ្លូវអាកាស និងការប្រើប្រាស់អាវុធធុនធ្ងន់នៅតំបន់មានមនុស្សរស់នៅកកកុញ សុទ្ធតែបង្កើនហានិភ័យដល់ជនស៊ីវិល។ ក្រុមប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះជាងគេរួមមានស្ត្រី កុមារ មនុស្សចាស់ និងជនពិការ ដែលជាចំនួនភាគច្រើននៃជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ឬរងរបួសនៅក្នុងជម្លោះសម័យទំនើប។

នៅតាមប្រវត្តិសាស្ត្រនិងបច្ចុប្បន្ន បណ្តាប្រទេសនិងតំបន់ជាច្រើនបានជួបប្រទះនឹងការបាត់បង់ជនស៊ីវិលយ៉ាងធំធេង រួមមានប្រទេសស៊ីរី អ៊ុយក្រែន មីយ៉ាន់ម៉ា ហ្គាហ្សាស្ត្រីប និងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម។ ជាការពិតណាស់ ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការបះបោរប្រាណនានា តែងតែនាំឲ្យមានជនស៊ីវិលរងគ្រោះច្រើនជាងជម្លោះរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការបាត់បង់ជនស៊ីវិលក្នុងសង្គ្រាមមិនមែនជារឿងថ្មីនោះទេ។ យោងតាមវិគីភីឌា តាំងពីសម័យបុរាណ ជនស៊ីវិលតែងត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ប៉ុន្តែកម្រិតនៃការបាត់បង់បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងសតវត្សទី២០ ជាមួយនឹងការកើតឡើងនៃសង្គ្រាមសរុប (Total War)។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ បានបណ្តាលឲ្យជនស៊ីវិលរាប់សិបលាននាក់ស្លាប់ តាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែក ការសម្លាប់រង្គាល និងគ្រោះទុរភិក្សដែលបណ្តាលមកពីសង្គ្រាម។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហគមន៍អន្តរជាតិបានខិតខំបង្កើតក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ដើម្បីការពារជនស៊ីវិល ដូចជាសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៤៩ និងពិធីសារបន្ថែមនានា ដែលហាមឃាត់ការវាយប្រហារដោយចេតនាលើជនស៊ីវិល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ទោះយ៉ាងណា ការរំលោភបំពាននៅតែបន្តកើតមានជាញឹកញាប់។ វិគីភីឌាបានរំលេចថា នៅក្នុងជម្លោះសម័យទំនើប ពាក្យ "ការខូចខាតវត្ថុបន្ទាប់បន្សំ" (Collateral Damage) ត្រូវបានប្រើដើម្បីពិពណ៌នាអំពីការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលដោយអចេតនា ប៉ុន្តែអ្នករិះគន់យល់ថាវាជាការបន្ធូរបន្ថយការទទួលខុសត្រូវ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃការបាត់បង់ជនស៊ីវិលគឺធំធេងណាស់។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ក្រៅពីការខាតបង់ជីវិតមនុស្ស សង្គ្រាមនាំឲ្យមានការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការបាត់បង់កម្លាំងពលកម្ម ការចំណាយថវិកាសុខាភិបាល និងការពន្យារពេលក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។ ប្រទេសដែលរងគ្រោះដោយសង្គ្រាមច្រើនតែត្រូវប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ភាពក្រីក្រកើនឡើង និងអស្ថិរភាពសង្គម។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ ការចងចាំអំពីជនស៊ីវិលរងគ្រោះត្រូវបានរក្សាទុកតាមរយៈបូជនីយដ្ឋាន សារមន្ទីរ និងព្រឹត្តិការណ៍រំលឹកខួបនានា។ នៅក្នុងសង្គមក្រោយសង្គ្រាម ការកសាងសន្តិភាព និងការផ្សះផ្សាជាតិតែងត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយការទទួលស្គាល់ការឈឺចាប់របស់ជនស៊ីវិល។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរាយការណ៍អំពីជនស៊ីវិលរងគ្រោះ ដែលអាចមានឥទ្ធិពលលើមតិសាធារណៈ និងការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានសារព័ត៌មាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីជនស៊ីវិលរងគ្រោះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានបទពិសោធន៍យ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងរឿងនេះ។ ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) និងសង្គ្រាមស៊ីវិលមុននោះ ជនស៊ីវិលរាប់លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬបាត់បង់ជីវិតដោយសារការអត់ឃ្លាន និងការបង្ខំឲ្យធ្វើការ។ សព្វថ្ងៃ កម្ពុជាកំពុងបន្តដំណើរការសាកល្បងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមតាមរយៈអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (ECCC) ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ។

នៅក្នុងបរិបទតំបន់ និងអន្តរជាតិ ជម្លោះនៅមីយ៉ាន់ម៉ា អ៊ុយក្រែន និងហ្គាហ្សាស្ត្រីប បានបណ្តាលឲ្យមានការព្រួយបារម្ភជាសកលអំពីការការពារជនស៊ីវិល។ យោងតាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានជាច្រើន ចំនួនជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ក្នុងជម្លោះទាំងនេះកំពុងកើនឡើងគួរឲ្យបារម្ភ។ ការពិភាក្សាអំពីការទទួលខុសត្រូវផ្នែកច្បាប់ និងក្រមសីលធម៌នៃការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធានៅតែបន្តជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីអតីតកាលដ៏ឈឺចាប់ និងការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្នអាចរួមចំណែកដល់ការកសាងសន្តិភាព និងការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិលនាពេលអនាគត។