ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជនស៊ីវិលរងគ្រោះ (civilian casualty) គឺជាករណីដែលជនស៊ីវិលម្នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬរងរបួសដោយអ្នកមិនមែនជាជនស៊ីវិល ដែលភាគច្រើនជាមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ បុគ្គលិកយោធា កងកម្លាំងក្រុមឧទ្ទាម ឬភេរវករ។ នៅក្រោមច្បាប់នៃសង្គ្រាម ពាក្យនេះសំដៅទៅលើជនស៊ីវិលដែលស្លាប់ ឬរងរបួសដោយសារសកម្មភាពនាសម័យសង្គ្រាម។

ពាក្យនេះត្រូវបានអនុវត្តជាទូទៅចំពោះស្ថានភាពដែលអំពើហិង្សាត្រូវបានប្រព្រឹត្តក្នុងគោលបំណងនយោបាយ ឬយោធា។ Wikipedia បានរាយការណ៍បន្ថែមថា ក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានរចនាសម្ព័ន្ធ តួអង្គ និងដំណើរការនៅកម្រិតផ្សេងៗ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធភាពនៃអំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិល។ ការយល់ដឹងអំពីកត្តាទាំងនេះជាគន្លឹះដើម្បីកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ជនស៊ីវិលរងគ្រោះអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានជម្លោះ មិនថាជាសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋ សង្គ្រាមស៊ីវិល ឬអំពើភេរវកម្មឡើយ។ កត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជាតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ ឬតំបន់ដែលស្ថិតក្នុងជម្លោះយូរអង្វែង តែងមានអត្រាជនស៊ីវិលរងគ្រោះខ្ពស់ជាងតំបន់ផ្សេង។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីក្រុងនានា បានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់យ៉ាងច្រើន ដូចដែលបានកើតឡើងនៅទីក្រុងឆុងឈីង។

ចំពោះប្រជាជនវិញ Wikipedia បញ្ជាក់ថា ជនស៊ីវិលដែលរងគ្រោះមានគ្រប់វ័យ ភេទ និងប្រវត្តិ ប៉ុន្តែស្ត្រី និងកុមារតែងតែងាយរងគ្រោះជាងគេ។ ក្នុងសង្គ្រាមទំនើប ព្រំដែនរវាងអ្នកប្រយុទ្ធ និងជនស៊ីវិលកាន់តែមានភាពស្រពិចស្រពិល ដែលនាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃជនស៊ីវិលរងគ្រោះ ទោះបីជាមានក្របខ័ណ្ឌច្បាប់កាន់តែរឹងមាំក៏ដោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃជនស៊ីវិលរងគ្រោះអាចរាប់បញ្ចូលតាំងពីសម័យបុរាណ នៅពេលដែលសង្គ្រាមតែងតម្រង់ទៅលើប្រជាជនទាំងមូល។ ប៉ុន្តែការបែងចែករវាងអ្នកប្រយុទ្ធ និងជនស៊ីវិលបានចាប់ផ្តើមមានឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃចលនាមនុស្សធម៌។ ព្រឹត្ដិការណ៍សំខាន់មួយគឺការបង្កើតអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ និងពិធីសារបន្ថែម ដែលបានកំណត់ថា ជនស៊ីវិលមិនត្រូវជាគោលដៅនៃការវាយប្រហារ ហើយភាគីជម្លោះត្រូវបែងចែករវាងគោលដៅយោធា និងជនស៊ីវិលជានិច្ច។

ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ យោងតាម Wikipedia ជនស៊ីវិលរាប់សិបលាននាក់បានស្លាប់ ដោយរួមទាំងជនរងគ្រោះពីការទម្លាក់គ្រាប់បែក ការសម្លាប់រង្គាល និងគ្រោះទុរ្ភិក្សដែលបង្កដោយសង្គ្រាម។ រូបភាពដូចជាសាកសពក្មេងប្រុសនៅ Tampere បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលហ្វាំងឡង់ បានរំលឹកអំពីភាពសាហាវឃោរឃៅនៃជម្លោះ ទោះបីជាក្នុងបរិបទជាតិក៏ដោយ។ នៅសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ជម្លោះប្រូកស៊ីជាច្រើននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា ក៏បានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់យ៉ាងច្រើនដូចគ្នា។

ការកើនឡើងនៃអំពើភេរវកម្មនៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២១ បានធ្វើឲ្យបញ្ហាជនស៊ីវិលរងគ្រោះកាន់តែស្មុគស្មាញ ដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយចំនួនបានចេតនាតម្រង់ទៅលើជនស៊ីវិល ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ជនស៊ីវិលរងគ្រោះមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ការបាត់បង់ជីវិតមនុស្ស គឺជាការបាត់បង់ធនធានមនុស្ស កម្លាំងពលកម្ម និងសក្តានុពលសង្គម។ ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បង្កើនថ្លៃដើមកសាងឡើងវិញ និងអូសបន្លាយភាពក្រីក្រ។ លើសពីនេះ សង្គមដែលជួបប្រទះការស្លាប់ជនស៊ីវិលច្រើន តែងត្រូវចំណាយធនធានដ៏ធំសម្រាប់សេវាសុខភាព និងជំនួយមនុស្សធម៌។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ សោកនាដកម្មនៃជនស៊ីវិលរងគ្រោះបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់នៅក្នុងសិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ និងភាពយន្ត។ គំនូរដូចជា "សង្គ្រាម" ដោយ Gari Melchers ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទុក្ខវេទនារបស់ជនស៊ីវិលក្នុងពេលមានជម្លោះ។ Wikipedia បញ្ជាក់ថា ស្នាដៃសិល្បៈទាំងនេះជាការកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាការទាមទារឲ្យមានសន្តិភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន បញ្ហាជនស៊ីវិលរងគ្រោះនៅតែជាក្តីបារម្ភជាសាកល។ យោងតាម Wikipedia ជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន ប៉ាឡេស្ទីន មីយ៉ាន់ម៉ា និងតំបន់ផ្សេងៗ បានបង្ហាញថា ជនស៊ីវិលនៅតែជាជនរងគ្រោះច្រើនជាងគេ ទោះបីមានច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិក៏ដោយ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ និងក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស តែងតែចេញរបាយការណ៍ និងថ្កោលទោសការវាយប្រហារលើជនស៊ីវិល។

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រវត្តិដ៏ឈឺចាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) ដែលបានបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់រាប់លាននាក់ គឺជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីផលវិបាកនៃការកំណត់គោលដៅលើជនស៊ីវិល។ ការយល់ដឹងអំពីជនស៊ីវិលរងគ្រោះ និងការគាំទ្រសន្តិភាព គឺជាមេរៀនសម្រាប់កម្ពុជា និងពិភពលោក ដើម្បីការពារកុំឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រកើតឡើងដដែលៗ។