ការការពារជនស៊ីវិល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការការពារជនស៊ីវិល គឺជាគោលការណ៍គ្រឹះមួយក្នុងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្ស ដែលមានគោលបំណងការពារជនស៊ីវិលដែលមិនចូលរួមក្នុងអរិភាព ពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងស្ថានភាពគ្រោះអាសន្នផ្សេងៗ។ យោងតាមអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៤៩ និងពិធីសារបន្ថែម ជនស៊ីវិលត្រូវបានការពារពីអំពើហិង្សាគ្រប់ប្រភេទ រួមទាំងការសម្លាប់ ការធ្វើទារុណកម្ម និងការវាយប្រហារដោយគ្មានការរើសអើង។

គោលការណ៍នេះក៏ត្រូវបានពង្រឹងដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានចេញសេចក្តីសម្រេចជាច្រើនស្តីពីការការពារជនស៊ីវិលនៅក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ នៅឆ្នាំ២០០៥ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តគោលការណ៍ “ទំនួលខុសត្រូវក្នុងការការពារ” (Responsibility to Protect) ដែលបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលមានកាតព្វកិច្ចការពារប្រជាជនរបស់ខ្លួនពីឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការការពារជនស៊ីវិលមានវិសាលភាពជាសកល ដោយមិនកំណត់តែនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ជនស៊ីវិល គឺជាបុគ្គលណាដែលមិនមែនជាសមាជិកនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ហើយពួកគេអាចមានវត្តមាននៅគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់។ នៅក្នុងតំបន់មានជម្លោះ ដូចជាមជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិក និងអាស៊ី ជនស៊ីវិលតែងតែរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាក់ស្តែង កម្ពុជាធ្លាប់បានឆ្លងកាត់សម័យកាលដ៏ឈឺចាប់ក្រោមរបបខ្មែរក្រហម ដែលជនស៊ីវិលរាប់លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ឬស្លាប់ដោយសារការខ្វះខាត ដោយគ្មានការការពារ។ ដូច្នេះ ការការពារជនស៊ីវិលមិនមែនគ្រាន់តែជាគោលការណ៍ច្បាប់ទេ តែជាបញ្ហាជីវិតនិងសេចក្ដីស្លាប់សម្រាប់មនុស្សរាប់លាននាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គោលការណ៍ការពារជនស៊ីវិលមានឫសគល់តាំងពីច្បាប់សង្គ្រាមបុរាណ ប៉ុន្តែបានលេចរូបរាងជាផ្លូវការនៅក្នុងអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៤៩។ អនុសញ្ញាទាំងនេះ ជាពិសេសអនុសញ្ញាទី៤ បានបង្កើតបទប្បញ្ញត្តិជាក់លាក់ដើម្បីការពារជនស៊ីវិលនៅក្នុងដែនដីដែលកាន់កាប់ដោយសត្រូវ ឬនៅក្នុងពេលមានជម្លោះអន្តរជាតិ។ ពិធីសារបន្ថែមឆ្នាំ១៩៧៧ បានពង្រីកការការពារនេះដល់ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប្រទេសផងដែរ ដោយហាមឃាត់ការវាយប្រហារលើជនស៊ីវិល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្កើតតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិដើម្បីកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាម ដូចជាការកាត់ក្តីនៅទីក្រុងណូរែមប៊ឺក និងក្រោយមកតុលាការអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី (ICTY) និងតុលាការអន្តរជាតិសម្រាប់រវ៉ាន់ដា (ICTR)។ នៅកម្ពុជា អង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (ECCC) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានការគាំទ្រពីអង្គការសហប្រជាជាតិ បានកាត់ទោសមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ដែលជាគំរូមួយនៃការអនុវត្តគោលការណ៍ការពារជនស៊ីវិលតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ គំនិត “ទំនួលខុសត្រូវក្នុងការការពារ” (R2P) ត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ២០០៥ ដោយមហាសន្និបាតអ.ស.ប. ដើម្បីបញ្ជាក់ថា បើរដ្ឋាភិបាលមួយបរាជ័យក្នុងការការពារប្រជាជនរបស់ខ្លួន សហគមន៍អន្តរជាតិមានកាតព្វកិច្ចអន្តរាគមន៍។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងរួមមានអន្តរាគមន៍នៅប្រទេសលីប៊ីក្នុងឆ្នាំ២០១១ ទោះបីជាប្រកបដោយភាពចម្រូងចម្រាសក៏ដោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការការពារជនស៊ីវិលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៃសង្គមដែលរងគ្រោះ។ ការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាទីផ្សារ សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ ធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលបាត់បង់មធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត និងបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធត្រូវបានចាត់ទុកជាឧបសគ្គចម្បងមួយនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ហើយការការពារជនស៊ីវិលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពសង្គម។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ ការការពារជនស៊ីវិលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃមនុស្សធម៌ដែលមាននៅក្នុងសាសនា និងប្រពៃណីជាច្រើន។ នៅកម្ពុជា ព្រះពុទ្ធសាសនាបង្រៀនអំពីសេចក្ដីមេត្តាករុណា និងការមិនប្រើអំពើហិង្សា ដែលស្របនឹងគោលការណ៍ការពារជនស៊ីវិល។ លើសពីនេះ ការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ក្នុងពេលមានជម្លោះ ដូចជាប្រាសាទបុរាណ ឬវត្ថុសិល្បៈ ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃការការពារជនស៊ីវិល ព្រោះវាជាមរតករបស់មនុស្សជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្ន ការការពារជនស៊ីវិលនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅអ៊ុយក្រែន តំបន់ហ្គាហ្សា និងតំបន់ផ្សេងទៀត ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលរាប់ពាន់នាក់ស្លាប់ និងរាប់លាននាក់ភៀសខ្លួន។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សដូចជា អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) បានរាយការណ៍ជាប្រចាំអំពីការរំលោភបំពានធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងបានអំពាវនាវឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវ។

សម្រាប់កម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ឈឺចាប់ និងការបន្តអនុវត្តការវិនិច្ឆ័យក្តីខ្មែរក្រហម។ លើសពីនេះ កម្ពុជាបានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសមួយចំនួន ដែលភារកិច្ចចម្បងមួយគឺការការពារជនស៊ីវិល។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីប្រធានបទនេះមានប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាក្នុងការតាមដានព័ត៌មាន និងយល់ដឹងពីតួនាទីរបស់ប្រទេសខ្លួនលើឆាកអន្តរជាតិ។ KhmerPulse នឹងបន្តរាយការណ៍ពីព្រឹត្តិការណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារជនស៊ីវិល ទាំងក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។